Henryk Rzewuski

Skocz do: nawigacji, szukaj
Henryk Rzewuski
Herb Krzywda

Henryk Rzewuski herbu Krzywda, pseudonim Jarosz Bejła (ur. 3 maja 1791 w miejscowości Sławuta na Wołyniu, zm. 28 lutego 1866 w Cudnowie na Wołyniu) – polski powieściopisarz i publicysta, wolnomularz[1]

Życiorys

Pochodził z polskiej magnackiej rodziny, był synem Adama Wawrzyńca, pisarza politycznego i posła, prawnukiem Wacława Rzewuskiego, hetmana wielkiego koronnego, który w latach 1767-1773 zesłany został przez posła rosyjskiego Nikołaja Repnina do Kaługi. Brat Karoliny Rozalii Tekli Sobańskiej, Eweliny Hańskiej oraz Adama Rzewuskiego, generała rosyjskiego.

W młodości służył w wojsku Księstwa Warszawskiego. Mieszkał przez kilka lat w Petersburgu i za granicą. Członek petersburskiej loży wolnomularskiej Orzeł Biały.[2] Pod koniec życia udał się do Cudnowa, gdzie spędził resztę swego życia.

Wiele podróżował, w roku 1825 do Krymu razem z Mickiewiczem, z którym później spotkał się w Rzymie i wzbudził w nim zachwyt opowiadaniami z życia staroszlacheckiego, czym przyczynił się do pomysłu „Pana Tadeusza”.

Twórca tzw. gawędy szlacheckiej zapoczątkowanej utworem Pamiątki Pana Seweryna Soplicy, cześnika parnawskiego, odznaczające się oryginalnością pomysłu, doskonałym wczuciem się w atmosferę tradycji i obiektywnym humorem. Pod wpływem tego utworu Mickiewicz napisał Pana Tadeusza, czarowi pamiętników uległ także Sienkiewicz. Jest to cykl opowieści o barwnych postaciach kultury szlacheckiej, przede wszystkim o sławnym księciu Panie Kochanku, oraz klice jego tzw. klientów.

Ideolog "koterii petersburskiej", grupy konserwatystów głoszących utrzymanie stosunków feudalnych i podporządkowanie Rosji. W latach 1850-1856 urzędnik do specjalnych poruczeń namiestnika carskiego Paskiewicza oraz redaktor "Dziennika Warszawskiego" od 1851.

Dzieła

  • Pamiątki JPana Seweryna Soplicy, cześnika parnawskiego (1839, 4 t., wiele wydań, wyd. kryt. Z. Szweykowskiego, 1928 w Biblioteki Narodowej) w wydaniu przerobionym dla cenzury Pamiętniki starego szlachcica litewskiego (1844-1845)
  • Mieszaniny obyczajowe (1841-1843) pod pseudonimem Jarosza Bejły
  • Listopad (1845-1846), 3-tomowa powieść, wiele wydań, wyd. kryt. K. Wojciechowskiego, 1923 w „Bibl. Narod.”; przekłady w językach czeski, rosyjs., niem., ang.), świetny obraz społeczeństwa polskiego, o mistrzowskich charakterystykach postaci i o wysokim artyzmie budowy i stylu.
  • Zamek krakowski (1847-1848)
  • Teofrast polski (1851)
  • Adam Śmigielski (1851)
  • Rycerz Lizdejko (1852)
  • Zaporożec (1854)
  • „Pamiętniki Bartłomieja Michałowskiego” (1855—1857)
  • „Próbki historyczne” (1868)
  • Uwagi o dawnej Polsce przez starego Szlachcica Seweryna Soplicę Cześnika Parnawskiego napisane 1832 r. (rekopis - wyd. 2003)

Ponadto wydane zostały zbiory powieści historycznych 1877—1882, 6. tomów oraz Monografia Z. Szweykowskiego (1922).

Bibliografia

  • Ślisz Andrzej, Henryk Rzewuski. Życie i poglądy, Wyd.: Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1986.

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ Ludwik Hass, Sekta farmazonii warszawskiej, Warszawa 1980, s.428.
  2. ↑ Ludwik Hass, Wolnomularstwo w Europie środkowo-wschodniej w XVIII i XIX wieku, 1982, s. 301.