14 października
14 października jest 287. (w latach przestępnych 288.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 78 dni.
Święta
- Imieniny obchodzą: Alan, Bernard, Burchard, Dominik, Donacjan,Fortunat, Fortunata, Gaja, Gajusz, Gaudencjusz, Gaudenty, Gwendalina, Just, Kalikst, Małgorzata, Paraskewa, Rustyk, Rustyka i Witalia.
- Autokefaliczny Kościół Prawosławny – Święto Opieki Najświętszej Bogurodzicy[1]
- Gruzja – Dzień Kościoła Sweti Cchoweli
- Jemen – Rocznica Rewolucji 1963 Roku
- Polska – Dzień Edukacji Narodowej (dawn. Dzień Nauczyciela)
- Zimbabwe – Święto Karirurute
- międzynarodowe – Światowy Dzień Normalizacji (ang. World Standards Day Message; z inicjatywy ISO we współpracy z PKN)[2]
- wspomnienia i święta w Kościele katolickim[3][4] obchodzą:
Wydarzenia w Polsce
- 1140 – Biskupstwo pomorskie z siedzibą w Wolinie (później Kamieniu Pomorskim) zostało potwierdzone bullą protekcyjną przez papieża Innocentego II.
- 1587 – Wojska zgłaszającego pretensje do polskiego tronu Maksymiliana III Habsburga rozpoczęły oblężenie Krakowa.
- 1660 – Wojna polsko-rosyjska: rozpoczęła się bitwa pod Cudnowem.
- 1773 – Powstała Komisja Edukacji Narodowej.
- 1793 – Sterroryzowany przez rosyjskie wojsko Sejm grodzieński przyjął napisany przez Katarzynę II projekt wieczystego sojuszu polsko-rosyjskiego.
- 1861 – Rosyjski namiestnik Karol hr. Lambert wprowadził stan wojenny na terytorium Królestwa Polskiego.
- 1919 – Pruski Sejm przyjął uchwałę o podziale niemieckiejgo Śląska na prowincje: Dolny Śląsk ze stolicą we Wrocławiu i Górny Śląsk ze stolicą w Opolu.
- 1943 – W hitlerowskim obozie zagłady w Sobiborze wybuchł bunt więźniów.
- 1959 – Rybnik: spłonęła północna wieża bazyliki św. Antoniego.
- 1966:
- W Gorzowie Wielkopolskim odnotowano krajowe październikowe maksimum temperatury (+ 28,7 °C).
- W Sudetach, w pobliżu wsi Kletno, odkryto Jaskinię Niedźwiedzią.
- 1968 – Premiera filmu Struktura kryształu.
- 1988 – Utworzono rząd Mieczysława Rakowskiego.
- 1992 – Naczelny archiwista państwowy Rosji Rudolf Pichoja przekazał prezydentowi Lechowi Wałęsie kopie dokumentów dot. zbrodni katyńskiej.
- 1993 – Założono Muzeum Byłego Hitlerowskiego Obozu Zagłady w Sobiborze.
- 2009:
- Jerzy Miller, Krzysztof Kwiatkowski i Adam Giersz weszli w skład rządu Donalda Tuska.
- Nagły atak zimy, wiele miejscowości pozbawionych zostało prądu.
Wydarzenia na świecie
- 1066 – Normanowie pokonali pospolite ruszenie anglosaskie pod Hastings.
- 1469 – W Valladolid odbył się ślub późniejszej hiszpańskiej pary królewskiej Izabeli I i Ferdynanda II.
- 1529 – I wojna austriacko-turecka: Turcy zakończyli nieudane oblężenie Wiednia.
- 1533 – Powstanie we Fryzji: I bitwa pod Jemgum.
- 1582 – Ze względu na reformę kalendarza gregoriańskiego tego dnia nie było w Italii, Hiszpanii, Portugalii i Polsce.
- 1655 – Założono uniwersytet w Duisburgu.
- 1758 – Wojna siedmioletnia: zwyciestwo Austriaków nad Prusakami w bitwie pod Hochkirch.
- 1805 – III koalicja antyfrancuska: zwycięstwo wojsk francuskich nad austriackimi w bitwie pod Elchingen.
