Drohobycz
• liczba ludności
• gęstość
79 119
1 778 os./km²
Drohobycz (ukr. Дрогобич, jid. דראָהאָביטש) – miasto rejonowe w obwodzie lwowskim na Ukrainie, położone nad Tyśmienicą w Beskidach Brzeżnych. W latach 1340–1772 siedziba starostwa, w ramach Ziemi Przemyskiej należącej do województwa ruskiego. W latach 1918–1939 siedziba powiatu w województwie lwowskim.
W 2001 roku liczyło ponad 77 tysięcy mieszkańców[1].
Historia
Powstanie miasta jest ściśle związane z jego położeniem na tzw. szlaku solnym i z wydobyciem soli w okolicach. Pierwsze wzmianki o grodzie pochodzą z okresu Rusi Kijowskiej. Po przyłączeniu przez Kazimierza III Wielkiego Rusi Czerwonej do Polski, miasto przeżyło swój pierwszy okres dynamicznego rozwoju. Żupy solne przeszły na własność królewską i były dzierżawione przybyszom z całej Europy, m.in. z Włoch. Kazimierz Wielki przyczynił się do powstania w Drohobyczu parafii rzymskokatolickiej, a w 1340 roku nadał miastu herb przedstawiający 9 topek solnych (tradycyjna miara soli) umieszczonych na granatowej tarczy, nad którą widniała korona królewska. W 1392 r. król Władysław II Jagiełło ufundował istniejący do dziś kościół farny, a w 1422 r. nadał miastu prawa magdeburskie. Przywileje miejskie były później wielokrotnie potwierdzane, m.in. przez Kazimierza IV Jagiellończyka w 1460, czy Aleksandra I Jagiellończyka w 1506 roku.
Obwarowania miejskie składały się z wałów i bram miejskich: Zamkowej, Lwowskiej, Węgierskiej i Żydowskiej. Fortyfikacje z wałami i fosami otaczały także od czasów króla Zygmunta I kościół, a dzwonnica pełniła funkcję bramy. Ufortyfikowany był także cmentarz kościelny. W 1498 r., w wyniku najazdu turecko-tatarskiego, znaczna część miasta została zniszczona. W 1616 roku starosta królewski zezwolił Żydom na osiedlenie się na przedmieściach miasta. Podczas wojen kozackich w XVII wieku miasto było niszczone. W 1648 roku Kozacy dokonali rzezi mieszkańców w kościele farnym, po którym to wydarzeniu zamurowano wejście do świątyni, przez które wdarli się najeźdźcy. Miasto posiadało zamek starostów królewskich składający się co najmniej z dwóch budynków. W 1772 r., w wyniku I rozbioru Polski, Drohobycz został włączony do Austrii. Drohobycz, pozostający ważnym centrum handlowym, pomimo nadania praw miejskich i licznych przywilejów królewskich (m.in. zwolnienie od czynszów miejskich i zezwolenie na pobór myta mostowego) nie rozwinął się jednak w większy ośrodek, aż do końca XIX wieku, gdy odkryto w pobliżu złoża ropy naftowej. W maju 1919 roku wojska polskie pod dowództwem Wacława Iwaszkiewicza i Stanisława Maczka toczyły długotrwałe walki z ukraińskimi oddziałami Omelianowicza-Pawlenki.
Przed wybuchem II wojny światowej w 1939 roku, Drohobycz był miastem powiatowym, liczącym 39 tys. mieszkańców. Działało tu 5 rafinerii ropy naftowej. Na terenie miasta funkcjonował klub piłkarski Junak.
Podczas pierwszej okupacji sowieckiej w Drohobyczu funkcjonowały dwa więzienia NKWD - większe, przy ul. Truskawieckiej, zwane również (jak jedno z więzień we Lwowie) "Brygidkami", oraz areszt śledczy przy ul. Stryjskiej. W ostatnich dniach czerwca, NKWD wyprowadziło na dziedziniec więźniów z cel aresztu przy ul. Stryjskiej informując ich, że zostają wypuszczeni na wolność. Gdy znaleźli się już na dziedzińcu, z wież strażniczych otwarto do nich ogień z karabinów maszynowych. Pod zwałami trupów przeżyli tylko nieliczni. Prasa ukraińska donosiła o niemal dwóch tysiącach ofiar, choć wydaje się, iż jest to liczba znacznie zawyżona - nie została ona tez potwierdzona przez polskich świadków, mówiących o kilkudziesięciu lub co najwyżej kilkuset zamordowanych.[2]potrzebne źródło
W czasie II wojny światowej Niemcy wymordowali większość żydowskich mieszkańców miasta.
