Dwór obronny w Szymbarku

Skocz do: nawigacji, szukaj

Kasztel w Szymbarku (Dwór obronny Gładyszów w Szymbarku) – budynek wybudowany około 1540, znajdujący się w miejscowości Szymbark w powiecie gorlickim. Jest to najlepszy przykład kasztelu w Polsce.

Szymbark

Szymbark położony jest nad rzeką Ropą, pomiędzy północnymi krańcami pasma Magury Małastowskiej i Maślanej Góry. Osada istniała tu już w XII wieku i była własnością królewską. Lokowano ją powtórnie na tzw. prawie niemieckim w XIV wieku. W 1359 roku Kazimierz Wielki nadał rycerzowi Janowi Gładyszowi herbu Gryf i jego rodzinie wielkie dobra ziemskie w tej okolicy oraz prawo zakładania nowych osad. Gładyszowie uczynili z Schönbergu (Pięknej Góry), czyli Szymbarku, gniazdo rodowe, które stało się ośrodkiem nieformalnego państwa Gładyszów, określanego mianem Dominium Ropae. W XVI wieku wybudowali w Szymbarku dwór obronny, który przetrwał do czasów współczesnych.

Opis kasztelu w Szymbarku

Kasztel w Szymbarku to dawna siedziba rodu Gładyszów. Jest bardzo cennym zabytkiem architektury renesansu w Polsce, określanym przez znawców jako czołowy przykład kasztelu polskiego. Wznoszono go w dwóch etapach. Budowę rozpoczęto w pierwszej połowie XVI wieku, a zakończono w latach 1585 – 1590. Nie znamy nazwiska architekta, ani budowniczych. Zbudowany jest z miejscowego kamienia łamanego z dodatkiem cegły. W drugiej fazie budowy bryłę dworu zwieńczono attyką arkadową, na elementach której umieszczono sgraffito z motywami geometrycznymi, przeplatanymi fantastycznymi maskami. Okna obiektu posiadają bogato profilowaną renesansową kamieniarkę. Kasztel zbudowany jest na planie prostokąta o bokach długości 20 i 13 metrów. Posiada cztery narożne baszty alkierzowe, których piętra wystają poza lico murów i wsparte są na kamiennych kroksztynach. W budynku znajdują się trzy kondygnacje – piwnice, parter, piętro.

Do końca XVII wieku pełnił funkcję reprezentacyjną i mieszkalną. Pomieszczenia stanowią: dwie piwnice o kolebkowych sklepieniach, na parterze sień i dwie izby, na piętrze wielka sala reprezentacyjna, obok niej mniejsza oraz cztery naroża alkierzowe. Do dziś właśnie w alkierzach przetrwało najwięcej oryginalnych elementów wystroju wnętrz, kamieniarka portali, fragmenty kominków i część polichromii ściennej w dwóch pomieszczeniach.

Dwór usytuowano na skarpie nad rzeką Ropą i wyposażono w system strzelnic umieszczonych na wysokości strychu, co świadczyło o potrzebach obronnych. Nie wydaje się jednak, aby rezydencja Gładyszów pełnić miała jakąś istotną rolę w systemie obronnych zamków na południowych kresach Rzeczypospolitej. W XVII wieku pękające ściany dworu wzmocniono zewnętrznymi przyporami z kamienia i cegły, natomiast w wieku XVIII dodano wewnętrzne ściany działowe. W latach 50. XX wieku, podczas pierwszego etapu remontu usunięto wtórne elementy i przywrócono renesansowy charakter dworu.

Kasztel zamieszkiwany był do końca XVIII wieku. Po Gładyszach przechodził kolejno we władanie Strońskich, Siedleckich, Bronikowskich, Rogoyskich, Sękiewiczów i Kuźniarskich. W XIX wieku mieściła się w nim gorzelnia i magazyn zbożowy. Pod koniec XIX stulecia i jeszcze w okresie międzywojennym na parterze funkcjonowała kuchnia dla czeladzi dworskiej oraz kurnik. Dwór pełnił też funkcję lamusa, w którym przechowywano niepotrzebne sprzęty.

W 2010 roku zakończony został remont obiektu[1]. Od stycznia 2011 roku budowla wraz z przylegającą do niej oficyną dworską z końca XVIII wieku, funkcjonuje jako Ośrodek Konferencyjno–Wystawienniczy „Kasztel w Szymbarku”[2], oddział "Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów"[3] w Gorlicach. Do zespołu zabytków istniejących na terenie dawnego „Majątku Zamek”, należy także przeniesiony z Gorlic drewniany dworek z 1920 roku.

Legendy

O dworze w Szymbarku opowiadano wiele podań i legend. Jedna z nich mówi o skarbach schowanych w jaskini znajdującej się pod dworem i pilnowanych przez przeraźliwe diabły oraz o czterech córkach rycerza Gładysza herbu Gryf, które miały mieszkać w wieżach, każda w innej, z powodu ich odmiennego charakteru.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Rewaloryzacja i remont renesansowego dworu obronnego w Szymbarku (pol.). W: Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach [on-line]. gorlice.art.pl. [dostęp 2012-01-20].
  2. ↑ Funkcje i cele ośrodka ˌˌKasztel w Szymbarkuˈˈ (pol.). W: Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach [on-line]. gorlice.art.pl. [dostęp 2012-01-20].
  3. ↑ Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach (pol.). gorlice.art.pl. [dostęp 2012-01-20].

Linki zewnętrzne