Damaszek (arab. دمشق, trl. Dimašq, trb. Dimaszk; dialekt damasceński: š-Šām) – stolica oraz największe miasto Syrii – 1,71 mln mieszkańców (XII 2009), cały zespół miejski – 4,36 mln mieszkańców (2007). Leży w południowo-zachodniej części kraju, w oazie nad rzeką Barada u podnóża gór Antyliban, na skraju Pustyni Syryjskiej. Jest to największy ośrodek przemysłowy i naukowy w Syrii, jedno z czterech świętych miast islamu, znaczący ośrodek handlowy. Aglomeracja Damaszku stanowi wydzieloną jednostką administracyjną Syrii.

Damaszek jest jednym z najstarszych ciągle zamieszkanych miast na świecie (pierwotnie zasiedlonym w VIII tysiącleciu p.n.e.), jak również kulturalnym i religijnym centrum orientu. W Syrii nazywany jest Damaszek często الشام aš-Šām, w pozostałych państwach arabskich nazwa ta kojarzona jest bezpośrednio z Syrią. Historycznie zaś odnosi się do większego regionu, mianowicie całego lewantu.

Historia

Damaszek to jedno z najstarszych miast rejonu Morza Śródziemnego znane już od XV wieku p.n.e. z inskrypcji egipskich (uważa się je za najstarsze nieprzerwanie zamieszkane miasto na świecie – pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z III tysiąclecia p.n.e.).

Na przełomie II i I tysiąclecia p.n.e. stolica niezależnego państwa aramejskiego. W 732 p.n.e. Damaszek został zdobyty przez Asyryjczyków, potem krótko należał do Babilonii, a następnie dostał się we władanie perskie (był stolicą satrapii). Jak całe imperium perskie znalazł się w państwie Aleksandra Wielkiego, a w okresie hellenistycznym na zmianę należał do państwa egipskich Ptolemeuszy lub państwa Seleukidów. W 64 p.n.e. wszedł do rzymskiej prowincji Syrii. Po podziale imperium w 395 stał się częścią Bizancjum. W 635 Damaszek zajęli Arabowie. Do 750 był stolicą kalifatu umajjadzkiego, a po przeniesieniu stolicy pozostał jednym z najważniejszych miast świata arabskiego.

W X wieku podbity na krótko przez egipską dynastię Fatymidów, zdobyty następnie przez turków seldżuckich w 1076. W czasie wypraw krzyżowych wielokrotnie oblegany pozostał niezdobyty i przekształcił się w centrum oporu przeciw najeźdźcom i został stolicą Saladyna i dynastii Ajjubidów. W XIII wieku ponownie pod wpływami władców Egiptu, tym razem dynastii mameluckiej. W 1401 miasto zdobyli i prawie całkowicie zburzyli mongołowie pod przywództwem Tamerlana.

W XVI wieku zdobyty przez Turków osmańskich pozostawał w ich rękach do I wojny światowej podczas której został zajęty przez arabskich sojuszników Wielkiej Brytanii. Po wojnie stał się stolicą Syrii (pozostającej wówczas pod francuską administracją) i status ten zachował do dziś.

W swojej historii Damaszek zasłynął z produkcji:

• jedwabiu, głównie adamaszku
• stali damasceńskiej
• fajansów damasceńskich

Kultura

Sztuka w świecie arabskim często oznacza architekturę, głównie dlatego, ze Islam zabrania przedstawiania żywych istot. W całej Syrii można zobaczyć niezwykle starożytne i klasyczne zabytki, pozostawione przez muzułmańskich kalifów, Rzymian i Bizantyjczyków. Również krzyżowcy pozostawili wiele budynków kościelnych. Koran jest jednym z najświetniejszych przykładów klasycznego pisma arabskiego. Pod koniec X wieku Syria była głównym punktem ostatniej wielkiej wspólnoty arabskiej. Wyroby sztuki beduińskiej to srebrna biżuteria, kolorowe tekstylia i duży wybór noży.

Gościnność to zasada arabskiego życia. Syryjskie rodziny, zwłaszcza mieszkańcy pustyni, zwykły przyjmować podróżników w domach. Ta tradycja wynika z surowych warunków na pustyni – bez wody, pożywienia i schronienia większość podróżników zmarłaby na pustyni. Gdziekolwiek znajdziesz się w Syrii, usłyszysz słowo "tafaddal", w wolnym tłumaczeniu "zapraszam" i często będziesz zapraszany do domów na posiłek lub filiżankę herbaty^{styl do poprawy}.

