Dubbing (dawniej dublaż) – tworzenie ścieżki dialogowej filmu, serialu lub gry, polegające na podłożeniu ścieżki z lokalną wersją językową. Głosy podkładają często wyspecjalizowani aktorzy głosowi. Mianem dubbingu określa się również pierwotne udźwiękowianie animacji bądź gry oraz dogrywanie w studiu dialogów do już udźwiękowionego materiału w celu polepszenia jego jakości.

Z punktu widzenia tłumacza, dubbing stanowi duże wyzwanie ze względu na konieczność doboru słów pod kątem liczby sylab, a nawet układu ust aktora do głosek w wersji narodowej (tzw. kłapów). Z kolei aktor musi czytać tekst w rytmie nadawanym przez obraz na ekranie. W związku z tym powstała oddzielna profesja osoby pracującej nad tekstem dubbingowanym – dialogista.

Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom widzów, w krajach stosujących dubbing na szeroką skalę jeden aktor filmowy jest zazwyczaj powiązany z określonym aktorem głosowym, dzięki czemu przez całe lata obcojęzyczny aktor ma określony specyficzny głos w języku narodowym. Zazwyczaj jednak jeden aktor językowy podkłada głos pod kilku aktorów, np. Japończyk Kōichi Yamadera „obsługuje” m.in. Eddiego Murphy’ego, Jima Carreya i Brada Pitta.

Dubbing w Polsce

W Polsce dubbinguje się obecnie tylko niewielki odsetek produkcji trafiających do polskich kin czy telewizji ze względu na wysokie ceny (10 minut dubbingu kosztuje w przybliżeniu 1000 złotych). Przeważnie są to produkcje w zamyśle skierowane do dzieci, takie jak filmy animowane lub generowane komputerowo czy seriale dla dzieci^[1]. Rzadziej dubbingowane są filmy animowane, niekoniecznie skierowane do najmłodszych, jak chociażby Miasteczko South Park czy Beavis i Butt-head. Rzadkością jest natomiast dubbingowanie zwykłego filmu lub serialu, w takich przeważnie usłyszeć można lektora.

Na polskim rynku bardzo często tłumacz jest jednocześnie i autorem dialogów, lecz nie jest to regułą. Dialogista ma za zadanie dopasowanie sylabicznie i zgłoskowo tekstu danej postaci, a także wyróżnienie w tekście wszystkich zawieszeń, pauz, reakcji dźwiękowych itp. w takiej formie, by aktor był w stanie zagrać daną rolę bez wcześniejszego zapoznawania się z tekstem i przećwiczenia go.

W przypadku gier komputerowych sprawa przedstawia się inaczej. Obecnie na naszym rynku dubbinguje się gry mniej więcej tak samo często, jak zostawia się jedynie lokalizację kinową. W przeciwieństwie do filmów, na decyzję o dubbingu nie wpływa ograniczenie wiekowe. Sporadycznie, jak chociażby w przypadku Mass Effect, animacja ruchu ust postaci dostosowywana jest przez animatorów do konkretnej wersji językowej, co niweluje konieczność dopasowywania tłumaczenia pod animację.

Dubbing na świecie

• W Argentynie wszystkie filmy są wyświetlane w ich oryginalnym języku z hiszpańskimi napisami, zaś produkcje skierowane do dzieci są już dubbingowane.
• W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie (oprócz francuskojęzycznej prowincji Quebec, gdzie dubbinguje się anglojęzyczne filmy), zagraniczne filmy zazwyczaj wyświetlane są z napisami. Najczęściej dubbinguje się produkcje japońskie, takie jak tokusatsu, kaijū i anime. Dubbinguje się również brytyjskie seriale i filmy animowane, dostosowując je do amerykańskiej odmiany języka angielskiego, m.in. przeliczając jednostki z układu SI na system amerykański.
• W brazylijskich kinach filmy dla dorosłych są wyświetlane w ich oryginalnym języku z portugalskimi napisami, produkcje dla dzieci są już oferowane z dubbingiem. Po wypuszczeniu ich na DVD, wszystkie są wyposażone zarówno w dubbing, jak i napisy.
• W Australii i Nowej Zelandii filmy są wyświetlane w ich oryginalnym języku z angielskimi napisami.
• W Japonii i Chinach filmy i seriale są dubbingowane w języku japońskim, chińskim oraz angielskim. Większe chińskie kina wyświetlają również filmy z chińskimi napisami.
• W Meksyku, zgodnie z obowiązującym prawem, filmy w kinach muszą być wyświetlane w ich oryginalnym języku z hiszpańskimi napisami. Jedynym wyjątkiem są filmy dokumentalne, edukacyjne i animowane przeznaczone dla dzieci, w których oprócz oryginału z hiszpańskimi napisami pojawia się nieobowiązkowy dubbing.
• W Afryce dubbing stosuje się tylko w Egipcie i RPA.
• W Indiach zagraniczne filmy są dubbingowane, najczęściej na język hindi.

