Chróścice

Skocz do: nawigacji, szukaj

Chróścice (dodatkowa nazwa w j. niem. Chrosczütz; śl. Krościce) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie opolskim, w gminie Dobrzeń Wielki.

Na osobną uwagę zasługuje Odra. Ze względu na to, że rzeka zmieniała swoje koryto również i osada zmieniała swoje miejsca. Dzisiejsze Chróścice już są z kolei na trzecim miejscu: pierwsze miejsce to osada hutnicza koło wiatraków w pobliżu części Chróścic zwanej Kopanie. Drugie osiedle to miejsce w okolicach Chróścickiego młyna - trzecie miejsce znajduje się najbliżej dzisiejszej lokalizacji, w pobliżu starego brzegu Odry wzdłuż aktualnej drogi.

Wieś jest skanalizowana.

Kościół

W Chróścicach znajduje się parafia rzymsko-katolicka. Kościół jest pw. św. Jadwigi przy ulicy Powstańców śląskich. Odpust jest obchodzony 16 października. Drewniany kościołek pod wezwaniem św. Sebastiana i Floriana,o którym mowa w dokumencie wizytacji biskupiej z Wrocławia z roku 1687, został zdemontowany w 1804 roku i wraz z wyposażeniem sprzedany za 100 Talarów do Naroka. Tu stał do 1904 roku kiedy to od uderzenia pioruna spłonął doszczętnie. Wybudowany w 1804 roku kościół murowany pw. św. Jadwigi został rozebrany w roku 1936 a na jego miejscu zbudowano obecną świątynię. Z poprzedniej świątyni pozostała tylko wieża której ówcześni konserwatorzy zabytków nie pozwolili rozebrać: została ona wzmocniona i podwyższona o około 10 m.

Historia

Pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z okresu kilku tysięcy lat p.n.e. Świadczą o tym różne znaleziska. Wykopaliska, jakie poczyniono w Chróścicach przed II wojną świat. w 1931 r. jak również i po wojnie w latach 1953/54 r. - mówią o tym samym; sięgają one do młodszej epoki kamiennej (4500-1700 r. przed Chr.) Pierwsze odkrycia z 1931 r. w okolicach Chróścic są bardzo interesujące: m. in. znaleziono w Babi Lesie monetę celtycką z okresu lateńskiego (ok. IV w.p.n.e.) - określenie "kultura lateńska" jest stosowane w nauce na oznaczenie specyficznej kultury Celtów w ostatnich wiekach przed naszą erą. Na dwóch kolejnych stanowiskach odkryto ziemiankę i resztki sześciu dymarek do wytapiania metali oraz narzędzia codziennego użytku m.in. skorupy glinianych naczyń. Kolejne odkrycia z sierpnia i września 1953 r. są o tyle ciekawsze, że robotnicy w czasie wydobywania kruszywa na polu rolnika Franciszka Kampy (nie daleko wiatraków) natrafili przypadkowo na groby całopalne. Podczas wykopalisk odkryto dziewięć grobów z czego jeden był względnie dobrze zachowany m. in. odnaleziono bogato zdobione popielnice, części spinek i sprzączek, elementy broni jak uchwyty do tarcz, groty oszczepów oraz resztki mieczy - także celowo zgięte lub złamane części uzbrojenia. Poza tym cmentarzysko było bogate w przedmioty z żelaza: noże, nożyczki, fibule, krzesiwa, imacze oraz łańcuchy. Najstarszy grób pochodził z II w.n.e., a najmłodszy z połowy IV w.n.e. W 1954r. dokonano w Chróścicach dalszych badań wykopaliskowych - odnaleziono resztki pieców hutniczych, ponadto dużą ilość żużla i polepy, które stanowiły elementy odpadkowe w procesie wytapiania żelaza - obfitość nisko fosforowej rudy darniowej w dorzeczu Odry uwarunkowała powstanie stanowisk hutniczych. Prowadzone na szeroką skalę badania archeologiczne potwierdzają istnienie wysoko zorganizowanych i uporządkowanych systemów produkcji tych stanowisk, ośrodki hutnicze korzystały ze specjalistów oraz z pracowników najemnych - obok pieców odnaleziono ułamki ręcznie lepionych i zdobionych naczyń, sprzączkę żelazną, brązową fibulę, dwa żelazne nożyki oraz szklany paciorek. Niestety kolejnych wykopalisk archeologicznych w Chróścicach nie przeprowadzono.

