Wyznanie katolickie Kościół rzymskokatolicki Prezbiterat 10 sierpnia 1904 Nominacja biskupia 3 marca 1925 Sakra biskupia 19 marca 1925 Kreacja kardynalska 12 stycznia 1953 Pontyfikat 28 października 1958 Odznaczenia Multimedia w Wikimedia Commons Jan XXIII w Wikicytatach

Jan XXIII (łac. Ioannes XXIII), faktycznie Angelo Giuseppe Roncalli (ur. 25 listopada 1881, zm. 3 czerwca 1963 w Watykanie) – tercjarz franciszkański^[1], patriarcha Wenecji (1953-1958), papież i 3. Suwerenny Władca Państwa Watykańskiego w okresie od 28 października 1958 do 3 czerwca 1963, błogosławiony Kościoła katolickiego.

Przed wyborem na papieża

Urodził się w Sotto il Monte (obecnie Sotto il Monte Giovanni XXIII – nazwane na cześć papieża), w prowincji Bergamo we Włoszech 25 listopada 1881 roku. Przyszedł na świat jako czwarte z 11 dzieci w rodzinie biednych rolników. Jego matka była osobą bardzo religijną.

W 1893 wstąpił do niższego seminarium duchownego w Bergamo, zaliczanego do najlepszych we Włoszech. Jako wybijający się student otrzymał stypendium Fundacji Cesaroli w Rzymie w seminarium św. Apolinarego. Na rok przerwał naukę w 1902 roku, aby odbyć służbę wojskową. Po jej zakończeniu obronił doktorat z teologii. 10 sierpnia 1904 roku został wyświęcony na księdza w rzymskim kościele Santa Maria in Monte Santo. Przez następne dziesięć lat był sekretarzem Giacomo Radiniego Tedeschi, biskupa Bergamo. W 1915 roku został powołany do wojska. W 1925 roku papież Pius XI mianował go Oficjałem w Bułgarii, a także tytularnym arcybiskupem Areopolis. Sakry udzielił mu Jego Eminencja Giovanni Tacci Porcelli. Jako swoje hasło biskupie wybrał Obedientia et Pax (Posłuszeństwo i Pokój), które stało się jego mottem przewodnim. W 1931 został nominowany apostolskim delegatem w Bułgarii. W 1935 został apostolskim delegatem w Turcji i Grecji. Po wybuchu II wojny światowej korzystając ze statusu dyplomatycznego pomagał ludziom prześladowanym przez hitlerowców, m.in. wysyłając do Palestyny podrobione świadectwa chrztu i imigracji dla Żydów węgierskich^[2]; W roku 1944 roku papież Pius XII mianował go Nuncjuszem Apostolskim w Paryżu.

W roku 1953 został mianowany kardynałem, a kilka dni później patriarchą Wenecji. Prezydent Francji Vincent Auriol powołał się na stary przywilej francuskich królów i sam włożył czerwony kapelusz na głowę kardynała Roncalli w czasie ceremonii w Pałacu Elizejskim. Jan XXIII opowiadał później anegdotkę z tego okresu we Francji, kiedy to, gdy na przyjęciu, w którym brał udział, pojawiła się kobieta w sukni z szokująco dużym dekoltem, ludzie zgromadzeni w pokoju nie patrzyli na kobietę, ale na niego, sprawdzając, czy on patrzy na nią. Po przyjęciu kardynał miał wręczyć owej kobiecie jabłko mówiąc: „Pamięta Pani co sobie uświadomiła Ewa gdy zjadła jabłko?”

Od 1 marca 1896 r. należał do Franciszkańskiego Zakonu Świeckich^[3].

Pontyfikat Jana XXIII

Po śmierci Piusa XII w 1958 roku, ku swemu ogromnemu zaskoczeniu, Roncalli został wybrany na papieża. Jego pierwsze słowa po wyborze brzmiały: Tremens factus sum ego et timeo (łac. „drżę i lękam się”), a następnie kontynuował: To, co wiem o moim niedostatku i ograniczoności, jest wystarczającym powodem mojego zmieszania. Ale w głosach moich braci, najprzewielebniejszych kardynałów naszego Świętego rzymskiego Kościoła, widząc znak woli Bożej, przyjmuję wybór oraz pochylam głowę i barki dla krzyża.

Kardynałowie zebrani na zwołanym wtedy konklawe uznawali go, z powodu zaawansowanego wieku i skromności, za papieża „przejściowego”. Do czasu jego śmierci faworyt konklawe – arcybiskup Mediolanu Montini, miał już otrzymać kapelusz kardynalski, właśnie z rąk Roncalliego. Montini rzeczywiście został później następcą Jana XXIII jako Paweł VI.

