Bytów

Skocz do: nawigacji, szukaj
Państwo  Polska Województwo pomorskie Powiat bytowski Gmina Bytów
gmina miejsko-wiejska Prawa miejskie 1346 Burmistrz Ryszard Jan Sylka Powierzchnia 8,72 km² Ludność (2009)
• liczba
• gęstość
16 733
1918,9 os./km² Strefa numeracyjna
(+48) 59 Kod pocztowy 77-100 Tablice rejestracyjne GBY
Położenie na mapie Polski

Bytów
54°08′N 17°30′E / 54.133, 17.5Na mapach: 54°08′N 17°30′E / 54.133, 17.5 TERC
(TERYT) 6222801024 SIMC 0977290
Urząd miejski
ul. 1 Maja 15
77-100 Bytów Multimedia w Wikimedia Commons Hasło Bytów w Wikisłowniku Strona internetowa

Bytów (wymowa ?/i (dodatk. nazwa w j. kaszub. Bëtowò; niem. Bütow, ukr. Битів) – miasto w woj. pomorskim, w powiecie bytowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bytów, położone na Pojezierzu Bytowskim, nad rzekami Borują oraz Bytową i jeziorem Jeleń. Miasto stanowi lokalny drogowy węzeł drogowy (DK20, DW209, DW212, DW228). W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. słupskiego.

Według danych z 30 czerwca 2009 roku, miasto miało 16 733 mieszkańców[1].

Ośrodek turystyczno-wypoczynkowy. Przemysł elektrotechniczny, spożywczy, drzewny i metalowy.

W miejscowości działał Zakład Rybacki Bytów wchodzący w skład Państwowego Gospodarstwa Rybackiego Słupsk.[2]

Historia

Dawny gród pomorski wzmiankowany w powstałej około 1113 "Kronice" Galla Anonima (łac.castrum nomine Bitom), jako zdobyty przez Bolesława Krzywoustego. W 1329 zajęty przez Krzyżaków. Prawa miejskie otrzymał 12 lipca 1346[3]. Od roku 1410 po bitwie pod Grunwaldem należał ponownie do Polski. Został przekazany przez króla Władysława Jagiełło księciu pomorskiemu Bogusławowi VIII , następnie w roku 1466 Kazimierz Jagiellończyk podarował go księciu szczecińskiemu Erykowi II[4].. W latach 1526-1637 wraz z całą ziemią lęborsko-bytowską był lennem Polski. W 1637 Bytów z Lęborkiem zostaje przyłączony do Królestwa Polskiego. W dniu 6 listopada 1657 Bytów po traktacie bydgoskim trafia pod władzę Brandenburgii (dynastii Hohenzollernów), formalnie jako lenno Polski.

W 1912 Polacy stanowili w powiecie bytowskim ok. 15% ludności i Traktat Wersalski pozostawił miasto w granicach Niemiec. Mimo to w okresie 1919-1939 działały tu liczne polskie organizacje. W okresie II wojny światowej ośrodek konspiracji (Gryf Kaszubski). W 1945 zniszczony w 70% i włączony do Polski; niemiecką ludność miasta wysiedlono. Stopniowo odbudowywany; siedziba powiatu 1946-1975. Po 1947 Bytów oraz okolice został zasiedlony osadnikami z wschodniej i centralnej Polski, m.in. w ramach ("Akcji Wisła").

Gall tzw. Anonim, Kronika Polska, tł. R. Grodecki, M. Plezia, Wrocław 1989. "Innym razem podobnie zdobył inny gród, zwany Bytom [Bytów], skąd nie mniej wyniósł sławy i pożytku, jak z tamtego. Albowiem wyprowadził stamtąd obfitą zdobycz i jeńców, a miejsce samo zamienił w pustynię."

Zabytki

Zamek

Zabytkami prawnie chronionymi są[5]:

  • śródmieście miasta,
  • wieża – pozostałość po d. katolickim kościele pw. św. Katarzyny, ob. galeria sztuki, ul. Starokościelna, poł. XIV,
  • kościół ewangelicki pw. św. Elżbiety, ob. rzym.-kat. par. pw. św. Katarzyny, wzorowany na kościele św. Macieja w Fehrbellin projektu F.A. Stülera, 1847-1854, ul. Jana Pawła II 16,
  • cerkiew pw. św. Jerzego, dawny kościół ewangelicki ob. greckokatolicki, ul. Parkowa, XVII, cmentarz,
  • zamek krzyżacki, XIV/XV, XVI/XVII,
  • młyn zamkowy, ul. Młyńska 6, 1791, ob. dyskoteka,
  • kamienice, ul. Jana Pawła II nr 10, 12, 14 , XVIII/XIX,
  • bank (ob. Pekao S.A.), ul. Bauera 3, XIX,
  • dom, ul. 1 Maja 2, pocz. XIX,
  • Poczta, ul. Wojska Polskiego 10, ok. 1800,
  • dom, ul. Wojska Polskiego 22, pocz. XIX,
  • spichlerz, ul. Ogrodowa 10, szachulcowy, poł. XIX,
  • most kolejowy (kamienno-ceglany) na rzece Boruji, 1882-84,

Cennymi zabytkami architektury (niechronionymi) są[6]:

  • Szpital przy ul. Lęborskiej z 1933, ob. rozbudowany
  • Dom modernistyczny z lat 30. XX w., ul. Prosta 3
  • Dom modernistyczny z 1935 (projekt), ul. Zielona 2-4

Transport

W mieście krzyżują się drogi:

Dawniej przez Bytów przebiegała linia kolejowa Miastko – Bytów – Lębork.

Kolej

Kolej dotarła do miasta od strony Słupska w 1884; w 1901 połączono je z Lipuszem, w 1902 z Lęborkiem, w 1909 z Miastkiem. W ten sposób Bytów stał się stacją węzłową, jednak po przejściu frontu w 1945 odcinki Bytów-Lębork oraz Bytów-Miastko rozebrano. Ostatecznie kolejową komunikację pasażerską zlikwidowano w 1991. W 2008 z dworca PKP w Bytowie wyruszył specjalny pociąg Transcassubia, który zawiózł bytowskich Kaszubów na X Zjazd Kaszubów do Gdańska. Z uwagi na zły stan torów 23-kilometrowy odcinek z Bytowa do Lipusza pociąg pokonywał z prędkością 20 km/h. W Lipuszu połączono dwa składy pociągów – z Chojnic i Bytowa, by dalej razem pomknąć do stolicy województwa. 4 lipca 2009 w Bytowie odbył się XI Zjazd Kaszubów z udziałem premiera D. Tuska. Pociągi specjalne "Transcassubia" przywiozły uczestników na XI Zjazd z Helu, Gdyni i Chojnicpotrzebne źródło.
Przywrócenie pasażerskiego połączenia kolejowego z Gdańskiem i Gdynią ma zapewnić Pomorska Kolej Metropolitalna[7]

Edukacja

W Bytowie znajdują się 3 szkoły ponadgimnazjalne (Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych, Zespół Szkół Ogólnokształcących, Zespół Szkół Ekonomiczno-Rolniczych im. Stanisława Staszica), 2 gimnazja, 2 szkoły podstawowe, Ośrodek Szkolno-Wychowawczy oraz Filia Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Słupsku

W Bytowie działają również szkoły niepubliczne prowadzone przez Prywatne Centrum Edukacyjne Marmołowski:

  • Zaoczne Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych (1999)
  • Zaoczne Uzupełniające Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych (2008)
  • Policealne Studium Zawodowe (1999)

Wspólnoty religijne

Na terenie miasta działalność religijną prowadzi Kościół Rzymskokatolicki który posiada dwie parafie (pw. św. Katarzyny i pw. św. Filipa Neri), Kościół Greckokatolicki obrzędu bizantyjsko-ukraińskiego, Kościół Zielonoświątkowy – protestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym oraz zbór Świadkowie Jehowy.

Miasta partnerskie

Wywodzący się z Bytowa

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-11-24. ISSN 1734-6118. 
  2. ↑ M.P. z 1987 r. Nr 7, poz. 54
  3. ↑ Dni Bytowa 2007. bytow.com.pl, 2007-07-12. [dostęp 2009-03-23].
  4. ↑ Na Ziemi Ojców, Rocznik Ziem Zachodnich i Północnych, 1962, Towarzystwo Rozwoju Ziem Zachodnich, str. 179
  5. ↑ Rejestr Zabytków KOBiDZ (dostęp 04-01-2009)
  6. ↑ Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków
  7. ↑ Opis projektu na oficjalnej stronie zarządcy infrastruktury. [dostęp 05-01-2011].

Linki zewnętrzne