Oficjalne wyniki Plebiscytu Górnośląskiego: "Gazeta Urzędowa Górnego Śląska" Nr. 21 - 7V 1951, Opole - liczba głosujących w Chróścicach: 1999 - liczba głosów za Polską: 816 - liczba głosów za Niemcami: 1177 - liczba głosów unieważnionych: 6

W okresie hitlerowskiego reżimu w latach 1935-1945 miejscowość nosiła nazwę Rutenau.potrzebne źródło

Rzemiosło dawniej

-„koszykarze’’ – gwarowo zwani „kosykourze ‘’, „ ploutkorze ‘’. Chróścice były jednym z czterech ośrodków zajmujących się produkcją wyrobów z wikliny rosnącej nad Odrą . Wspomagali ich mieszkańcy Popielowa , Kup oraz Dobrzenia Wielkiego. Koszyki i inne wyroby z wikliny wykonywały kobiety , dzieci oraz starkowie i ci , którzy nie nadawali się do pracy fizycznej . Początkowo był to zawód , który nie przynosił wielu korzyści materialnych , produkcja na szeroką skalę rozwinęła się dopiero po roku 1945 . Koszykarze sprzedawali swoje wyroby na wielkim targu w Opolu, większych targach krajowych oraz w Niemczech.

-"miotlarze" – gwarowo zwani "miotlourze" - robieniem mioteł trudnili się mężczyźni i kobiety w okresie zimowym . Miotlarze zaopatrywali się w gałązki brzozowe z pobliskich lasów i pól - przycięta i posortowana według długości brzezina była związywana wiklina nabytą u koszykarzy.

-"laćkorze" (nazwa gwarowa) – stanowili grupę niewykwalifikowanych rękodzielników wyrabiających pantofle bez pięt czyli "laćki".

-kołodzieje – kołodzieje wyrabiały koła do wozów drewnianych , a także dyszle , wagi , orczyki ,styliska do łopat i.t.p. Materiałem , którym się posługiwali były twarde drzewa liściaste – dąb , buk , jesion , akacja. Narzędzia które używały kołodzieje to : strugi , wiertła , dłuta , tokarki oraz piły .

-"bednarze" – gwarowo zwani "bednourze" - produkowały naczynia drewniane z drzewa sosnowego , świerkowego i dębowego. Wyroby były wykonywane ręcznie za pomocą piły , strugi , ośniki, wiertła , świdry oraz wątornika.

-"kowale" - gwarowo zwani "kowoule" - rzemiosło uprawiano dziedzicznie. Kowale zajmowały się produkcją i naprawą narzędzi rolniczych. W obecnych czasach te rzemiosło zanikło zupełnie w Chróścicach.

-"pszczelarze" – gwarowo zwani "pszczelourze" - do końca XIX wieku bartnicy prowadzili pszczoły w kłodach stojących , z których wycinali plastry z miodem . Później zaczęto stosować też „loudki’’czyli skrzynki z zakładanymi listewkami . Pszczelarstwo na ulach ramkowych zaczęło się po roku 1902. Najsłynniejszym pszczelarzem okolicy jest były kapelan parafii Siołkowickiej, a późniejszy proboszcz Karłowicki Jan Dzierżon.

-"młynarze" – gwarowo zwani "młynourze" - zawód ten należał do najstarszego w wiosce - istniał on w Chróścicach od XIII wieku do XX wieku.