- 1806 – Napoleon Bonaparte i marszałek Davout odnieśli zwycięstwa nad wojskami pruskimi w bitwach pod Jeną i Auerstedt.
- 1809 – Podpisano austriacko-francuski pokój w Schönbrunn.
- 1810 – Wojny napoleońskie w Hiszpanii i Portugalii: zwycięska obrona 4. Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego przed brytyjskim korpusem ekspedycyjnym pod Fuengirolą.
- 1834 – Opatentowno maszynę do siania kukurydzy.
- 1878 – W angielskim Sheffield rozegrano pierwszy w historii mecz piłkarski przy świetle elektrycznym z lamp łukowych.
- 1905:
- Założono klub piłkarski Sevilla FC.
- Założono Międzynarodową Federację Lotniczą (FAI).
- 1912 – Ubiegający się o wybór na trzecią kadencję Theodore Roosevelt, prezydent USA w latach 1901-1909, został w Milwaukee postrzelony przez chorego psychicznie emigranta z Niemiec.
- 1915 – I wojna światowa: Bułgaria przystąpiła do wojny po stronie państw centralnych.
- 1917:
- Piłkarze Urugwaju wygrali rozgrywany w Montevideo II turniej Copa América.
- Premiera filmu niemego Kleopatra.
- 1918 – Ahmed İzzet Pasza został wielkim wezyrem tureckim.
- 1920 – W estońskim Tartu Finlandia i Rosja Radziecka zawarły traktat pokojowy.
- 1921 – W Bułgarii powołano opozycyjne wobec autorytarnego rządu Bułgarskiego Ludowego Związku Chłopskiego Porozumienie Narodowe.
- 1923 – Uruchomiono komunikację trolejbusową w Filadelfii.
- 1924 – Utworzono Tadżycką Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką.
- 1926 – Wydano Kubusia Puchatka A. A. Milne'a.
- 1933 – Niemcy wystąpiły z Ligi Narodów.
- 1936 – Belgia zerwała sojusz wojskowy z Francją, pragnąc zachować neutralność w razie ewentualnej wojny niemiecko-francuskiej.
- 1939 – II wojna światowa: w głównej bazie Royal Navy w Scapa Flow w wyniku storpedowania przez niemiecki okręt podwodny U-47 zatonął pancernik HMS Royal Oak. Zginęło 833 spośród 1234 członków załogi.
- 1942 – Powstała Ukraińska Powstańcza Armia.
- 1943 – Japońscy okupanci proklamowali niepodległość marionetkowej Republiki Filipin.
- 1944:
- Odbył się zjazd założycielski Szwajcarskiej Partii Pracy.
- Zamieszany w zamach na Adolfa Hitlera feldmarszałek Erwin Rommel popełnił samobójstwo.
- 1947:
- Amerykanin Chuck Yeager na samolocie Bell X-1 przekroczył jako pierwszy barierę dźwięku
- Strajk komunikacji miejskiej w Paryżu. Jednocześnie w innych rejonach Francji wybuchły strajki przeciwko drożyźnie i redukcji przydziałów żywności.
- 1953 – Izraelscy komandosi przeprowadzili odwetowy atak na przygraniczną jordańską wioskę Quibya, wysadzając 42 domy, szkołę i meczet i zabijając 75 Arabów.
- 1955 – W Wiedniu otwarto odbudowany po wojnie Burgtheater.
- 1957 – Finka Marita Lindahl zdobyła w Londynie tytuł Miss World 1957.
- 1958:
- Na Madagaskarze proklamowano powstanie Demokratycznej Republiki Malagasy, będącej autonomiczną republiką w ramach Wspólnoty Francuskiej.
- W Jerozolimie wmurowano kamień węgielny pod budowę nowego gmachu Knesetu.
- 1962 – Kryzys kubański: amerykański samolot szpiegowski U-2 wykonał zdjęcia radzieckich baz rakietowych na Kubie.
- 1964:
- Dokonano oblotu amerykańskiego ciężkiego śmigłowca transportowego Sikorsky CH-53E Super Stallion.
- Pastor Martin Luther King otrzymał pokojową nagrodę Nobla.
- W ZSRR Nikita Chruszczow został odsunięty od władzy. Nowym sekretarzem generalnym KPZR został Leonid Breżniew.
