Cyna

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: Psina – rzeka Cyna.
50
Sn
Wygląd srebrzystobiały (β), szary (α) Ogólne informacje Nazwa, symbol, l.a. cyna, Sn, 50
(łac. stannum) Grupa, okres, blok 14 (IVA), 5, p Stopień utlenienia II, IV Właściwości metaliczne metal Właściwości tlenków amfoteryczny Masa atomowa 118,710 u Stan skupienia stały Gęstość 7365 kg/m³ (β),
5769 kg/m³ (α) Temperatura topnienia 231,93 °C Temperatura wrzenia 2602 °C Numer CAS 7440-31-5 PubChem 5352426[2] Uwaga
Zwroty H H319, H335 Zwroty EUH brak zwrotów EUH Zwroty P P261, P305+P351+P338 Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia według MSDS
Zwroty R R36/37 Zwroty S S26 NFPA 704[1]
0
2
0
 
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa) Multimedia w Wikimedia Commons Hasło cyna w Wikisłowniku

Cyna (Sn, łac. stannum) – pierwiastek chemiczny, metal z bloku p w układzie okresowym.

Cyna tworzy odmiany alotropowe. W warunkach standardowych występuje w odmianie β (beta) zwanej cyną białą, trwałej powyżej 13,2 °C. Odmiana ta ma sieć krystaliczną w układzie tetragonalnym, o gęstości 7,3 g/cm³. W temperaturach niższych przechodzi w odmianę regularną α (alfa) o gęstości 5,85 g/cm³. Zmiana gęstości jest równoznaczna ze zmianą objętości, co powoduje, że cyna rozpada się, tworząc szary proszek zwany cyną szarą. Zjawisko to nazywane jest zarazą cynową. Czysta cyna biała jest ciągliwa i kowalna, odporna na korozję.

Zastosowania

Gdański kieliszek wykonany z cyny

Ze względu na dostępność, niską temperaturę topnienia, łatwość odlewania, dobre własności mechaniczne a także niską cenę cyny, przedmioty cynowe były niegdyś bardzo popularne od wczesnego średniowiecza, największy rozkwit przedmiotów z cyny nastąpił pomiędzy XIV i XVI w.

Cyny używa się do pokrywania innych metali cienką warstwą antykorozyjną. Proces cynowania stosowany jest do zabezpieczania stalowych naczyń stosowanych w przemyśle spożywczym np. puszek do konserw oraz konwi na mleko.

Stop cyny i ołowiu ma niską temperaturę topnienia (np. przy 60% cyny jest to temperatura ok. 180 °C) i stosowany był w przemyśle i elektrotechnice jako lutowie do łączenia innych metali poprzez lutowanie. Po 1 lipca 2006 w związku z wycofywaniem w krajach Unii Europejskiej produktów zawierających ołów przechodzi się na lutowanie bezołowiowe, zastępując ołów niewielkim dodatkiem srebra, miedzi i bizmutu.

Stop cyny z dodatkiem antymonu używany był także jako stop drukarski do wyrobu czcionek.

Stopami cyny i miedzi są brąz cynowy oraz spiż (zawierający także cynk i ołów) używany do odlewania dzwonów.

Występowanie

Najczęściej spotykane minerały zawierające cynę to tlenek – kasyteryt (SnO2 , 78,8% Sn) i siarczek – stannin (Cu2FeSnS4, 27,6% Sn). Cyna występuje w przyrodzie w ilości 0,004%, wagowo. Największe złoża cyny mieszczą się w Indonezji, Chinach, Tajlandii, Boliwii, Malezji, Rosji, Brazylii, Birmie i Australii.

Izotopy

Cyna posiada 10 występujących w przyrodzie trwałych izotopów. Najbardziej rozpowszechniony jest izotop 120 Sn (ok. 33%). Sztucznie wytworzone zostało dalsze 29 izotopów cyny o masie atomowej od 99 do 137 i okresie połowicznego rozpadu od kilku ms do 230 tys lat.

Zobacz też

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
cyna

Przypisy

  1. ↑ Cyna (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-02].
  2. ↑ Cyna – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.

Bibliografia

  1. Ryszard Szepke: 1000 słów o atomie i technice jądrowej. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 8311067236.  (pol.)

Linki zewnętrzne