Znani ludzie

Z Chróścic pochodzą m.in.:

- ksiądz Szymon Sobiech - (1749-1832), moralista, kanonista, długoletni rektor wrocławskiego alumnatu. Z nominacji księcia bpa Józefa Christiana von Hohenlohe został radcą wikariatu generalnego (1796) i członkiem najwyższej rady konsystorialnej. Z okazji 50- lecia kapłaństwa, 7 XI 1822 otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego. Po śmierci pochowano go w katedrze Wrocławskiej w grobowcu kanoników.

- ojciec Benno (Augustyn) Sonsalla -OFM- urodził się 26.08.1888 r. w Chróścicach, jego obłóczyny zakonne odbyły się 08.04.1907 r., a święcenia kapłańskie 18.06.1919 r. Pod koniec II wojny światowej został gwardianem klasztoru w Nysie. Był bardzo pracowity, sumienny oraz przez wszystkich lubiany. Kiedy miasto w czasie działań wojennych było pod ostrzałem artylerii radzieckiej i musiało być całkowicie ewakuowane - o. Benon, jako gwardian klasztoru czuł się zobowiązany pozostać - został zastrzelony przez radzieckiego żołnierza.

- siostra Balda - Anna Gonschior (Gonsior), urodzona w Chróścicach 17.07.1910 r. wstąpiła do Zgromadzenia Sióstr Szkolnych de Notre Dame w 1932 r. w Nysie - tam zakonnice prowadziły szkołę prac ręcznych dla 80 uczennic i świetlicę dla 80 dzieci. Dnia 24.03.1945, po wejściu Armii Czerwonej do Nysy - jeden z żołnierzy podszedł do niej usiłując ją uprowadzić. Siostra rozpłakała się i zaczęła się opierać, wtedy padł śmiertelny strzał.

-ojciec Bertrand Zimolong, ur. 26.11.1888 r., franciszkanin, biblista, represjonowany w czasie II Wojny Światowej przez gestapo. Po przejściu frontu przyjechał do Chróścic, rodzinnej miejscowości, by obchodzić rocznicę swoich święceń kapłańskich. Widząc jak żołnierz radziecki napastuje jego bratową, staną w jej obronie. Żołnierz go wówczas przebił bagnetem. Wskutek zadanych ran zmarł o. Zimolong po kilku dniach 18 czerwca 1945 r., został pochowany na cmentarzu parafialnym w Chróścicach.

- ksiądz Augustyn Urban - (1911-1989), polski pallotyn, krzewiciel Szensztackiego Ruchu Apostolskiego w Polsce, którego był dyrektorem do 1980 roku. Uważany jest za współinspiratora rozwoju Dzieła Szensztackiego w Polsce, obejmującego: Siostry Maryi, Panny Szensztackie, Ojców Szensztackich, Księży Diecezjalnych "Bracia Maryi", Dzieło Rodzin, Związek i Ligę Szensztacką. Ks. Urban jest też autorem ponad 60 pozycji książkowych, w tym biografii wielu polskich pallotynów.

Edukacja

W Chróścicach funkcjonuje publiczne przedszkole, ochronka prowadzona przez siostry zakonne i Zespół Szkół. W skład Zespołu Szkół wchodzą: Publiczna Szkoła Podstawowa funkcjonująca w dwóch budynkach (im. Marii Konopnickiej) i Publiczne Gimnazjum. Szkoła mieści się przy ulicy Powstańców śląskich 1, filia (szkoły podstawowej) mieści się przy ul. Szkolna 11. Szkoła posiada bogatą infrastrukturę sportową i naukową. Często organizuje zawody na różnych stopniach. Odnosi dużo sukcesów sportowych w różnych dyscyplinach i na różnym szczeblu.