- 1965 – Dokonano oblotu amerykańskiego samolotu pasażerskiego Cessna 421.
- 1966:
- Otwarto pierwszą linię metra w Montrealu.
- W Holandii założono socjalliberalną partię polityczną Demokraci 66.
- 1969 – Olof Palme został premierem Szwecji.
- 1976 – Wystrzelono załogowy statek kosmiczny Sojuz 23.
- 1978 – W Watykanie rozpoczęło się konklawe, które 2 dni później wybrało na papieża metropolitę krakowskiego Karola Wojtyłę.
- 1981 – Dotychczasowy wiceprezydent Hosni Mubarak został zaprzysiężony na stanowisko prezydenta Egiptu, zastępując zamordowanego 6 października Anwara Sadata.
- 1987 – Doszło do krachu na Wall Street.
- 1994 – Premiera filmu Pulp Fiction.
- 1998 – W północnej Kanadzie otwarto kopalnię diamentów Ekati.
- 2004 – Książę Norodom Sihamoni, po abdykacji swego ojca Norodoma Sihanuouka, został wybrany przez Radę Tronową na króla Kambodży.
- 2006:
- Rząd w Chartumie zawarł ugodę z przywódcami Frontu Wschodniego, co zakończyło jedną z trzech rebelii w Sudanie.
- W odpowiedzi na przeprowadzone przez Koreę Północną testy z bronią jądrową ONZ nałożyła na nią sankcje.
- 2007 – Na lotnisku w kanadyjskim Vancouver zmarł wskutek porażenia policyjnym paralizatorem Polak Robert Dziekański.
- 2008:
- Konflikt nad Ussuri: Rosja przekazała ChRL 340 km² spornego terytorium granicznego.
- Konserwatywna Partia Kanady odniosła zwycięstwo w wyborach parlamentarnych.
- Syria uznała niepodległość Libanu i nawiązała z nim stosunki dyplomatyczne.
- Yehude Simon został premierem Peru.
- 2010:
- Mark Rutte został premierem Holandii.
- W Rosji rozpoczął się powszechny spis ludności.
Urodzili się
- 1006 – Godfryd II Martel, hrabia Andegawenii (zm. 1060)
- 1257 – Przemysł II, książę wielkopolski, książę krakowski, król Polski (zm. 1296)
- 1427 – Alessio Baldovinetti, włoski malarz (zm. 1499)
- 1499 – Klaudia de Valois, królowa Francji (zm. 1524)
- 1542 – Akbar, władca Imperium Mogołów w Indiach (zm. 1605)
- 1563 – Jodocus Hondius, holenderski rytownik, kartograf (zm. 1611)
- 1574 – Anna Duńska, królowa Anglii i Szkocji (zm. 1619)
- 1633 – Jakub II Stuart, król Anglii i Szkocji (zm. 1701)
- 1644 – William Penn, angielski kwakier, założyciel Pensylwanii (zm. 1718)
- 1712 – George Grenville, brytyjski polityk, premier Wielkiej Brytanii (zm. 1770)
- 1767 – Nicolas-Théodore de Saussure, szwajcarski fitochemik i botanik (zm. 1845)
- 1784 – Ferdynand VII, król Hiszpanii (zm. 1833)
- 1788 – Edward Sabine, angielski fizyk, matematyk (zm. 1883)
- 1801 – Joseph Plateau, belgijski fizyk (zm. 1883)
- 1831 – Anna Róża Gattorno, włoska zakonnica, założycielka instytutu Córek św. Anny, błogosławiona katolicka (zm. 1900)
- 1840 – Friedrich Kohlrausch, niemiecki fizyk (zm. 1910)
- 1846
- Kazimierz Badeni, hrabia, polski polityk (zm. 1909)
- Albert Schickedanz, architekt i malarz związany z Budapesztem (zm. 1915)
- 1864:
- Stefan Żeromski, polski pisarz (zm. 1925)
- Mieczysław Kaufman, polski lekarz, ginekolog, łódzki działacz społeczny (zm. 1916)
- 1871 – Alexander von Zemlinsky, austriacki kompozytor, dyrygent (zm. 1942)
- 1873 – Ray Ewry, amerykański lekkoatleta, skoczek z miejsca (zm. 1937)
- 1876 – Jules Bonnot, francuski anarchista (zm. 1912)
- 1879 – Miles Franklin, australijska pisarka, feministka (zm. 1954)
- 1881 – Konstanty Chyliński, polski historyk, polityk (zm. 1939)
- 1882 – Éamon de Valera, irlandzki polityk, premier i prezydent (zm. 1975)