Islam to dominująca w Syrii religia. Jest to religia monoteistyczna, jej święta księga to Koran. Pięć razy dziennie muzułmanie są wzywani do modlitwy z minaretów meczetów, gęsto rozsianych po całym kraju. Islam wywodzi się z tych samych korzeni co pozostałe religie monoteistyczne – Judaizm i Chrześcijaństwo. Muzułmanie zwykle traktują Żydów i Chrześcijan z szacunkiem. W Islamie Jezus jest uważany za jednego z proroków Allaha, a Żydzi i Chrześcijanie za braci i "ludzi księgi", podobnie jak sami Muzułmanie. Mohamed był ostatnim z proroków i jemu Bóg objawił Koran. Większość syryjskich Muzułmanów należy do odłamu sunnitów, ale szyici, druzowie i alawici stanowią liczące się mniejszości.

Prawo islamskie zabrania jedzenia wieprzowiny i picia alkoholu. To prawo jest mniej lub bardziej przestrzegane w Syrii. Islam ma również tendencje do segregacji płci i wiele miejsc publicznych, takich jak restauracje czy kawiarnie, przeznaczonych jest wyłącznie dla mężczyzn. Większość z nich jednak na prośbę gościa wskaże "sale rodzinna" – miejsce na uboczu dla kobiet i ich towarzyszy. Syryjczycy w restauracji zamawiają zwykle więcej dań – wybór przystawek podawanych przed głównymi daniami. Arabski chleb podaje się niemal do wszystkiego. Popularne dania to falafel – kulki smażonej ciecierzycy, szołarma – drobno pocięte mięso jagnięce oraz hummus – pasta z bobu, czosnku I soku cytrynowego. Mensaf to specjalność beduinów – całe jagnię, razem z głową, podawane na gotowanym ryżu wymieszanym z orzechami ziemnymi.

Transport

Syria ma dwa lotniska międzynarodowe, jedno 35 km na południowy wschód od Damaszku, drugie na północny wschód od Aleppo. Obydwa miasta mają regularne połączenia lotnicze z Europą, z innymi krajami Bliskiego Wschodu, Bejrutem i Trypolisem w Libanie oraz Rijadem w Arabii Saudyjskiej. Linia kolejowa prowadzi z Stambułu w Turcji do Aleppo i z Damaszku do Ammanu w Jordanii. Zbiorcze taksówki zwane “serwisem” oferują połączenia z Damaszku do większości sąsiednich krajów.

Syryjskie pociągi są nowoczesne, tanie i punktualne. Główna linia kolejowa łączy Damaszek, Aleppo, Deir az-Zur, Hassake i Kamiszle z drugą linia, biegnącą wzdłuż wybrzeża. W Syrii działa kilka biur wynajmu samochodów, ruch jest prawostronny.

Ważniejsze zabytki

• Wielki Meczet Umajjadów z 705 – najstarsza budowla w mieście, najważniejsza świątynia w Syrii i czwarta co do ważności w świecie muzułmańskim; została przebudowana z bazyliki Św. Jana Chrzciciela. Do tej pory przechowywane są tam relikwie św. Jana Chrzciciela (czczonego przez muzułmanów jako jednego z proroków). Wyróżnia się trzynawowym korpusem głównym, na którym zachowały się resztki mozaiki z VIII w. Posiada rozległy dziedziniec otoczony arkadami i trzy minarety.
• Cytadela z XIV wieku.
• Mauzoleum Saladyna z 1193.
• Bazar – Suk al-Hamidijja.
• Medresa an-Nuri (XII wiek) na której terenie znajduje się grobowiec Nur ad-Dina, poprzednika Saladyna.
• Dawna medresa al-Adilijja (druga połowa XII wieku) z grobem sułtana Al-Adila, obecnie mieści oddział Biblioteki Narodowej.
• Dawna medresa az-Zahirijja (XIII wiek) mieszcząca mauzoleum sułtana Bajbarsa. Charakterystyczny jest portal wejściowy wykonany z czarnego i żółtego kamienia.
• Pozostałości świątyni Jowisza z III w. p.n.e..
• Pałac Azima zbudowany w latach 1749-1752 przez namiestnika Damaszku, Asad Paszę al-Azima, obecnie mieści Muzeum Syryjskiej Sztuki i Tradycji.
• Maristan Nur ad-Dina z XII wieku.
• Muzeum Narodowe w Damaszku.

Linki zewnętrzne

• Dźwięki Damaszku
• Damaszek na fotografii

Bibliografia

• Magdalena Dobrzańska-Bzowska, Krzysztof Bzowski: Praktyczny przewodnik - Bliski Wschód. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2008, s. 276-298. ISBN 978-83-7513-146-8.