Słownik gwary Chróścickiej i okolicy

-"agrafka" - "spantlik"/ "agrest" - "busiki"/ "areszt" - "herest"/ "awantura" - "haja"/ "babcia" - "ouma, starka"/ "brud, brudzić" - "maras, marasić"/ "butelka" - "flaśka"/ "buty" - "trzewiki"/ "buty" (stare) - "charboły"/ "chustka" - "satka"/ "cmentarz" - "kierhołw"/ "czapka" - "mycka"/ "czarna herbara" - "ruski tej"/ "dlaczego" - "camu"/ "drobne pieniądze" "klebziołki"/ "duchy, strachy" - "kleklimjuntka"/ "dynia" - "bania"/ "dźwiczki wejściowe" - "furtka"/ "fasola" - "fanzoula"/ "firanka" - "gardina, śtores"/ "garb" - "pukiel"/ "garnek, garnuszek" - "garniec, rundlik, tyglik, kastroulik, kwatyrka"/ "gotować" - "warzić"/ "gryść (rzuć)" - "miejlać"/ guzik" - "kneflik"/ "iść do domu" - "ciungnunć ku chałpie"/ "kalafior" - "blumynkołl"/ "kalarepa" - "oberbiba"/ "kaptur" - "kapuca"/ "kaszleć" - "kucać, harcejć"/ "kiedyś" - "pyrwiej, włunegdy"/ "kojec" - "cwinger"/ "kosz na śmieci" - "hasiołk"/ "krawat" - "binder, szlips"/ "kredens" - "bifej"/ "kromka chleba" - "gjelnik, pajda"/ "krzyczeć" - "rycejć, drzyć se"/ "ksiądz" - "farouż"/ "księżyc" - "miejsiuncek"/ "latać w powietrzu" - "furgać"/ "lekarstwa" - "lyki"/ "łaskotać" - "kilać"/ "łysa głowa" - "glaca"/ "machać ręką" - "winkać"/ "migacz" - "blinker"/ "musztarda" - "mostrich"/ "obcasy" - "noupjyntki"/ "oczywiście (przecież)" - "bali"/ "obrus" - "tiszdeka"/ "ojciec" - "foter, łojciec" - "okulary" - "brejle"/ "oszczędzać" - "śporować"/ "piekarnik" - "bratrura, bratkasla"/ "plotkara" - "klachula"/ "plotki" - "klachy"/ "płakać" - "becejć"/ "pogłaskać" - "hajać"/ "pomylić się" - "machnuńć se"/ "popielnik" - "kołkastla"/ "portfel" - "mjynsek"/ "powietrze" - "luft"/ "pralka" - "frania"/ "prześcieradło" - "płachta"/ "przysięgnąć (przyżec)" - "łobiecać"/ "ptactwo domowe" - "gadzina"/ "puszka" - "biksa"/ "rower" - "koło"/ "rozporek" - "kubik"/ "rów" - "krzipop"/ "róża" - "rołza"/ "różne" - "łozmajte, rostomajtne"/ skrzynka - "kastelka"/ "słoik" - "krauza"/ "spodnie" - "galouty"/ "sprytna kobieta" - "hyzou baba"/ "sukjenka" - "klejd, kjecka"/ "szafa" - "szrank"/ "szczekanie" - "nadołwanie, zwakanie"/ "sztuczce" - "bystek"/ "sztuczna szczęka" - "gejbis"/ "szybko" - "wartko, gibko, drab"/ "taboret" - "ryćka"/ "tapczan" - "ześlung"/ "tulipan" - "tulpa"/ "treciny" - "rzołz"/ "tył" - "zadek"/ "uchwyt" - "gryf, hynkel"/ "uderzyć się" - "czasnunć se, walnuć se, piznunć se"/ "waliska" - "kofer"/ "wałek do ciasta" - "nudelkula"/ "widelec" - "widołka"/ "wstyd" - "gańba"/ "wzór" - "muster"/ "zabawki" - "graśki"/ "zapalić papierosa" - "zakurzić cygareta"/ "ziemniak" - "kartofla"/ "żarówka" - "birna"/

