Żako, papuga popielata, papuga szara^[4] (Psittacus erithacus) – gatunek średniego ptaka z rodziny papugowatych (Psittacidae). Jest jedynym przedstawicielem monotypowego rodzaju Psittacus^[5].

Wygląd zewnętrzny

Upierzenie przeważnie szare z białymi akcentami. Ogon czerwony lub kasztanowaty zależnie od podgatunku.

Rozmiary

Długość ciała: ok. 32,5 cm.

Głos

Ochrypłe wrzaski i głośne, rytmiczne gwizdy. Nawołują głównie wieczorem, wracając z żerowisk na nocleg. Posiada zdolność naśladowania różnych dźwięków (ptaki mimetyczne).

Zachowanie

Nocują w wielkich stadach liczących nawet ponad 5000 ptaków (znane są dwa takie noclegowiska w Gabonie). O świcie rozlatują się małymi grupkami na żerowiska.

Długość życia

Dożywa ok. 50 lat.

Zasięg występowania

Zamieszkuje środkową Afrykę, od Sierra Leone na zachodzie po Kenię i Tanzanię na wschodzie.

Biotop

Nizinne lasy, sawanna z zadrzewieniami, zarośla mangrowe.

Pożywienie

Głównie orzechy i owoce, a także liście.

Lęgi

Gniazdo w szczelinie drzewa, gniazdują w luźnych koloniach (na jednym drzewie jedna para). Samica składa 2–4 jaj i sama je wysiaduje przez 21-30^[6] dni. Pisklęta są karmione przez oboje rodziców.

Status i ochrona

Według IUCN żako ma status "bliskie zagrożenia" (NT). Ze względu na chwytanie do hodowli liczebność gatunku zmniejsza się, ale w wielu miejscach jest jeszcze ptakiem licznym.

Podgatunki

Wyróżnia się dwa podgatunki: żako większa (Psittacus erithacus erithacus) i żako mniejsza (Psittacus erithacus timneh).

Osobniki z podgatunku P. e. erithacus są większe (około 33 cm) z czarnym dziobem, szarym opierzeniem, czerwonym ogonem. Niedojrzałe mają ogony ciemny, aż do ich pierwszego pierzenia, które następuje w ciągu 18 miesięcy życia. Ptaki te początkowo również mają szare tęczówki, które zmieniają się w bladożółty kolor po mniej więcej roku. Żako kongijskie występuje na wyspie Książęcej, wyspie Bioko, w południowo-wschodniej części Wybrzeża Kości Słoniowej, zachodniej Kenii, Tanzanii Północno-Zachodniej, na południu Demokratycznej Republiki Konga i w północnej Angoli.

Osobniki z podgatunku P. e. timneh są mniejsze (około 30 cm). Mają ciemniejszy kolor (grafitowo-brązowy lub ciemnoszary), ciemniejszy bordowo-szary ogon i jasną górną część dzioba. Żako liberyjskie jest charakterystyczne dla zachodniej części lasów równikowych Gwinei i sąsiadujących z sawannami Afryki Zachodniej od Gwinei-Bissau, Sierra Leone i Mali do co najmniej 70 km na wschód od rzeki Bandama. Żako liberyjskie rozpoczyna naukę mówienia szybciej niż żako kongijskie i często jest mniej nerwowe w obrębie obcych i nowych sytuacji. Są jednak mniej popularne w sklepach (zwykle jedna papuga liberyjska na kilka-kilkanaście kongijskich).

Przypisy