Jędrzej Kitowicz

Skocz do: nawigacji, szukaj

Jędrzej Kitowicz (ur. jesienią 1727 - 26 października albo w listopadzie[1] lub 1 grudnia 1728 prawdopodobnie w Wielkopolsce, zm. 3 kwietnia 1804 w Rzeczycy) – polski historyk, pamiętnikarz, ksiądz.

Życie

Stan urodzenia nie jest pewny. Według historyka literatury Romana Pollaka pochodził z rodziny mieszczańskiej. Uczył się w Warszawie. Pracował w służbie dygnitarzy kościelnych i świeckich.

W 1768 zaciągnął do konfederatów barskich. Walczył pod Ignacym Skarbkiem-Malczewskim koło Radomia, pod Częstochową. W Wielkopolsce (w stopniu rotmistrza) był sekretarzem marszałka Józefa Zaremby.

Dosłużył się urzędu sekretarza u pisarza wielkiego, referendarza koronnego Michała Lipskiego opata benedyktynów lubińskich. Pozostawał w służbie biskupa kujawskiego Antoniego Ostrowskiego (późniejszego prymasa), zajmował się rachunkami w dobrach biskupich[2].

W 1771 wstąpił do seminarium duchownego dla misjonarzy przy kościele Św. Krzyża w Warszawie (Wł. Wóycicki[2] twierdzi, że do seminarium oo pijarów), ale przerwał studiowanie teologii po roku. Za wstawiennictwem Andrzeja Młodziejowskiego i Antoniego Ostrowskiego przeszkody na drodze do stanu kapłańskiego zostały rozwiązane w 1777 roku. Około roku 1777 przyjął święcenia kapłańskie. Posługę pełnił najpierw w diecezji włocławskiej, a co najmniej od 1781 na probostwie w parafii św. Katarzyny w Rzeczycy, gdzie spędził też resztę życia. W 1788 zaczął porządkować swoje rękopisy, napisał wtedy[2] (pisownia oryginalna, skróty):

Dzieła

Zobacz w Wikiźródłach teksty autorstwa Jędrzeja Kitowicza

Jest autorem dwóch niedokończonych dzieł, które pisał w Rzeczycy prawdopodobnie na podstawie wcześniejszych notatek i obserwacji Trybunałów w Piotrkowie. Opis obyczajów za panowania Augusta III był pierwszą próbą syntetycznego ujęcia obyczajowości epoki saskiej w Polsce; Pamiętniki, czyli Historia polska (częściowo wydane być może w wersji zniekształconej przez wydawcę w 1840, w całości w 1971) stanowiły kronikę lat 1743-1798, ze szczególnym uwzględnieniem konfederacji barskiej. Prace Kitowicza, szczególnie Opis obyczajów, mają zarówno wartość literacką, jak i historyczną. Jego sądy o czasach mu współczesnych były bardzo krytyczne i bardzo bogate w szczegóły. Wypowiadał się przeciwko Stanisławowi Augustowi i jego obozowi. Do ostatnich jego prac należy obraz statystyczny Polski w 1790. Jest on w rubrykach ułożony, wykazujący obszerność ziemi, ilość miast i wsi, dymów wiejskich i miejskich, oraz ludności, podatków czyli przychodu i wydatków[2].

W Bibliotece Kórnickiej zachowała się korespondencja, jaką prowadził w sztabie Józefa Zaremby, którego był sekretarzem[3].

Przypisy

  1. ↑ Jędrzej Kitowicz: Opis obyczajów i dziejów za panowania Augusta III, Wydawca:Bolesław M. Wolff, Petersburg i Mohylew, 1855 s II (wstęp): z notatki przesłanej siostrze Ludwice Makowskiej (ze skrótami): "...Ojciec nasz umarł roku 1749, miesiąca 6: miałem wtedy gdy ojciec umarł lat 21, miesięcy 7.... Proszę temu wierzyć, bo ja mam wszystkie lata zapisane.... Od śmierci ojca do dnia dzisiejszego jest lat 37, miesięcy 10, dni 22.... Datt w Warszawie, dnia 21 maja 1788 roku"
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Jędrzej Kitowicz: Opis obyczajów i dziejów za panowania Augusta III, Wydawca:Bolesław M. Wolff, Petersburg i Mohylew, 1855 ss II – XL (wstęp autorstwa ks. Wł. Wójcickiego)
  3. ↑ Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa – Zapiski Jędrzeja Kitowicza na archiwaliach konfederackich 1770-1771

Bibliografia

  • Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 1984
  • Kitowicz Jędrzej (pol.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2011-08-04].

Bibliografia

  • P. Matuszewska, Jędrzej Kitowicz (1728-1804). [w:] Pisarze polskiego oświecenia. Pod red. T. Kostkiewiczowej i Z. Golińskiego, T. I, Warszawa 1992
  • M. Dernałowicz, Wstęp, [w:] J. Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III, Warszawa 1985
  • R. Pollak, Wstęp, [w:] J. Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III. Wyd. 3, Wrocław 1970