Powszechne wśród badaczy współczesnej polszczyzny jest przekonanie o dokonującym się w szybkim tempie procesie zanikania gwar. Istnienie wciąż względnie zwartego terenu gwarowego na obszarze Śląska i odrębność statusu komunikacyjnego gwary w tym rejonie można niewątpliwie określić jako fenomen. Ludność Śląska chroni swą tożsamość etniczną w swych obrzędach, zwyczajach oraz odrębnym języku - własnej gwarze. Gwara śląska nie jest zatem mową mieszkańców wsi śląskich, ale ogólnie rzecz biorąc - rodzin Ślązaków. Gwara na Śląsku wciąż występuje we względnie czystej postaci i zachowuje status języka, którym posługują się wszystkie środowiska społeczne bez względu na wiek czy wykształcenie, i to nie tylko w sytuacjach nieoficjalnych, ale także w sytuacjach półoficjalnych w kontaktach lokalnych (sklepy, urzędy, środki komunikacji i t.p.).

Sport

Chróścice mają swój własny klub sportowy- Victoria Chróścice. Klub sięga swą historią do roku 1918 a po 1945 jest czwartym zarejestrowanym w Polsce klubem Zrzeszenia LZS. W klubie jest 5 sekcji: piłka nożna, tenis stołowy, siatkówka dziewcząt, szachy i skat sportowy. Pierwsza drużyna piłkarska obecnie gra w III lidze śląsko opolskiej. Druga drużyna seniorów gra w klasie B, w rozgrywkach biorą tez udział drużyna juniorów i trampkarzy. Od wielu już lat, na każdym meczu towarzyszą im wierni kibice, w różnego wieku i płci. Mamy także bardzo zdolne siatkarki. Znane na całej Opolszczyźnie. Od kilku lat coraz to lepsze wyniki mają tenisiści stołowi. Aktualnie Klub ma dwie bardzo młode drużyny kobiece w II lidze tenisa stołowego, drużynę seniorów w IV lidze i dwie drużyny juniorów w I lidze juniorów. Sylwia Szlapa i Aleksandra Nowak notowane są w rankingach ogólnopolskich na bardzo wysokich miejscach. Trzeci rok z rzędu szachiści Victorii obronili na rozgrywkach w Ustroniu, swe miejsce w II lidze mając do przedostatniej rundy realne szanse na awans do I ligi szachowej. Do I ligi skata udało się awansować z 3 miejsca naszym zawodnikom grającym dotychczas w II lidze.

Infrastruktura

We wsi znajdują się stacja kolejowa, przystanki PKS, gminna biblioteka, klub sportowy, OSP oraz ośrodek zdrowia.Wieś jest z wodociągowana i skanalizowana. Posiada także sieć gazową. Asfaltowych dróg jest we wsi około 35 kilometrów, przy głównych drogach w ostatnich latach wybudowano nowe chodniki ze ścieżkami rowerowymi. Wieś obejmuje wraz z przysiółkami duży obszar: od śluzy na Odrze najdalej na południe wysuniętego punktu Chróścic, do punktu najdalej wysuniętego na północ do tzw. Chróścickiego młyna jest ponad 7 km a od wjazdu od strony wschodniej ( od Dobrzenia Wielkiego ) do wyjazdu na Siołkowice w okolicy żwirowni jest prawie 4,5 kilometra.

Warto zobaczyć

W Chróścicach można zobaczyć młyn i jezioro zaraz obok. Stary Chróścicki wiatrak znajduje się w Muzeum wsi opolskiej w Opolu.Północny kraniec wsi graniczy z kompleksem leśnym będącym częścią kompleksu leśnego Stobrawskiego Parku Krajobrazowego. Południowy kraniec wsi sięga do nurtu Odry przy której funkcjonuje zabytkowa, wielokrotnie modernizowana śluza z 1887 roku z jazem iglicowym.

Linki zewnętrzne

Przypisy