Julian Ursyn Niemcewicz herbu Rawicz (ur. 16 lutego 1757 w Skokach^[1] na Podlasiu, zm. 21 maja 1841 w Paryżu) – polski dramaturg, powieściopisarz, poeta, pamiętnikarz, wolnomularz.

Biografia

Pochodził ze średniozamożnej rodziny szlacheckiej (później jednego z najbogatszych rodów Polesia). Ukończył warszawski Korpus Kadetów. Był adiutantem Adama Kazimierza Czartoryskiego. Zwiedził Francję, Anglię i Włochy. Poseł inflancki Sejmu Wielkiego, aktywny członek Stronnictwa Patriotycznego, współautor (z Hugonem Kołłątajem) projektu Konstytucji 3 Maja. W 1791 był jednym z założycieli Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej. Po zwycięstwie Targowicy przebywał na emigracji w Niemczech. Sekretarz Tadeusza Kościuszki podczas insurekcji kościuszkowskiej. Został wzięty do niewoli po bitwie pod Maciejowicami i osadzony w Twierdzy Pietropawłowskiej w Petersburgu.

W 1796 uwolniony przez cara Pawła I, razem z Kościuszką udał się do USA, gdzie zamieszkał poślubiwszy 2 lipca 1800 w Essex Amerykankę, Susan Livingston Kean. W latach 1802-1804 odwiedził Polskę, w 1807 wrócił do kraju. W 1809 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława^[2]. W 1812 roku przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego. ^[3]Od 1822 osiadł w swych dobrach w podwarszawskim Ursynowie (które chciał nazwać nota bene Ameryka), wprowadził tam nowoczesne metody ogrodnictwa i bez reszty oddał się tam twórczości literackiej. Pełnił urząd sekretarza senatu w Księstwie Warszawskim i Królestwie Kongresowym.

Podróżował po kraju jako wizytator szkół. Członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk od 1802, a od 1826 jego prezes. Przeciwnik konspiracji, a zwolennik legalizmu. Po wybuchu powstania listopadowego w 1830 wyjechał w misji dyplomatycznej do Londynu. 5 grudnia 1830 Rząd Tymczasowy powołał pod jego przewodnictwem kilkunastoosobowy Komitet do Przejrzenia Papierów Policji Tajnej^[4]. Od 1833 w Paryżu związany ze stronnictwem Adama Jerzego Czartoryskiego. Członek władz Związku Jedności Narodowej^[5]. Był prezesem Wydziału Historycznego Towarzystwa Literackiego w Paryżu^[6].

Został pochowany na cmentarzu Les Champeaux w Montmorency.

Poglądy

Julian Ursyn Niemcewicz postrzegał Wielkie Księstwo Litewskie, z którego pochodził, jako nierozerwalną część państwa polskiego. Taki punkt widzenia przekazywał w swojej twórczości, wpływając na kształtowanie się w kolejnych pokoleniach Polaków romantycznej wizji "Kresów", będących częścią Polski. Jan Stanisław Bystroń pisał o nim, że traktował Polskę jako całość, w granicach przedrozbiorowych, (…) z niczego nie rezygnował, jeździł na Ukrainę, na Litwę, na Pomorze, na Ruś Czerwoną jako na ziemie polskie i budził w szerokich sferach czytelników przekonanie, że granice Królestwa Kongresowego nie są granicami Polski. Nieznośny staruszek (…) całe życie pozostawał obywatelem całej niepodzielnej i niepodległej Polski^[7].

Utwory

• Władysław pod Warną – tragedia 1788
• Kazimierz Wielki – tragedia 1792
• Powrót posła – komedia polityczna 1791
• Fragment Biblii Targowickiej – paszkwil polityczny
• Na hersztów targowieckich – paszkwil polityczny
• Juljana Ursyna Niemcewicza, podróże historyczne po ziemiach polskich między rokiem 1811 a 1828 odbyte Czytaj
• Puławy – poemat w czterech pieśniach 1802-1804 (wyd. 1855)
• Dwaj panowie Sieciechowie – powieść 1815
• Śpiewy historyczne – jedna z najpopularniejszych książek polskich XIX wieku na, której wychowywały się pokolenia młodzieży, 1816
• Cztery pory życia człowieka – poemat
• Dzieje panowania Zygmunta III, króla polskiego, wielkiego księcia litewskiego, ruskiego, pruskiego, [...] dziedzicznego króla Szwedów, Gotów i Wandalów. Czytaj w google books
• Rok 3333 czyli Sen niesłychany – antyutopia opublikowana w 1858
• tłumaczenia: Pukiel włosów ucięty Alexandra Pope'a, utwory Lewisa, Percy'ego, Foscola, Jana Potockiego.

Ponadto liczne pamiętniki z każdego okresu życia.

Przypisy

Zobacz też

• Literatura polska - oświecenie

Bibliografia

• Pamiętnik Juljana Ursyna Niemcewicza o czasach Księztwa Warszawskiego (1807-1809), Warszawa 1902
• Marek A. Koprowski: Białoruś. Uparte trwanie polskości. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2006, s. 270. ISBN 978-83-7441-409-8. 

Literatura dodatkowa

• Marek Żukow-Karczewski, Niemcewicz mniej znany, "Życie Literackie", 9 VII 1989 r., nr 27 (1946).
• Julian Ursyn Niemcewicz, Dzienniki 1835-1836, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2005

Linki zewnętrzne

• Pałac Niemcewiczów w Skokach
• Rok 3333 czyli Sen niesłychany – wydanie z 1911 roku.