Historia

Do lat 80. w Polsce powszechne było dubbingowanie filmów^{potrzebne źródło}. Mówiono wówczas na świecie o polskiej szkole dubbingu, co świadczyło o jego wysokiej jakości. Stało się to za sprawą Zofii Dybowskiej-Aleksandrowicz, uważanej za reżyser dubbingu na skalę europejską. W ostatnich latach na zdubbingowanie na język polski zdecydował się jedynie Universal, opracowując dubbingowane wersje kilku filmów z katalogu DreamWorks, m.in. The Ring, 8. Mila, Terminal, Żony ze Stepford, Złap mnie, jeśli potrafisz, Wygraj randkę, Przetrwać święta^[1]. Zdubbingowane zostały również takie filmy jak Za linią wroga II: Oś zła, Władca pierścionka czy Najlepszy kontakt.

Za pierwszy film zdubbingowany na język polski powszechnie uważa się Królewnę Śnieżkę i siedmiu krasnoludków, do której dubbing stworzony został najprawdopodobniej na przełomie 1937 i 1938 roku, jednakże już na początku lat 30. zdubbingowano takie filmy jak Ulubieniec bogów, Parada Paramountu, Karkołomne zakręty czy Dwa serca biją w walca takt^[2].

W przeszłości część swoich pozycji dubbingowała nieistniejąca już stacja Wizja Jeden (m.in. Pcin Dolny, Absolutnie fantastyczne, Miasteczko South Park), a także Canal+, który wchodząc do Polski w 1995 roku był zobowiązany do dubbingowania trzydziestu procent swojej ramówki (na zlecenie stacji zdubbingowano m.in. Dwóch zgryźliwych tetryków, Uwolnić orkę i Maskę). Obecnie wszystkie swoje pozycje dubbingują tylko Cartoon Network, Disney XD, Nickelodeon Polska i Disney Channel. Dawniej dubbing seriali aktorskich zlecał również Zig Zap, na którego zlecenie opracowano m.in. Radiostację Roscoe. Jeszcze na początku lat 90. sporą część ramówki dubbingowała Telewizja Polska, jednakże wiele opracowań wyświetlano tylko raz – z powodu braku taśm, nagrywano na nie inny materiał, wskutek czego bezpowrotnie usunięto dubbing do m.in. Kronik młodego Indiany Jonesa, obecnie reemitowanego w wersji lektorskiej. Ostatnim serialem aktorskim, do którego TVP zleciła dubbing, był Frasier. Pomimo ciepłego przyjęcia dubbingu przez widzów, po wieloletniej emisji zdecydowano się go zastąpić lektorem. TVP emituje jednak seriale aktorskie z dubbingiem opracowanym na zlecenie innych stacji. W przeszłości był to głównie Canal+, od którego TVP wykupiła m.in. dubbing do serialu Parker Lewis. Obecnie korzysta z zasobów Disney Channel, emitując z dubbingiem m.in. Czarodziejów z Waverly Place i Hannę Montanę.

Zobacz też

• overdubbing
• słowniczek pojęć filmowych
• Jarosław Boberek - czołowy polski aktor dubbingowy

Linki zewnętrzne

• dubbing.pl
• Dubbingpedia – polska encyklopedia dubbingu
• dubscore.pl – strona poświęcona dubbingowi gier komputerowych
• dubbing.fora.pl – forum poświęcone dubbingowi seriali i filmów dla dorosłych
• nanokarrin.com – wortal poświęcony promowaniu dubbingu

Przypisy