- 1884 – John B. Stetson Jr., amerykański dyplomata (zm. 1952)
- 1888 – Katherine Mansfield, brytyjska pisarka (zm. 1923)
- 1890:
- Louis Delluc, francuski reżyser filmowy, krytyk filmowy (zm. 1924)
- Dwight Eisenhower, amerykański generał, polityk, prezydent USA (zm. 1969)
- 1893 – Lillian Gish, amerykańska aktorka (zm. 1993)
- 1894:
- Edward Estlin Cummings, amerykański poeta, malarz (zm. 1962)
- Karol Plicka, czesko-słowacki folklorysta, fotograf i filmowiec, dokumentalista kultury ludowej Czechów i Słowaków (zm. 1987)
- 1901 – Tadeusz Urbański, polski chemik (zm. 1985)
- 1903 – Klemens Bronk, polski polityk (zm. 1964)
- 1904:
- Celina Niedźwiecka, polska aktorka (zm. 1988)
- Christian Pineau, francuski polityk (zm. 1995)
- 1905 – Wincenty Burek, polski pisarz (zm. 1988)
- 1906:
- Hannah Arendt, amerykańska filozof, publicystka pochodzenia niemieckiego (zm. 1975)
- Eleonora Lorentz, polska aktorka (zm. 1986)
- 1909 – Bernd Rosemeyer, niemiecki kierowca wyścigowy (zm. 1938)
- 1910 – John Wooden, amerykański koszykarz, trener koszykarski (zm. 2010)
- 1911 – Lê Đức Thọ, wietnamski generał, polityk, dyplomata (zm. 1990)
- 1912:
- Joachim Badeni, polski duchowny katolicki
- Jadwiga Gosławska, polska aktorka (zm. 2007)
- 1913 – Józef Garliński, polski pisarz (zm. 2005)
- 1914:
- Raymond Davis, amerykański fizyk, laureat (zm. 2006)
- Stanisław Laskowski, polski prawnik, polityk (zm. 2009)
- 1916 – Jack Arnold, amerykański reżyser filmowy (zm. 1992)
- 1917 – Tadeusz Cieślak, polski historyk (zm. 1985)
- 1918 – Justyna Kreczmarowa, polska aktorka (zm. 2008)
- 1920 – Nina Popeliková, czeska aktorka (zm. 1982)
- 1922 – Bohdan Kosiński, polski reżyser filmów dokumentalnych (zm. 2003)
- 1925:
- Władimir Fetin, rosyjski reżyser filmowy (zm. 1981)
- Zygmunt Ławrynowicz, polski poeta, tłumacz (zm. 1987)
- 1926:
- Conrad Drzewiecki, polski tancerz, choreograf (zm. 2007)
- Henryk Pruchniewicz, polski polityk (zm. 2006)
- 1927 – Roger Moore, brytyjski aktor
- 1928 – Arnfinn Bergmann, norweski skoczek narciarski (zm. 2011)
- 1929 – Yvon Durelle, kanadyjski bokser (zm. 2007)
- 1930:
- Schafik Handal, salwadorski polityk (zm. 2006)
- Mobutu Sese Seko, zairski polityk, prezydent Zairu (zm. 1997)
- Bogusław Sochnacki, polski aktor (zm. 2004)
- 1933 – Antal Végh, węgierski pisarz (zm. 2000)
- 1935:
- Stanisław Hochuł, polski rzeźbiarz
- La Monte Young, amerykański kompozytor
- 1936:
- Andrzej Antkowiak, polski aktor (zm. 1979)
- Barbara Sass, polska reżyser filmowa
- Czesław Stopka, polski aktor
- 1937 – Carroll Ballard, amerykański reżyser filmowy
- 1938:
- Farah Pahlawi, szachbanu Iranu, żona Rezy Pahlawiego
- Bogusław Stokowski, polski aktor (zm. 1994)
- 1939 – Ralph Lauren, amerykański projektant mody
- 1940 – Cliff Richard, brytyjski piosenkarz
- 1942 – Zbigniew Dworak, polski pisarz
- 1943 – Andrzej Przedworski, polski scenograf filmowy (zm. 2002)
- 1944 – Udo Kier, niemiecki aktor
- 1945 – Karin Brandauer, austriacka reżyserka filmowa (zm. 1992)
- 1946:
- Paweł Czuchraj, rosyjski reżyser filmowy
- Grażyna Langowska, polska polityk (zm. 2009)
- Dan McCafferty, brytyjski wokalista zespołu Nazareth
- Craig Venter, amerykański biolog
- 1947 – Tomasz Wołek, polski dziennikarz, publicysta, komentator sportowy
- 1948 – Marcia Barrett, jamajska wokalistka zespołu Boney M.
