Betlejem (heb. בית לחם, Bêṯ Leḥem, dosłownie "Dom Chleba"; nowohebrajskie Bejt Lechem; arab. بيت لحم, Bajt Lahm ^?/i; dosłownie "Dom Mięsa") – miasto w Gubernatorstwie Betlejem w Autonomii Palestyńskiej. Ważny ośrodek palestyńskiej władzy administracyjnej i centrum palestyńskiej kultury. Miasto jest tradycyjnie identyfikowane jako miejsce narodzin Jezusa Chrystusa.

Położenie

Miasto jest położone w zachodniej części Judei na wysokości około 775 metrów n.p.m. Jest położone w odległości 10 km na południe od Jerozolimy, 59 km na południowy wschód od wybrzeża Morza Śródziemnego i 75 km na zachód od Ammanu - stolicy Jordanii.

W jego otoczeniu znajdują się miasta Jerozolima (osiedla Gilo, Bejt Safafa, Givat HaMatos i Har Homa), Bajt Dżala i Beit Sahour, miasteczko al-Khader, kibuc Ramat Rachel, oraz wioski al-Asakra, Hindaza i Artas. Aglomeracja Betlejem obejmuje sąsiednie miasta Bajt Dżala i Beit Sahour, a także obozy uchodźców palestyńskich Dheisheh, Aida i Azza.

Podział administracyjny

Dzielnice mieszkaniowe (Harat) w Betlejem są żywą historią miasta. Tworzą niezwykłą mozaikę otaczającą główny plac Żłóbka. Ich nazwy pochodzą zwykle od miejsc, z których przybyli osadnicy (np. Harat Nadżar to miejsce, gdzie osiedlili się przybywający z krainy Nadżar wcześni chrześcijanie, przedstawiciele chrześcijaństwa monofizyckiego), bywa też, że nazwy są związane z jakąś legendą (np. Harat Tardżuma, czyli Dzielnica Tłumaczy, której założyciel, Włoch ożenił się chrześcijanką arabskiego pochodzenia i pracował jako tłumacz dla księży oraz pielgrzymów) lub np. z funkcją (Harat al-‘Ajn, czyli źródło – miejsce skąd miasto czerpało wodę). Głównym traktem jest biegnąca od placu Żłóbka ulica Żłóbka z licznymi sklepami, pracowniami jubilerskimi, barami i kafejkami. W otoczeniu miasta znajdują się winnice, gaje oliwne i migdałowce.

Demografia

Zgodnie z danymi Palestyńskiego Centrum Danych Statystycznych w 2007 w mieście żyło 30,7 tys. mieszkańców, w tym 6570 uchodźców palestyńskich^[1].

Historia

Betlejem jest ośrodkiem kultu religijnego chrześcijan i miejscem pielgrzymek. Według Ewangelii wg św Mateusza i Łukasza miejsce narodzenia Jezusa Chrystusa i Dawida to Betlejem.

Pierwotnie Betlejem nazywano Efrata o czym donosi Księga Rodzaju, z Betlejem pochodzili Elimelek, jego żona, Noemi, oraz ich synowie. Jego mieszkańcem był również Boaz (Księga Rut). Nazywane było również Betlejem Efrata lub Betlejem w Judzie – dla odróżnienia drugiej miejscowości o tej samej nazwie (Betlejem w Galilei, na terytorium Zebulona). Po narodzinach Jezusa na rozkaz króla Heroda zamordowani zostali wszyscy chłopcy w Betlejem i okolicy, mający dwa lata lub mniej. Już w II w. wspomniał o tym Justyn Męczennik. W latach 132-135 Grotę Narodzenia odbudowano rzymską świątynią Adonisa. Bazylika Narodzenia Pańskiego zbudowana w 326 roku przez Konstantyna Wielkiego dzięki fundacji św. Heleny, w 529 zostało zniszczone przez Samarytan, w 550 roku przebudowany przez Justyniana I Wielkiego, w 614 roku do Betlejem weszli Persowie, a od 637 kalif Omar, który obok kościoła wybudował meczet. W 1099 roku Betlejem zajęli krzyżowcy, z bazyliki usunięto greckich duchownych, miasto otoczono murem, a w XII wieku bazylika została rozbudowana przez krzyżowców), pod którym znajduje się Grota Narodzenia. W latach 1187-1229 miasto ponownie znalazło się w rękach muzułmanów, w 1250 zburzono mury miejskie, Grota Narodzenia przeszła pod wspólną kontrole prawosławnych, katolików i Ormian, a obecnie pod kontrole prawosławnej cerkwi greckiej i katolików.

W 1948 Betlejem włączono do Jordanii, w 1967 miasto zajął Izrael, w 1973 założono uniwersytet.

19 września 1989 palestyńscy terroryści ostrzelali z broni maszynowej autobus z niemieckimi turystami, raniąc 3 osoby, dwa dni później obrzucili kamieniami kolejny autobus z niemieckimi turystami raniąc 2 osoby. 9 grudnia 1990 palestyńscy terroryści wrzucili bombę do miejscowego posterunku wojskowego, zginał 1 izraelski żołnierz, a 20 osób zostało rannych.

W 1995 miasto przekazano Palestyńczykom. W 2002 roku kościół był okupowany przez grupę ok. 40 bojowników palestyńskich, którzy schronili się tam w czasie akcji policyjnej wojsk izraelskich – po 5-tygodniowym oblężeniu zawarto porozumienie, na mocy którego część bojowników została odesłana do Gazy, a kilkunastu deportowano do krajów europejskich. Po uwolnieniu kościoła znaleziono w nim kilkadziesiąt założonych ładunków wybuchowych. Miasto znajduje się od tej pory pod zaostrzoną kontrolą – blokada dróg i okresowe wprowadzanie godziny policyjnej. Od 2006 miasto zostało całkowicie otoczone 8 metrowym, betonowym murem, ten 8 km odcinek muru odgradza je od terenów izraelskich.

Zabytki

• Bazylika Narodzenia Pańskiego
• Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej,
• Grota Mleczna
• liczne klasztory i kościoły
• Studnia Dawida

Gospodarka

Gospodarka Betlejem obejmuje rzemiosło, handel i drobny przemysł, m.in. pamiątkarstwo; przemysł rolno-spożywczy – uprawę winnic, fig i oliwek. Duże znaczenie gospodarcze ma turystyka, zwłaszcza pielgrzymkowa.

Przypisy

Bibliografia

• Daniel Chrupcała, Betlejem – kolebka Mesjasza, Kraków 2003.
• Donato Baldi, W Ojczyźnie Chrystusa – Przewodnik po Ziemi Świętej, Kraków-Asyż 1982.
• Encyklopedia Audiowizualna Britannica – Geografia I – ISBN 978-83-60563-07-6
• Adam Dylewski Izrael ISBN 978-83-7513-129-1

Linki zewnętrzne

• O chrześcijańskim Betlejem na stronie Kustodii Ziemi Świętej (ang.).