Bantustan (od Bantu – grupy ludów murzyńskich) – terytoria wydzielone w latach od 1971 do 1981 z obszaru RPA, które miały być miejscem zamieszkania poszczególnych grup ludności murzyńskiej. Zajmowały one około 1/8 powierzchni RPA. Regiony te, mające być formalnie niepodległymi państwami bądź przynajmniej obdarzonymi dużą autonomią regionami w ramach Republiki, miały jednak charakter "rezerwatów" i były głównym narzędziem rasistowskiej polityki apartheidu czyli "osobnego rozwoju" poszczególnych grup rasowych.

Bantustany nie miały szansy stać się niezależnymi krajami. Lokalizowano je na terenach nieurodzajnych i pozbawionych bogactw naturalnych. Były rozbite na wiele odrębnych terytoriów, co uniemożliwiało ich integrację i rozwój. Na ich czele stawiano figurantów, którzy nie mieli poparcia swoich rodaków. Powodowało to, że rządy te były całkowicie zależne od RPA.

Były to następujące "państwa":

• Bophuthatswana – dla ludów Tswana,
• KwaZulu – dla Zulusów,
• Ciskei i Transkei – dla ludów Khosa,
• QwaQwa – dla Południowych Sotho,
• Gazankulu – dla Shangaanów,
• KaNgwane – dla ludu Suazi (Ngwane)
• Lebowa – dla Północnych Sotho,
• Venda – dla VhaVenda (Szona),
• KwaNdebele – dla Południowych Ndebele.

Władze południowoafrykańskie nadały formalną niepodległość czterem bantustanom kolejno: Transkei, Bophuthatswanie, Vendzie i Ciskei, masowe demonstracje uniemożliwiły przyznanie niepodległości KwaNdebele. Żadne z tych państw nie dołączyło ani do ONZ, ani do żadnej innej międzynarodowej organizacji. Na fali demokratycznych przemian 1994 cztery niepodległe bantustany zostały na powrót anektowane przez kierowaną teraz przez Murzynów Republikę, autonomia pozostałych została zaś cofnięta. Od tego czasu termin "bantustan" używany jest jedynie w kontekście historycznym, albo pejoratywnym.

Bantustany w Afryce Południowo-Zachodniej

W 1968 rozpoczęto tworzenie bantustanów także w znajdującej się pod południowoafrykańską okupacją Afryce Południowo-Zachodniej.

Ogółem utworzono 10 bantustanów:

• Buszmanland - dla Buszmenów
• Damaraland - dla Hererów
• Wschodnie Caprivi (od 1976 Lozi) - dla Lozi
• Hereroland - dla Hererów
• Kaokoland - dla Himba
• Kavangoland - dla Kavango
• Namaland - dla Nama
• Owamboland - dla Owambo
• Rehoboth (Basterland) - dla Basterów
• Tswanaland - dla Tswana

Wszystkie bantustany w Afryce Południowo-Zachodniej zostały zlikwidowane w maju 1989.