6 sierpnia 1944 miasto zostało zdobyte przez wojska radzieckie[3].
W mieście znajduje się pobudowany z inicjatywy samorządowych władz ukraińskich pomnik Stepana Bandery[4][5]. Utworzona przez Stepana Banderę frakcja OUN-B ponosi odpowiedzialność za zorganizowane ludobójstwo polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i Małopolsce Wschodniej.
W Drohobyczu działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej[6], oraz istnieją plany powołania Domu Polskiego dla krzewienia polskiej kultury i tradycji.
Zabytki
- kościół Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii, Krzyża Świętego i św. Bartłomieja z lat 1392–1445.
- renesansowy nagrobek Katarzyny Ramułtowej z 1572 r.
- freski z XVIII wieku
- dzwonnica kościelna z 1551 r. o charakterze obronnym
- obronny mur cmentarny
- cerkiew Przenajświętszej Trójcy z 1690 r. (dawny kościół karmelicki) z budynkami klasztornymi (obecnie biura).
- kościół Piotra i Pawła z 1828 r.
- Wielka Synagoga w Drohobyczu zbudowana w latach 1842–1865,
- synagoga z końca XIX w.,
- ratusz z 20 lecia prawdopodobnie z reliktami z XVIII w.
- cerkiew drewniana Podwyższenia Krzyża, ul. Zwaryćka 7 z XVI wieku z freskami z XVIII wieku
- Cerkiew św. Jerzego w Drohobyczu , ul. Sołonyj Stawok 23a z przełomu XV i XVI stulecia
- dzielnica willowa przy ul. Franka i Szewczenka.
Przynależność administracyjna i terytorialna
- 1340–1772 – ziemia przemyska, województwo ruskie, Korona Królestwa Polskiego (od 1569 Rzeczpospolita Obojga Narodów),
- 1772–1918 – Galicja Wschodnia, Królestwo Galicji i Lodomerii, Cesarstwo Austriackie (od 1867 Austro-Węgry),
- 1918–1939 – województwo lwowskie, II Rzeczpospolita,
- 1939–1941 - obwód drohobycki, ZSRR,
- 1941–1944 - w niemieckim Generalnym Gubernatorstwie,
- 1944–1959 - obwód drohobycki, Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka w ramach ZSRR,
- 1959–1991 - obwód lwowski, Ukraińska SRR, ZSRR,
- od 1991 – obwód lwowski, Ukraina.
Ciekawostki
- W Drohobyczu znajduje się "ulica trzech dat" - W czasach II RP była to ul. 11 Listopada, w czasach ZSRR była to ul. 17 Września, a obecnie w czasach Republiki Ukrainy ul. 22 Stycznia.
- Drohobycz jest jednym z nielicznych miast dawnej II RP, które nie zostało zniszczone podczas II Wojny światowej
Osoby związane z miastem
- Aleksander Bednarz – polski aktor teatralny, filmowy, telewizyjny i dubbingowy, reżyser teatralny
- Alojzy Bełza – polski legionista, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, żołnierz Armii Krajowej
- Elisabeth Bergner – austriacka aktorka
- Aleksander Roman Boroński – polski dowódca wojskowy, major artylerii Wojska Polskiego
- Andrzej Chciuk – polski pisarz, poeta i dziennikarz emigracyjny
- Tadeusz Chciuk-Celt – polski harcmistrz, podczas II wojny światowej Biały Kurier, cichociemny, kurier Związku Walki Zbrojnej, redaktor i zastępca dyrektora Sekcji Polskiej Radia Wolna Europa, ostatni prezes PSL na Uchodźstwie, autor wspomnień wojennych
- Władysława Chomsowa – polska działaczka społeczna i polityczna
- Wiktor Czermak – polski historyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
- Bohdan Ostapowicz Czerwak – ukraiński współczesny polityk nacjonalistyczny
- Maciej Aleksy Dawidowski – polski instruktor harcerski, podporucznik Armii Krajowej, uczestnik "Akcji pod Arsenałem"
- Tadeusz Dąbrowski – polski krytyk literacki, badacz literatury polskiej, publicysta
- Iwan Franko – pisarz ukraiński
- Irene Frisch – pisarka żydowska
- Leopold Gottlieb – polski malarz
- Maurycy Gottlieb – polski malarz żydowskiego pochodzenia
- Artur Grottger – polski malarz, malujący m.in. w pobliskiej Śniatynce i Wróblowicach, w majątku hr. Tarnowskich h. Leliwa
