Góra Nebo (Jordania)
Na mapach:
Góra Nebo (hebr. הַר נְבוֹ, Har Nəvō; arab. جبل نيبو, Dżabal Nībū) - góra w zachodniej Jordanii, w niewielkiej odległości od Morza Martwego i Madaby.
Masyw ogranicza od północy Dolina Ayoun Musa, od południa Wadi Afrit (czyt. ładi afrit), które na zachodzie schodzą się w Dolinie Jordanu. Najwyższy punkt masywu ma wysokość 835 m n.p.m. Dwa najważniejsze wierzchołki to Siyagha (710 m) oraz Mukhayyat (790 m).
Według lokalnej tradycji, potwierdzonej m.in. świadectwami starożytnych pątników, z góry Nebo biblijny Mojżesz miał zobaczyć Ziemię Obiecaną, do której nie było mu jednak dane wkroczyć razem z plemionami izraelskimi. Dzisiaj na szczycie znajduje się Sanktuarium Mojżesza z parkiem archeologicznym, którym opiekują się franciszkanie z Kustodii Ziemi Świętej. Miejsce jest czczone przez wyznawców religii abrahamowych: żydowskiej, chrześcijaństwa oraz islamu. Przy klasztorze działa Franciscan Archaeological Institut, jednostka jerozolimskiego Studium Biblicum Franciscanum.
Góra Nebo w Starym Testamencie
Pierwsze wzmianki o Górze Nebo odnajdujemy w księgach starotestamentalnych, w opisie Eksodusu i podboju Kanaanu po wyjściu z niewoli egipskiej. Mojżesz, który był przywódcą Izraelitów, sprzeniewierzył się Bogu i ze względu na swój grzech nie miał wejść do Ziemi Ojców. Księga Powtórzonego Prawa przytacza polecenia, jakie Bóg dał Mojżeszowi (por. Pwt 32,48-52):
W rozdziale 34 tej samej księgi natchniony autor opisuje Mojżesza wypełniającego nakaz Jahwe:
Po osiedleniu się plemion izraelskich i ukończeniu podbojów Kanaanu Nebo znalazła się w pokoleniu Rubena. W pobliżu góry miała zostać ukryta Arka Przymierza, po tym jak Nabuchodonozor złupił i zburzył Jerozolimę w 586 p.n.e. (por. 2 Mch 2,4-6):
Obok góry Nebo w starożytności znajdowało się miasto Nebo. Kilkakrotnie wymieniane jest w Starym Testamencie (Lb 32,3.8; 1 Kr 5,8; Iz 15,2; Iz 46,1, Jr 48,1.22), jak również na tzw. Steli Meszy.
Bizantyjskie sanktuarium Mojżesza
Już u zarania chrześcijaństwa na górze Nebo powstało sanktuarium poświęcone biblijnemu Mojżeszowi. Jego historię znamy dzięki wykopaliskom archeologicznym oraz starożytnym świadectwom pisanym. Do znanych antycznych pątników, którzy dają świadectwo o istnieniu klasztoru i sanktuarium na Nebo należą: pątnik Teodozjusz (poł. VI w.), anonimowy Pielgrzym z Piacenzy (ok. 570), Egeria (koniec VI w.)[1] oraz biskup Piotr Iberyjczyk. O Nebo mówi też w swych dziełach biskup i historyk Euzebiusz z Cezarei (III w.-IV w.).
Wykopaliska pokazały, iż pierwsze chrześcijańskie sanktuarium powstało w IV wieku. Posiadało kościół z trzema absydami, atrium i cele. W kościele znajdowały się diakonikon i baptysterium. Dzięki odkrytym na mozaikach inskrypcjom znamy m.in. imiona artystów-rzemieślników, którzy w sierpniu 531 r. ozdobili podłogi baptysterium, diakonikonu i cyborium. Byli to: Soelos, Kaiomos i Elias.
Na przełomie 597/598 kościół rozbudowano. Powstała nowa trzynawowa bazylika. W pierwszej dekadzie VII w. dobudowano kaplicę Theotokos, poświęconą Matce Bożej oraz narteks z mozaikową posadzką.
Wykopaliska archeologiczne
Pierwszy nowożytny opis ruin na Siyagha pochodzi z 1864. Jego autorem był Le Luc de Luynes. Hipotezę biblijnej identyfikacji wysunęli członkowie American Palestine Exploration Society w 1881 r. Pierwsze wykopaliska na górze Nebo przeprowadził franciszkanin Sylvester Saller w 1933 r. Od 1935 roku współpracował z nim Bellarmino Bagatti. Wyniki kolejnych kampanii opublikowano w 1941 r. W 1963 r. próby rekonstrukcji i konserwacji ruin podjął się Virgilio Corbo. Prace przerwała wojna izraelsko-arabska. Po roku 1976 dalsze badania prowadził o. Michele Piccirillo z jerozolimskiego Studium Biblicum Franciscanum. Obecnie na górze Nebo istnieje Franciscan Archaeological Institut, którego członkowie prowadzą w miesiącach letnich prace badawcze na terenie Moabu (m.in. Macheront, Umm ar-Rasas).
W czasie wykopalisk odkryto, że historia osadnictwa na Nebo sięga epoki brązu.
Historia najnowsza
Antycznymi zabytkami opiekują się od 1932 r. zakonnicy z Kustodii Ziemi Świętej, którzy posiadają na terenie parku archeologicznego niewielki konwent. Teren jest własnością Kościoła katolickiego. Wspólnota jest często odwiedzana przez przyjeżdżające do Jordanii koronowane głowy i prezydentów państw. 20 marca 2000 r. górę Nebo odwiedził Jan Paweł II w czasie swojej 91. podróży apostolskiej. Papież obok pozostałości bizantyjskiej bazyliki zasadził drzewo oliwne.
Charakterystycznym symbolem sanktuarium jest wężowy krzyż z brązu autorstwa włoskiego artysty Giovanniego Fantoniego. Jest on odwołaniem do dwóch wydarzeń biblijnych: wywyższenia przez Mojżesza węża miedzianego (Lb 21,4-9) oraz wywyższenia na krzyżu Syna Człowieczego (J 3,14). W roku 2000 z okazji papieskiej wizyty ustawiono na terenie sanktuarium Monolit Jubileuszowego Roku 2000 (rzeźb. Vincenzo Bianchi). Łacińska inskrypcja zaczerpnięta została z Listu do Efezjan (4,6).
Przy wejściu na teren franciszkańskiej posesji znajduje się głaz z napisem w językach arabskim i angielskim:
Przypisy
- ↑ Michele Piccirillo, "Mount Nebo", w: The Anchor Bible Dictionary, vol. 4, 1056-1058.
Bibliografia
- Sylvester Saller, The Memorial of Moses on Mount Nebo, tomy I i II, Jerusalem 1941.
- H. Schneider, The Memorial of Moses on Mount Nebo, tom III: The Pottery, Jerusalem 1950.
- Sylvester Saller, Bellarmino Bagatti, The Town of Nebo, Jerusalem 1949.
- Michele Piccirillo, Mount Nebo, Jerusalem 1988.
- Michele Piccirillo, Eugenio Alliata, Mount Nebo. New Archaeological Excavations 1967-1997, Jerusalem 1998.
- Michele Piccirillo (pod red.), Un progetto di copertura per il Memoriale di Mosè. A 70 anni dall’inizio dell’indagine archeologica sul Monte Nebo in Giordania, Jerusalem 2004.
