Jerzy Jarniewicz (ur. 4 maja 1958 w Łowiczu) – polski poeta, krytyk literacki i tłumacz (głównie literatury anglojęzycznej, m.in. Jamesa Joyce'a, Philipa Rotha, Craiga Raine'a), doktor habilitowany, z wykształcenia anglista.

Członek kolegium redakcyjnego "Literatury na Świecie" oraz "Tygla Kultury", teksty krytycznoliterackie stale publikuje również w "Tygodniku Powszechnym" i "Gazecie Wyborczej", współpracuje też z brytyjskimi pismami literackimi "Poetry Review" i "Areté". Wykładowca literatury angielskiej na Uniwersytecie Warszawskim i Łódzkim. Członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i Collegium Invisibile^[1]. W 2008 roku nominowany do Literackiej Nagrody Nike. Za zasługi dla kultury odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi oraz Brązowym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis^[2].

Mieszka na stałe w Łodzi.

Twórczość

Tomiki poetyckie

• Korytarze (1984)
• Rzeczy oczywistość (1992)
• Rozmowa będzie możliwa (1993)
• Są rzeczy których nie ma (1995)
• Niepoznaki (2000) Legnica wyd. Biuro Literackie Port Legnica. jako czwarty tom edycji „Port Legnica 2000”. Książka liczy 60 stron, zawiera 53 wiersze. ISBN 83-88515-01-2.
  • Kwestią zasadniczą w Niepoznakach jest język i możliwości komunikacji między ludźmi. Już tytuł jest tu znamienny. W słownikach języka polskiego znajdziemy wprawdzie „niepoznakę”, ale z uwagą „tylko w wyrażeniach: „Dla niepoznaki »tak, żeby nie można było poznać, dla zatarcia śladów, dla odwrócenia uwagi«”, i „Do niepoznaki: »nie do poznania«”. Bez kontekstu słowo to więc nie ma żadnego znaczenia. Tytuł zapowiada też inne istotne tematy tomu, temat epistemologiczny (możliwości poznania) i temat upływającego i zmieniającego wszystko czasu. Wszystkie te tematy są wzajem ze sobą powiązane. Jednym z chwytów charakterystycznych dla tomu jest wprowadzanie do wierszy "zasłyszeń" z mowy potocznej^[3][4].
• Po śladach (2000)
• Dowód z tożsamości (2003) Legnica wyd. Biuro Literackie Port Legnica jako tom 2 edycji "Port Legnica 2003". Książka liczy 56 stron, zawiera 49 wierszy. ISBN 83-88515-32-2.
  • Głównym zagadnieniem książki jest tożsamość jednostki, wątpliwa wobec upływu czasu, zmieniającego wszystko, a więc i jednostkę. Tytuł odwołuje się nie tylko do „dowodu tożsamości”, czyli do dokumentu mającego potwierdzić tożsamość osoby, ale i do rozmaitych filozoficznych i teologicznych dowodów na istnienie Boga lub ewentualnie na Jego nieistnienie^[5]
• Oranżada wydany we Wrocławiu w 2005 roku nakładem Biura Literackiego, seria "Więcej poezji", tom 19. Liczy 52 strony, zawiera 40 wierszy. ISBN 83-88515-82-9.
  • Jarniewicz zwraca się tu przede wszystkim ku czasowi przeszłemu, wspomnieniu, które może przywołać zarówno słynna Proustowska magdalenka, jak i tytułowa oranżada. Jednakże, jak pisze Leszek Engelking „w tym tomie przeszłość jest w stanie permanentnej agonii, odchodząc coraz dalej, coraz bardziej umiera”. W jednym z wywiadów autor powiada, że wbrew sentencji „ars longa, vita brevis” nie chciał przeciwstawiać sztuki życiu. Jego intencją było „sztukę nałożyć na życie i kazać jej żyć jego rytmem. A to znaczy poddać wiersz, wyraźniej niż to się zazwyczaj dzieje i bardziej świadomie, prawom czasu. Jak? Na przykład wplatając w wiersz słowa i frazy sprzed lat, dziś mało lub wcale nie czytelne. Jeśli w wierszu pada nazwisko Paula Robesona, to dziś pewnie spora część czytelników nie będzie wiedziała, o kogo chodzi, i z każdym rokiem będzie ich więcej. To samo dzieje się, gdy w wierszu pojawiają się frazy takie jak «po wiosenny bez», «świat nie jest taki zły» czy «byliśmy, jesteśmy, będziemy». Dzięki temu zabiegowi wiersze z Oranżady zaczynają mówić na temat czasu i obcości”^[6][7].
• Skądinąd. 1977-2007 (2007)
• Makijaż (2009)

Krytyka literacka

• Lista obecności. Szkice o dwudziestowiecznej prozie brytyjskiej i irlandzkiej (2000)
• W brzuchu wieloryba. Szkice o dwudziestowiecznej poezji brytyjskiej i irlandzkiej (2001)
• Larkin. Odsłuchiwanie wierszy (2006; zbiór szkiców o twórczości Philipa Larkina)
• Znaki firmowe. Szkice o współczesnej prozie amerykańskiej i kanadyjskiej (2007)
• Od pieśni do skowytu. Szkice o poetach amerykańskich (2008)
• Heaney. Wiersze pod dotyk (2011)

Wybrane przekłady

• Craig Raine: Księga proroctw i inne wiersze (1991)
• Philip Roth: Dziedzictwo (1992)
• Philip Roth: Oszustwo (1992)
• Clinton Heylin: Bob Dylan. Droga bez końca (1993; wraz z Adamem Sumerą)
• Winston Churchill: Czas dyktatorów (1993)
• Umberto Eco: Sześć przechadzek po lesie fikcji (1995)
• Alice Turner: Historia piekła (1996)
• Edmund White: Zuch (1998)
• Craig Raine: Wolny przekład (1999)
• Christopher Reid: Katerina Brac (2001; wraz z Leszkiem Engelkingiem)
• Simon Armitage: Nocna zmiana i inne wiersze (2003; wraz z Jackiem Gutorowem)
• John Banville: Zaćmienie (2004)
• James Joyce: Portret artysty w wieku młodzieńczym (2005)
• John Banville: Morze (2007)
• Raymond Carver: Katedra (2010)
• Brian Patten: Teraz będziemy spać, leżeć bez ruchu lub ubierzemy się na powrót (2011; wraz z Tadeuszem Sławkiem, Piotrem Sommerem, Andrzejem Szubą)

Przypisy

Bibliografia

• Leszek Engelking, Niemożliwa rozmowa. O poezji Jerzego Jarniewicza. „Twórczość”, 2006, vol. LXII, nr 4
• Ślady i więzy. Krytyczna topografia Jarniewicza, wybór i opracowanie Zdzisław Jaskuła, Fundacja ANIMA „Tygiel Kultury“ 2008, Łódź (Biblioteka „Tygla Kultury“, t. 43)

Literatura

• Leszek Engelking, Diachronia i detektywi. “Tygodnik Powszechny” 2000, nr 42 (2675)
• Karol Maliszewski, „Do kogo ty mówisz, kiedy piszesz?”. „Res Publica Nowa” 2001, nr 1
• Leszek Engelking, Przeszłość o smaku oranżady. „Tygiel Kultury” 2006, nr 1-3
• Jacek Gutorow, Wiersze wykradzione ze spiżarki. „Książki w Tygodniku”, dodatek do „Tygodnika Powszechnego” 2005, nr 50, dodatek książkowy nr 11-12

Linki zewnętrzne

• Jerzy Jarniewicz na stronie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
• Jerzy Jarniewicz w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI)