Charles Bronson, właśc. Charles Dennis Buchinsky oraz Karol Dionizy Buczyński (ur. 3 listopada 1921 w osadzie Ehrenfeld k. Pittsburgha, zm. 30 sierpnia 2003 w Los Angeles)^[1] – amerykański aktor filmowy.

Biografia

Urodził się w rodzinie emigrantów z terenów Wielkiego Księstwa Litewskiego. Ojciec, Tatar lipkowski, wyemigrował do Ameryki z Druskienik, matka zaś, Maria Walińska (Valinsky), była córką emigrantów pracujących w kopalni antracytu w Tamaqua w Pensylwanii. W domu mówiło się wyłącznie po polsku. Charles nauczył się poprawnej angielszczyzny dopiero w wieku nastoletnim. Straciwszy ojca, w wieku 10 lat podjął pracę w kopalni, ucząc się równocześnie. Wedle wspomnień Bronsona jego szlachecka po mieczu i kądzieli rodzina była w dobie wielkiego kryzysu tak uboga, że do szkoły uczęszczał w sukience po siostrze.

W 1943 wstąpił do Korpusu Powietrznego Armii Stanów Zjednoczonych i od 1945 służył jako strzelec pokładowy na bombowcach B-29 stacjonujących na Pacyfiku (Guam). Za odniesione w wojnie rany został odznaczony orderem Purpurowego Serca.

Charles D. Buchinsky zmienił nazwisko na Bronson dopiero w okresie makkartyzmu w obawie, że "Buchinsky" kojarzyć się może z nazwiskami rosyjskimi.

Imał się różnych zawodów, był górnikiem, bokserem, kierowcą. Karierę aktorską rozpoczął w 1951. Początkowo były to epizody, w których grał gangsterów i Indian. Popularność zdobył po występie w westernie Siedmiu wspaniałych (1960) oraz Wielkiej ucieczce (1963). Sukces odniosły też jego role w Parszywej dwunastce (1967) i Pewnego razu na Dzikim Zachodzie (1968). Często grywał Polaków i osoby polskiego pochodzenia (Wielka ucieczka, Parszywa dwunastka). Od lat 70. wcielał się głównie w postacie "twardych mężczyzn" (cykl Życzenie śmierci). Zmarł na zapalenie płuc^[1].

Filmografia

• The Mob (1951) jako Jack
• The People Against O'Hara (1951) jako Angelo Korvac
• Kurier dyplomatyczny (1952) jako Rosjanin
• Pat i Mike (1952) jako Henry Tasling
• Gabinet figur woskowych (1953) jako Igor
• Ostatnia walka Apacza (1954) jako Hondo
• Vera Cruz (1954) jako Pittsburgh
• Alfred Hitchcock (1956) jako Rosjanin
• Ranczo w dolinie (1956) jako Reb Haislipp
• Tak niewielu (1959) jako sierż. John Danforth
• Siedmiu wspaniałych (1960) jako Bernardo O'Reilly
• Władca świata (1961) jako John Strock
• X-15 (1961) jako ppłk Lee Brandon
• Kid Galahad (1962) jako Lew
• Wielka ucieczka (1963) jako por. Danny Velinski
• Czworo z Teksasu (1963) jako Matson
• Diabelska broń (1964) jako Link Murdoc
• Brodziec (1965) jako Cos Erickson
• Bitwa o Ardeny (1965) jako mjr Wolenski
• Przeznaczone do likwidacji (1966) jako J. J. Nichols
• Parszywa dwunastka (1967) jako Joseph Wladislaw
• Żegnaj, przyjacielu (1968) jako Franz Propp
• Strzelby dla San Sebastian (1968) jako Telco
• Pewnego razu na Dzikim Zachodzie (1968) jako Człowiek z harmonijką
• Pasażer w deszczu (1969) jako płk Harry Dobbs
• Lola (1969) jako Scott Wardman
• Miasto przemocy (1970) jako Jeff
• Zimny pot (1971) jako Joe Moran
• Samuraj i kowboje (1972) jako Link Stuart
• Mechanik (1972) jako Arthur Bishop
• Chato (1972) jako Chato
• Joe Valachi (1972) jako Joe Valachi
• Konie Valdeza (1973) jako Chino Valdez
• Mr. Majestyk (1974) jako Vince Majestyk
• Życzenie śmierci (1974) jako Paul Kersey
• Ciężkie czasy (1975) jako Chaney
• Przełęcz Złamanych Serc (1975) jako John Deakin
• Ucieczka z otchłani (1975) jako Nick Colton
• Detektyw z powołania (1976) jako Raymond St. Ives
• Od południa do trzeciej (1976) jako Graham Dorsey
• Telefon (1977) jako agent KGB Grigorij Borzov
• Atak na Entebbe (1977) jako gen. Dan Shomron
• Biały Bizon (1977) jako Bill Hickoc
• Miłość i kule (1979) jako Charlie Congers
• Granica (1980) jako Jeb Maynard
• Caboblanco (1980) jako Giff
• Śmiertelne polowanie (1981) jako Albert Johnson
• Życzenie śmierci 2 (1982) jako Paul Kersey
• Za dziesięć minut północ (1983) jako Leo Kessler
• Zło, które człowiek czyni (1984) jako Holland
• Życzenie śmierci 3 (1985) jako Paul Kersey
• Prawo Murphy'ego (1986) jako Jack Murphy
• Akt zemsty (1986) jako Jock Yablonski
• Życzenie śmierci 4 (1987) jako Paul Kersey
• Zamach (1987) jako Jay Killion
• Posłaniec śmierci (1988) jako Garret Smith
• Zakazane tematy (1989) jako Crowe
• Gdzie jesteś Świety Mikołaju? (1991) jako Francis Church
• Indiański biegacz (1991) jako pan Roberts
• Donato i córka (1993) jako Mike Donato
• Wilk morski (1993) jako kpt. Wolf Larsen
• Życzenie śmierci 5 (1994) jako Paul Kersey
• Rodem z policji (1995; inny polski tytuł: Rodzina gliniarzy) jako Paul Fein
• Rodem z policji 2 (1997; inny polski tytuł: Prawo rodziny: Próba wiary) jako Paul Fein
• Rodem z policji 3 (1999; inny polski tytuł: Prawo rodziny: W kręgu podejrzeń) jako Paul Fein

Przypisy

Bibliografia

• Jan Słodowski, Andrzej Roman: Gwiazdy światowego kina. Leksykon. Warszawa: Editions Spotkania, 1992, s. 38. ISBN 83-85195-83-1. 

Linki zewnętrzne

• Charles Bronson w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)
• Charles Bronson w bazie filmweb.pl
• Charles Bronson w NNDB (ang.)
• Charles Bronson w bazie stopklatka.pl