Gryka
Gryka (Fagopyrum Mill.) – rodzaj roślin z rodziny rdestowatych. Należy do niego 15 gatunków rosnących w klimacie umiarkowanym Europy i Azji. Centrum zróżnicowania znajduje się w Azji środkowej i wschodniej – w Chinach występuje 10 gatunków z czego 6 to endemity[2]. Gatunkiem typowym jest Fagopyrum esculentum Moench[3]. Ten sam gatunek uprawiany jest na różnych kontynentach jako roślina jadalna.
Morfologia
Rośliny jednoroczne lub byliny, rzadko krzewinki. Łodyga prosto wzniesiona, gładka lub owłosiona. Liście naprzemianległe, pojedyncze, ogonkowe. Blaszka liściowa trójkątna, sercowata, strzałkowata lub równowąska. Przylistki zrośnięte w tutkowatą, błoniastą gatkę, z całym brzegiem. Kwiatostan w postaci grona lub baldachogrona z kwiatami obupłciowymi. Okwiat trwały, pięciokrotny, nie powiększa się po przekwitnieniu. Pręcików 8, słupków 3, zakończonych główkowatym znamieniem. Owocem jest trójgroniasty, nieoskrzydlony orzeszek[2].
Systematyka
Helxine L., Phegopyrum Petermann
- Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)[1]
Należy do podrodziny Polygonoideae, rodziny rdestowatych (Polygonaceae), rzędu goździkowców (Caryophyllales) w obrębie dwuliściennych właściwych.
- Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Polygonanae Takht. ex Reveal, rząd rdestowce (Polygonales Dumort.), rodzina rdestowate (Polygonaceae Juss.), rodzaj gryka (Fagopyrum Mill.)[4].
- gryka zwyczajna, poganka, hreczka (Fagopyrum esculentum Moench., syn. F. sagittatum Gilib.)
- gryka tatarka, tatarka (F. tataricum (L.) Gaertn.). Uważana za chwast w uprawach gryki zwyczajnej[6].
- Fagopyrum caudatum (Samuelsson) A. J. Li
- Fagopyrum crispatifolium J. L. Liu
- Fagopyrum dibotrys (D. Don) H. Hara
- Fagopyrum gilesii (Hemsley) Hedberg
- Fagopyrum gracilipes (Hemsley) Dammer ex Diels
- Fagopyrum leptopodum (Diels) Hedberg
- Fagopyrum lineare (Samuelsson) Haraldson
- Fagopyrum pugense T. Yu
- Fagopyrum snowdenii (Hutch. & Dandy) S. P. Hong
- Fagopyrum urophyllum (Bureau & Franchet) H. Gross
- Fagopyrum suffruticosum F.Schmidt – półkrzew występujący endemicznie na Sachalinie.
Zastosowanie
Jako roślina jadalna wykorzystywana jest gryka zwyczajna (Fagopyrum esculentum). Ten sam gatunek ma zastosowanie w ziołolecznictwie i pszczelarstwie. Rzadziej uprawiana jest także gryka tatarka (F. tataricum). W ziołolecznictwie wykorzystuje się poza tym Fagopyrum dibotrys[2].
Potrawy z gryki
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2010-10-09].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Li Anjen, Suk-pyo Hong: Fagopyrum (ang.). W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2010-10-09].
- ↑ 3,0 3,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-30].
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Fagopyrum (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-30].
- ↑ Species Records of Fagopyrum (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2010-10-09].
- ↑ Włodzimierz Tymrakiewicz: Atlas chwastów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1976, s. 62.