- 1950 – Iosif Dan, rumuński polityk (zm. 2007)
- 1952:
- Nikołaj Andrianow, rosyjski gimnastyk sportowy (zm. 2011)
- Tadeusz Komendant, polski pisarz, krytyk literacki, tłumacz
- 1956 – Ewa Serwa, polska aktorka
- 1957 – Catherine Johnson, brytyjska pisarka, scenarzystka filmowa
- 1959:
- Ireneusz Kłos, polski siatkarz, trener siatkarski
- Sandra Torres, gwatemalska polityk
- 1961 – Jacek Bartoszcze, polski dowódca wojskowy, generał (zm. 2005)
- 1962:
- Trevor Goddard, brytyjski aktor (zm. 2003)
- Andrzej Zieliński, polski aktor
- 1963 – Alessandro Safina, włoski śpiewak operowy
- 1965 – Małgorzata Osiej-Gadzina, polska aktorka
- 1967 – Bogdan Sawicki, polski dziennikarz
- 1968 – Richard Hart, kanadyjski curler
- 1969 – Wiktor Onopko, rosyjski piłkarz
- 1970 – Pär Zetterberg, szwedzki piłkarz
- 1971:
- Jorge Costa, portugalski piłkarz
- Jyrki Katainen, fiński polityk, premier Finlandii
- 1973 – Steven Bradbury, australijski łyżwiarz szybki
- 1974 – Stefan Ude, niemiecki basista, członek zespołu Guano Apes
- 1975 – Sławomir Kruszkowski, polski wioślarz
- 1976 – Andreas Widhölzl, austriacki skoczek narciarski
- 1977:
- Joey Didulica, chorwacki piłkarz pochodzenia australijskiego
- Oleg Velyky, niemiecki piłkarz ręczny pochodzenia ukraińskiego (zm. 2010)
- 1978:
- Paul Hunter, angielski snookerzysta (zm. 2006)
- Steven Thompson, szkocki piłkarz
- Usher, amerykański piosenkarz, aktor
- 1979:
- Stacy Keibler, amerykańska aktorka
- Cédric Moubamba, gaboński piłkarz
- 1980 – Ben Whishaw, brytyjski aktor
- 1983 – Richard Mateelong, kenijski biegacz
- 1984 – Santino Quaranta, amerykański piłkarz
- 1989 – Mia Wasikowska, australijska aktorka pochodzenia polskiego
Zmarli
- 1006 – bł. Radzim Gaudenty, pierwszy arcybiskup metropolita na ziemiach polskich (ur. 960-970)
- 1066 – Harold II, król Anglii (ur. ok. 1022)
- 1318 – Edward de Bruce, król Irlandii (ur. ok. 1280)
- 1536 – Garcilaso de la Vega, hiszpański żołnierz, poeta (ur. 1501 lub 1503)
- 1568 – Jakob Arcadelt, flamandzki kompozytor (ur. ok. 1500)
- 1711 – Tewoflos, cesarz Etiopii (ur. 1708)
- 1831 – Jean-Louis Pons, francuski astronom (ur. 1761)
- 1901 – Marceli Nencki, polski lekarz, fizjolog, chemik (ur. 1847)
- 1919 – Georg Wilhelm von Siemens, niemiecki przemysłowiec (ur. 1855)
- 1941 – Hjalmar Söderberg, szwedzki pisarz (ur. 1869)
- 1944 – Erwin Rommel, niemiecki dowódca wojskowy (ur. 1891)
- 1958 – Lena Żelichowska, polska aktorka (ur. 1910)
- 1959 – Errol Flynn, amerykański aktor (ur. 1909)
- 1960 – Abram Joffe, rosyjski fizyk (ur. 1880)
- 1965 – Burt Balaban, amerykański reżyser filmowy (ur. 1922)
- 1967 – Marcel Aymé, francuski pisarz (ur. 1902)
