Góra Świętej Anny (Góra Chełmska, nazwa pierwotna Chełm^[1], monte Heim (1679); niem. Sankt Annaberg, śl: Świyntô Ana^[2], Anaberg^[3]) – najwyższe wzniesienie grzbietu Chełma na Wyżynie Śląskiej o wysokości 408 m n.p.m.^[4]. Wysokość względna mierzona od dna doliny Odry (przepływającej w odległości 6,7 km) wynosi około 220 m. Na szczycie i stokach wzgórza znajduje się wieś o tej samej nazwie.

To wysokie wzgórze jest twardzielcem nefelinitowym w obrębie zrębu Chełma zbudowanego z wapiennych skał triasu. Nefelinity i zawarte w nich wielkie (do 80 m) bloki wapieni triasu i kredy oraz kredowych piaskowców, a także piroklastyki związane są z zapadnięciem się wulkanu istniejącego tu 27 mln lat temu (oligocen) i powstaniem kaldery. Obecnie odsłaniające się skały pochodzą z najgłębszej części kaldery, znajdującej się kilkadziesiąt metrów poniżej powierzchni, na której stał stożek wulkaniczny. Sam stożek został całkowicie zerodowany w neogenie. Miejscami stoki wzgórza przykryte są lessami związanymi ze zlodowaceniem północnopolskim.

Na południowym stoku wzgórza istnieją nieczynne kamieniołomy: nefelinitu (rezerwat przyrody Góra Św. Anny) oraz dwa wapienia. W rezerwacie występuje niewielka krasowa Jaskinia w Rezerwacie o długości 5 m. Rezerwat, od 2006, udostępniony jest turystom dzięki ścieżce dydaktycznej. Spośród chronionych zwierząt można tam napotkać m.in.: żmiję zygzakowatą, gniewosza i padalca.

Klasztor franciszkański na Górze Św. Anny

W zamierzchłych czasach stała tu pogańska świątynia. Obecnie na Górze znajduje się bazylika i sanktuarium, z figurką św. Anny Samotrzeciej (XV wiek) z jej relikwiami, franciszkański zespół klasztorny z Rajskim Placem (dziedzińcem arkadowym) z lat 1733-1749, na którym stoi 15 stuletnich konfesjonałów, jest także grota wykonana na wzór groty z Lourdes oraz 40 kaplic kalwaryjnych z lat 1700-1709. Na szczycie Góry Św. Anny zbudowano w latach 80. XV wieku klasztor i kościół, który od XVIII wieku jest ważnym centrum pielgrzymkowym.

 Zobacz więcej w osobnym artykule: Góra Świętej Anny (województwo opolskie).

Bitwa w rejonie Góry św. Anny w 1921 r.

 Osobny artykuł: Bitwa w rejonie Góry św. Anny.

Wieś Góra Św. Anny

Na zachodnich oraz północnych stokach wzgórza rozlokowana jest duża wieś o nazwie Góra Św. Anny, na południowym stoku znajdują się liczne stacje drogi kalwaryjnej, a na wschodnim stoku cmentarz oraz zabudowania Domu Pielgrzyma klasztoru franciszkańskiego.

 Zobacz więcej w osobnym artykule: Góra Świętej Anny (województwo opolskie).

Pomnik Xawerego Dunikowskiego i amfiteatr

 Osobny artykuł: Pomnik i amfiteatr na Górze Świętej Anny.

Park Krajobrazowy Góra Św. Anny

Góra Św. Anny jest najwyższym wzniesieniem powołanego w 1988 roku Parku Krajobrazowego o tej samej nazwie. Obszar Parku Krajobrazowego obejmuje tereny o bogatej rzeźbie, licznie występują tu chronione gatunki grzybów i roślin. Głównymi zagrożeniami przyrody Parku są zanieczyszczenia atmosferyczne oraz wybudowana autostrada A4, która podzieliła Park na dwie części, a której budowa wywołała protesty społeczne poparte przez ludzi nauki i kultury. Góra Św. Anny leży w części południowej Parku^[5]. Rejon Góry św. Anny jest uznany za geopark od 2010^[6]

 Osobny artykuł: Park Krajobrazowy Góra Świętej Anny.

Góra Świętej Anny w literaturze

• Górze Św. Anny swój poemat "Góra Chełmska, czyli Święta Anna z klasztorem oo. franciszkanów. Wspomnienia z r. 1875" zadedykował śląski poeta Norbert Bończyk^[7]
• Józef Lompa górnośląski działacz społeczny, etnograf, nauczyciel, poeta i publicysta zadedykował Górze Św. Anny dwa dzieła ze swojej twórczości:
  • "Historya o pobożnej i błogosławionej Petroneli, polskiej pustelnicy na górze Chełm u S. Anny w Górnym Szląsku" cyfrowa wersja tekstu online z 1855 roku
  • "Kwiaty moralne zbierane na Górze Świętej Anny w Górnym Szląsku, wydawające najprzyjemniejszą wonność i posiłek dla dusz pobożnych chrześciańskich : bukiet pierwszy" cyfrowa wersja tekstu online z 1854 roku.

Bibliografia

• Krzysztof Birkenmajer & Zoltan Pecskay 2002 – Radiometric dating of the Tertiary volcanics in Lower Silesia, Poland. I. Bull. Pol. Ac. Sci., 50 (1): 31-50.
• Chodyniecka L. 1967 – Bazalt z Góry Św. Anny. Prace Miner., 8: 1-56.
• Robert Niedźwiedzki, 1994: Nowe dane o budowie geologicznej Góry Św. Anny (Śląsk Opolski). Rocznik Pol. Tow. Geologicznego, t.63: 333 – 351.
• Robert Niedźwiedzki, M. Zarankiewicz, 2007: Zanim Góra św. Anny wynurzyła się z morza. Skamieniałości, jaskinie i drogie kamienie wokół sanktuarium św. Anny. Wyd. Studio Graphito, str. 60.
• K. Rode, 1934: Der Annaberg-Vulkan. Veroffentlichungen Schlesischen Gesellschaft fur Erdkunde,. E.V. u. Geogr. Inst. Univ. Breslau, 21: 367–378.
• Paweł Woźniak, Rafał Sikora & Robert Niedźwiedzki, 2005: Góra Św. Anny oraz cmentarzysko triasowych gadów w Krasiejowie – możliwości wykorzystania aspektów geologicznych w turystyce. W: Materiały 76 Zjazdu Naukowego Polskiego Towarzystwa Geologicznego, Rudy k. Rybnika: 233-242.
• W. Volz, 1901: Cenoman und Turon am Annaberge in Ober-Schlesien.

Zeitschrift der Deutschen Gesellschaft für Geowissenschaften, Band 53. str. 42-48.

Przypisy