Tym, czego kardynałowie i reszta Kościoła nie przewidzieli, było to, że ciepło, poczucie humoru i dobroć papieża Jana zdobędzie serca ludzi w sposób, w jaki jego poprzednik, pomimo jego ogromnej wiedzy i kwalifikacji moralnych, nigdy nie zdołał zrobić. Gdy po koronacji podszedł do niego po błogosławieństwo włoski ordynariusz polowy w generalskim mundurze, papież przyjął postawę zasadniczą i wyrecytował „panie generale, melduje się sierżant Roncalli!”. Podczas gdy Pius XII zawsze patrzył w bok i ponad aparatem, gdy robiono mu zdjęcia, Jan XXIII patrzył wprost w obiektyw i uśmiechał się. Palił fajkę. Był pierwszym papieżem od 1870 roku, który odbył oficjalne spotkanie poza Watykanem. Była to wizyta w więzieniu, gdzie powiedział więźniom: „Nie mogliście przyjść do mnie, więc ja przyszedłem do was”. Kiedy ówczesna pierwsza dama Ameryki, Jacqueline Kennedy, przybyła do Watykanu na spotkanie z nim, zaczął nerwowo ćwiczyć dwie metody zwracania się do niej, których użycie mu zasugerowano: „Mrs. Kennedy, Madam” lub „Madam, Mrs. Kennedy”. Kiedy wreszcie przybyła, ku rozbawieniu korpusu prasowego porzucił obie i ruszył na jej spotkanie, mówiąc: „Jackie!”. Ceremoniał papieski traktował z dystansem i humorem, choć go przestrzegał. Przyjmowanym na audiencji wenecjanom miał oświadczyć: „Mam dziś na głowie jeszcze wiele spraw, więc nie zatrzymujcie mnie. O, przepraszam! Nie zatrzymujcie nas.” (chodziło o zachowanie oficjalnej formy pluralis majestatis, zarzuconej przez jego następców).

Radykalizm papieża Jana XXIII nie kończył się na jego nieformalnych zachowaniach. Ku zaskoczeniu i przerażeniu jego współpracowników, zwołał sobór na mniej niż 90 lat od kontrowersyjnego Soboru Watykańskiego I. Podczas gdy jego sekretarze mówili o dziesięcioleciach potrzebnych na przygotowania, Jan XXIII planował rozpocząć sobór już w ciągu kilku miesięcy. Sobór watykański II rozpoczął zmiany, które przekształciły oblicze Kościoła katolickiego: nowa formuła mszy świętej, ekumenizm i nowe spojrzenie na świat.

Odbył mniej więcej godzinne spotkanie z Geoffreyem Francis Fisherem, arcybiskupem Canterbury 2 grudnia 1960. Było to pierwsze od 400 lat, od ekskomuniki Elżbiety I, spotkanie arcybiskupa Canterbury z papieżem.

Papież Jan XXIII ekskomunikował 3 stycznia 1962 roku Fidela Castro, powołując się na pochodzący z 1949 roku dekret papieża Piusa XII, zakazujący katolikom popierania rządów komunistycznych.

Człowiek Roku 1962 według magazynu „Time”. Jego sekretarzem osobistym był abp Loris Capovilla.

Choroba i śmierć

23 września 1962 zdiagnozowano u papieża raka żołądka. Miał kilka krwotoków z żołądka. Ostatnie publiczne wystąpienie papieża odbyło się 11 maja 1963, kiedy to włoski prezydent Antonio Segni przyznał papieżowi nagrodę za jego zaangażowanie dla pokoju. 25 maja 1963 papież doznał nowego krwotoku i wymagał transfuzji krwi, miał też coraz wyższą gorączkę. O agonii papieża informowało szczegółowo polskich słuchaczy Radio Wolna Europa. Jan XXIII zmarł w Watykanie 3 czerwca 1963 roku o godzinie 19:49. Jego ostatnie słowa brzmiały: „Nie mam innej woli, jak tylko wolę Boga. Ut unum sint. (łac. aby byli jedno)”.

Beatyfikacja

Nazywany za życia „dobrym papieżem Janem” (także „Janem Uśmiechniętym” i „Janem Pokornym”), Jan XXIII został ogłoszony błogosławionym przez papieża Jana Pawła II 3 września 2000. Martytrologium Romanum wskazuje jako datę wspomnienia 3 czerwca, podczas gdy diecezja w Bergamo i archidiecezja mediolańska wspominają w liturgii bł. Jana XXIII w dniu 22 października, w rocznicę otwarcia Soboru Watykańskiego II (data faktycznego otwarcia soboru to 11 października 1962).