- Rajmund Jarosz – polski samorządowiec, burmistrz i prezydent miasta Drohobycz, marszałek powiatu, właściciel uzdrowisk Truskawiec i Horyniec, prezes Związku Uzdrowisk Polskich
- Dora Kacnelson – polska historyk literaturoznawczyni i slawistka, badaczka dziejów Kresów Wschodnich i polskich zesłańców
- Jerzy Kotermak – polski pisarz, doktor medycyny, rektor Uniwersytetu Bolońskiego, profesor Akademii Krakowskiej
- Eugeniusz Kucharski – polski historyk, teoretyk literatury
- Kazimierz Kuriański – polski duchowny, werbista, Sługa Boży, męczennik za wiarę – zginął w obozie koncentracyjnym Gusen
- Juliusz Leo – polski samorządowiec, prezydent Krakowa w latach 1904–1918
- Franciszek Lachowicz – polski malarz
- Marcin Laterna – polski pisarz, ksiądz jezuita, spowiednik królów Stefana Batorego i Zygmunta III Wazy, Sługa Boży, zginął za wiarę
- Wilhelm Leopolski – polski malarz
- Stanisław Maciołowski – polski zarządca majątków ziemiańskich, porucznik rezerwy kawalerii Wojska Polskiego, potomek i krewny znanej krakowskiej rodziny malarzy Pochwalskich
- Jan Mężyk – sekretarz króla Władysława Jagiełły, pierwszy wójt drohobycki, starosta ruski
- Mieczysław Młotek – prezes Wojskowo-Cywilnego Klubu Sportowego "Junak", pułkownik Wojska Polskiego
- Władysław Ossowski – polski Biały Kurier, zwany "Królem Kurierów"
- Ignacy Popiel – polski szachista, czołowy gracz Galicji
- Michał Rossler-Moczulski – polski mikrofotograf i makrofotograf naukowy
- Wilhelm Russ – polski fotograf; nestor fotografii polskiej
- Wacław Rzewuski – polski hrabia, hetman wielki koronny, kasztelan i wojewoda krakowski, pisarz
- Bruno Schulz – polski pisarz żydowskiego pochodzenia
- Alfred Schreyer – polski skrzypek, śpiewak i działacz społeczno-kulturalny żydowskiego pochodzenia. Obecnie ostatni żyjący uczeń Bruno Schulza. Mieszka w Drohobyczu
- Kajetan Stefanowicz – polski artysta malarz, legionista, rotmistrz 1 Pułku Szwoleżerów, wybitny przedstawiciel lwowskiej secesji
- Leon Sternbach – polski filolog klasyczny i bizantynista żydowskiego pochodzenia, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
- Józef Szalay – polski wydawca pochodzenia węgierskiego, urzędnik galicyjski, uznawany za twórcę uzdrowiska w Szczawnicy
- Michał Tokarzewski-Karaszewicz – polski dowódca wojskowy, generał broni Wojska Polskiego
- Joachim Weingart – polski malarz
- Kazimierz Wierzyński – polski poeta, prozaik, eseista.
- Stepan Wytwycki – ukraiński adwokat i polityk, poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (1935-1939), prezydent URL na emigracji
Sport
W mieście działał przed wojną polski klub sportowy Junak Drohobycz. Walczył w 1939 w barażach o I ligę, lecz zostały one zawieszone z powodu wybuchu wojny.
Miasta partnerskie
Pobliskie miejscowości
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Регіони України Та Їх Склад
- ↑ Aleksander Szumański, Bez trumien i krzyży, z ludobójstwem w tle
- ↑ ВОВ-60 - Сводки
- ↑ Semper Fidelis, "Pismo Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich", styczeń-luty 2006, str. 17
- ↑ Za zasługi dla Ukrainy Stepanowi Banderze pobudowano także pomniki w takich miastach jak: Stanisławów, Stryj, Dublany, Mościska, Uhrynów Stary, Lwów, Tarnopol, Sambor. Kolejne budowy pomników przedstawiających wizerunek Bandery planowane są w Łucku, Buczaczu, oraz w Równym, Kijowie i Czerniowcach
- ↑ Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej
Linki zewnętrzne
- Seminarium
- zdjęcia z Drohobycza
- Historia Żydów w Drohobyczu na portalu Wirtualny Sztetl
- III Międzynarodowy Festiwal Brunona Schulza - Drohobycz, maj 2008
- Drohobycz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.