Bezżuchwowce

Skocz do: nawigacji, szukaj

Bezżuchwowce, bezszczękowce (łac. Agnatha, czyt. agnata) – nadgromada prymitywnych, pozbawionych szczęk kręgowców wodnych, do której należą minogokształtne i śluzicokształtne oraz wymarłe rzędy kostnopancernych, Heterostraci, Coelolepida.

Budowa

Ciało współczesnych przedstawicieli bezszczękowców jest silnie wydłużone, cylindryczne ciało, pokryte pozbawioną łusek skórą z wielowarstwowym nabłonkiem, pokrytą śluzem. Układy - mięśniowy, nerwowy z narządami zmysłów, krążenia i wydalniczy - przypominają analogiczne układy ryb. Prymitywny kręgosłup złożony jest z chrzęstnych płytek leżących wzdłuż chrzęstnej struny grzbietowej. Czaszka chrzęstno-błoniasta, u śluzic pozbawiona oczu., zakończona zębokształtnymi wyrostkami na języku zamiast szczęk. Śluzice mają od 5 do 15 par worków skrzelowych, od których odchodzą kanały, łączące się pod skórką i uchodzące do gardzieli oraz do otworów po bokach ciała. Brak płetwy grzbietowej. Minogi natomiast mają dobrze rozwinięte, na ogół nieduże oczy oraz dwie płetwy: grzbietową i grzbietowo-ogonową. Otwór gębowy ma postać okrągłej przyssawki. Wewnątrz znajdują się rogowe ząbki oraz fałd również pokryty ząbkami. Występuje 7 par worków skrzelowych, do których powietrze pobierane jest przed 7 par otworów skrzelowych.Układ krwionośny zamknięty, przez serce przepływa wyłącznie pozbawiona tlenu krew żylna.

Odżywianie się

Współczesne bezszczękowce są pozbawione żołądka: śluzice są padlinożercami lub pasożytami: żerują głównie na ciałach ryb i głowonogów: wgryzają się głęboko w ich ciało, aby pić krew i wyjadać tkanki mięsne. Natomiast spośród minogów, prawie każdy gatunek jest pasożytem: żerują one głównie na rybach, przysysając się do ich ciał i wysysając krew. W wyniku jej ubytku ofiara minoga, mimo, że ten już odpłynął jest najczęściej tak osłabiona, że umiera. Niekiedy minogi jedzą także małe bezkręgowcem morskie.

Rozmnażanie się

U bezżuchwowców występuje zapłodnienie zewnętrzne. Minogi są zwierzętami rozdzielnopłciowymi. Na czas składania jaj minogi migrują do rzek i wraz z rozpoczęciem tarła przestają się odżywiać. Następują zmiany anatomiczne: u samic powiększa się płetwa grzbietowa i pojawia zgrubienie w okolicy odbytowej, u samców natomiast wykształca druga płetwa odbytowa. Minogi jaj składają w zagłębieniu w podłożu. Robią to tylko raz w życiu, po czym giną. Ze złożonych jaj wylęgają się larwy, zwane ślepicami, które zagrzebują się w podnóżu i odżywiają planktonem oraz małymi bezkręgowcami morskimi. Po upływie 3 - 6 miesięcy larwa przeobraża się w postać dorosłą. Rozmnażanie się śluzic nie zostało do końca zbadane. Wiadomo, że są one obojnakami, jednak w okresie rozrodu funkcjonuje tylko jedna część gruczołu obojnaczego - męska lub żeńska. W ciągu swego życia śluzice prawdopodobnie wielokrotnie składają złoża, liczące od 12 do 300 dużych jaj w twardych skorupkach. Nie występuje stadium larwalne.

Ewolucja

Bezszczękowce pojawiły się już w górnym kambrze, jednak ich największa liczebność przypada na okres dewonu. Wiele rodzajów utworzyło w tym okresie wolno osadzone w jamie gębowej zęby, lub zębopodobne wyrostki na pancerzu głównym (np. Ostrakodermy), które pełniły funkcje niewykształconych jeszcze szczęk.

Śluzice

Śluzice cechują się wydłużonym, węgorzowatym ciałem pozbawionym płetwy grzbietowej. Szczątkowe oczy pokryte są skórą. Otwór nosowy leży nad otworem gębowym (pokarm wyszukują tylko za pomocą węchu). Zwierzęta te mają język uzbrojony w rogowe zęby. Śluzice zakopują się zwykle ogonami w dnie morskim, wysuwając jedynie głowę, by wywęszyć ofiarę. Odżywiają się martwymi rybami lub bezkręgowcami o miękkim ciele. Gonady śluzic zawierają zarówno jajniki jak i jądra, jednakże czynnościowo nie są one obojnakami - funkcjonuje tylko jeden z organów.

Systematyka

Bibliografia

  • Dimitrij Strelnikoff, Wielka encyklopedia zwierząt, tom 21, str. 16 - 18, Oxford Educational, ISBN 978-83-7425-921-7.

Przypisy

  1. ↑ Agnatha w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)