- 1969 – Leon Pasternak, polski pisarz (ur. 1910)
- 1976 – Edith Evans, angielska aktorka (ur. 1888)
- 1977:
- Bing Crosby, amerykański aktor, piosenkarz (ur. 1903)
- Ryszard Kiersnowski, polski pisarz (ur. 1912)
- 1978 – Bolesław Filipiak, polski duchowny katolicki, kardynał (ur. 1901)
- 1984 – Martin Ryle, brytyjski fizyk, astronom, laureat Nagrody Nobla (ur. 1918)
- 1985:
- Emil Gilels, rosyjski pianista (ur. 1916)
- Antoni Rycharski, polski aktor (ur. 1914)
- 1986:
- Barbara Kostrzewska, polska śpiewaczka, reżyser (ur. 1915)
- Keenan Wynn, amerykański aktor (ur. 1916)
- 1987 – Elżbieta Barszczewska, polska aktorka (ur. 1913)
- 1988 – Ryszard Kołakowski, polski taternik, alpinista, himalaista (ur. 1954)
- 1990:
- Leonard Bernstein, amerykański kompozytor, dyrygent (ur. 1918)
- Irina Odojewcewa, rosyjska pisarka (ur. 1895)
- 1992 – Irena Jadwiga Kozłowska, polska pisarka (ur. 1912)
- 1995 – Ellis Peters, angielska pisarka (ur. 1913)
- 1996:
- Tadeusz Grzelak, polski bokser (ur. 1929)
- Wojciech Ziętarski, polski aktor, reżyser, pedagog (ur. 1937)
- 1997:
- Hy Averback, amerykański reżyser filmowy (ur. 1920)
- Harold Robbins, amerykański pisarz (ur. 1916)
- 1998 – Jerzy Jasiński, polski prawnik, kryminolog (ur. 1930)
- 1999 – Julius Nyerere, polityk tanzański, prezydent Tanzanii (ur. 1922)
- 2001 – Zhang Xueliang, chiński polityk, rządca Mandżurii (ur. 1901)
- 2002 – Norbert Schultze, niemiecki kompozytor (ur. 1911)
- 2004:
- Juan Francisco Fresno Larrain, chilijski duchowny katolicki, kardynał (ur. 1914)
- Iwan Szamiakin, białoruski pisarz (ur. 1921)
- 2006 – Jared Anderson, amerykański muzyk zespołów: Morbid Angel i Hate Eternal (ur. 1975)
- 2007:
- Big Moe, amerykański raper (ur. 1974)
- Barbara Lasocka-Pszoniak, polska pedagog (ur. 1933)
- Raymond Pellegrin, francuski aktor (ur. 1925)
- 2009 – Wiktor Żylin, ukraiński piłkarz, trener piłkarski (ur. 1923)
- 2010:
- Simon MacCorkindale, brytyjski aktor (ur. 1952)
- Benoît Mandelbrot, francuski matematyk, badacz fraktali (ur. 1924)
- Tadeusz Styczeń, polski duchowny katolicki, salwatorianin, etyk, filozof, profesor KUL (ur. 1931)
- 2011:
- Pavlina Nikaj, albańska piosenkarka (ur. 1931)
- Stanisław Panek, polski polityk (ur. 1928)
- Laura Pollán, kubańska nauczycielka, dysydentka, działaczka praw człowieka (ur. 1948)
- Ndrek Prela, albański aktor (ur. 1920)
- Genowefa Rejman, polska profesor prawa, polityk (ur. 1925)
Przypisy
- ↑ Święto Opieki Najświętszej Bogurodzicy – cerkiew.pl (opr. o. Mariusz Synak i Piotr Makal)
- ↑ Światowy Dzień Normalizacji. na stronie PKN
- ↑ Chronologiczny spis informacji o świętych i błogosławionych. na brewiarz.katolik.pl
- ↑ Żywoty Świętych.