Język pendżabski (ਪੰਜਾਬੀ pańdźabi), język wchodniopendżabski – język z centralnej grupy języków indoaryjskich indoeuropejskiej rodziny językowej, którym posługuje się ponad 28 mln osób, zamieszkujących historyczną krainę Pendżab na pograniczu indyjsko-pakistańskim. W indyjskim stanie Pendżab ma on status języka urzędowego, nie jest natomiast urzędowym w pakistańskiej prowincji Pendżab^[2].

Niekiedy za odmianę języka pendżabskiego uważany jest również język lahnda, używany w zachodnim Pendżabie (stąd jego alternatywna nazwa język zachodniopendżabski, jednakże zasadniczo klasyfikowany jest on jako odrębny język, którym posługuje się ok. 60 mln osób^[3]. Język zachodniopendżabski należy do grupy północno-zachodniej języków indoaryjskich, natomiast pendżabski język literacki, oparty na centralnym dialekcie madźhi, do grupy centralnej, wraz z hindi. Przyczyną częstego włączania dialektów lahnda do języka pendżabskiego jest to, iż pendżabski język literacki jest wspólny dla użytkowników zarówno wschodnich, jak i zachodnich dialektów Pendżabu^[4]

Ponadto używany w okolicach miasta Dżammu język dogri, którym posługują się ok. 2 mln mówiących, niegdyś uważany za odmianę pendżabskiego^[5], obecnie klasyfikowany jest jako jeden z tzw. języków pahari.

Pismo

Do zapisu używa się, w zależności od państwa, szachmukhi (zmodyfikowanego pisma arabskiego) w Pakistanie, albo też gurmukhi, szachmukhi względnie dewanagari w Indiach.

Język pendżabski zapisywany pismem gurmukhi jest językiem tekstów i ceremonii religijnych dla ponad 15 mln sikhów - wyznawców sikhizmu.

Dialekty ^[6]

Zachodnie

• multani - wyróżnia się odmiennym słownictwem, gramatycznie bliski dialektowi centralnemu, obecnie klasyfikowany jako odrębny język w ramach tzw. makrojęzyka lahnda^[7]
• pothohari - okolice miasta Rawalpindi
• hindko - region Hazara, wyróżnia się odmiennym słownictwem

Centralny

• madźhi - używany w okolicach dwóch ważnych centrów kulturalnych - Amritsaru i Lahauru; uważany za najczystszą odmianę pendżabskiego, stanowi podstawę języka standardowego^[2].

Wschodnie

• doabi
• malwai - Ludhiana, zachodnia część dystryktu Patiala
• puadhi - wschodnia część dystryktu Patiala; wykazuje cechy przejściowe między pandźabi a hindi

Zobacz też

• Język zachodniopendżabski
• Języki urzędowe Indii
• Języki Indii

Linki zewnętrzne

• Alfabet gurmukhi
• Dane Ethnologue dla wschodniego pańdźabi
• Dane Ethnologue dla pańdźabi mirpurskiego

Bibliografia

• Czterojęzyczna chrestomatia pendżabska, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 1998, ISBN 83-88238-11-6
• Sieklucka Anna: Język pendźabski, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 1998, ISBN 83-86483-88-1

Przypisy