Cud, który przesądził o ogłoszeniu papieża Jana XXIII błogosławionym, miał miejsce w Neapolu 25 maja 1966 r. Uzdrowiona została siostra zakonna ze Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo – Caterina Capitani. Zakonnica cierpiała na przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka. Choroba postępowała i niemożliwa z punktu widzenia medycyny była jakakolwiek poprawa. Siostra wraz ze współsiostrami prosiła o wstawiennictwo Jana XXIII. Po wizji została uzdrowiona. Przypadek ten, zbadany przez zespół lekarzy współpracujących jako konsulta medyczna przy Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych.

Wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 11 października^[4].

Dokumenty papieskie

Encykliki Jana XXIII

Encykliki są najważniejszymi i podstawowymi dokumentami papieskimi. Jan XXIII napisał ich osiem^[5]:

1. Ad Petri Cathedram – 29 czerwca 1959.
2. Sacerdotii Nostri Primordia – 1 sierpnia 1959
3. Grata Recordatio – 26 września 1959
4. Princeps Pastorum – 28 listopada 1959
5. Mater et Magistra – 15 maja 1961
6. Aeterna Dei Sapientia – 11 listopada 1961
7. Paenitentiam Agere – 1 lipca 1962
8. Pacem in Terris – 11 kwietnia 1963

Inne dzieła

Poczytnym stał się Dziennik duszy (wł. Il giornale dell’anima e altri scritti di pietà), który papież Roncalli zaczął pisać w 1895 i kontynuował każdego dnia aż do swej śmierci w 1963. Dzieło to przetłumaczono na wiele języków, w tym na język polski (tłum. Józefa Ledóchowska, Wydawnictwo Znak, Kraków 1965)^[6].

Jako Angelo Giuseppe Roncalli wydał Il cardinale Cesare Baronio. Nel terzo centenario della sua morte (Monza, 1908) oraz Mons. Giacomo Maria Radini-Tedeschi, vescovo di Bergamo (Rzym, 1963).

Krytyka papieża Jana XXIII

Wielu konserwatywnych katolików – tych, którzy krytykują Sobór Watykański II – uważa, że Jan XXIII zapoczątkował ruch odwracania się od prawdziwej wiary^[7][8].

Współczesne teorie spiskowe

Niektórzy uważają, że papież Jan XXIII celowo ukrywał tajemne przesłanie przekazane przez Pannę Maryję w objawieniach fatimskich^[9].

Istnieje wiele informacji z lat 90. o rzekomym odnalezieniu pamiętnika papieża Jana, gdzie zawarł wizje przyszłości, takie jak powrót Jezusa w Nowym Jorku w 2000 r.^[10]. Chociaż papież Jan istotnie prowadził pamiętnik^[11], nie ma żadnego dowodu na to, że miał wizje przyszłości^[12].

Luterański odnowiciel Kościoła

Jest uważany przez wiele organizacji protestanckich za reformatora chrześcijaństwa. Zarówno anglikanie jak i luteranie pamiętają Jana XXIII jako odnowiciela Kościoła. Jan XXIII jest wspominany w roku liturgicznym części kościołów luterańskich jako jeden z odnowicieli Kościoła (do grupy tej należą m.in. także Marcin Luter i Jan Kalwin). Dzień 3 czerwca jest w luterańskim kalendarzu liturgicznym obchodzony jako Wspomnienie Jana XXIII, biskupa Rzymu^[13]. Podczas wspomnienia bpa Jana XXIII używana jest biała szata liturgiczna. Wspomnienia nie obchodzą natomiast np. kościoły staroluterańskie.

Związki z Polską

Matkę Bożą Królową Polski ogłosił główną patronką Polski^{potrzebne źródło}.

Konotacje w kulturze

We Włoszech zrealizowano dwa filmy telewizyjne opowiadające o życiu papieża Jana XXIII:

• Ojciec Giovanni – Jan XXIII w reż. Giorgio Capitaniego, z Massimo Ghinim i Edwardem Asnerem w roli głównej, w 2002 (2 odcinki)^[14].
• Dobry Papież w koprodukcji włosko-amerykańskiej, w reż. Ricky’ego Tognazziego, z Mario Erpichinim i Bobem Hoskinsem w roli głównej, w 2002^[15].

Jako Patriarcha Wenecji występuje w książce Marcin powraca z daleka Jana Dobraczyńskiego.

Zobacz też

• święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
• Konklawe 1958
• Konklawe 1963

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona internetowa domu Jana XXIII
• Publikacje Jana XXIII w serwisie Intratext