Karaimi w Polsce

Skocz do: nawigacji, szukaj

Karaimi polscy – mniejszość etniczna w Polsce, żyjąca w rozproszeniu na terenie całego kraju.

Określenie Karaimi, podobnie jak Żydzi ma dwojakie, powiązane ze sobą znaczenia: odnosi się zarówno do wyznawców religii karaimskiej, jak i członków karaimskiego narodu. Podobnie zatem jak w przypadku Żydów, nazwa Karaimi zapisywana tzw. wielką literą (majuskuła) dotyczy Karaimów jako narodu, zaś zapisywana małą literą - jako grupy religijnej. Należy jednak pamiętać że Karaimi to nie Żydzi, są to dwie różne kultury.

Liczebność i organizacje

Karaimi stanowią najmniejszą mniejszość etniczną w Polsce. Według wyników ostatniego spisu powszechnego na terenie kraju mieszkają jedynie 43 osoby, które zadeklarowały narodowość karaimską.[3] Wyniki te nie odzwierciedlają jednak rzeczywistego stanu, zaniżając znacznie liczebność Karaimów w Polsce. Spis powszechny z 2002 nie dopuszczał bowiem wariantu wyboru podwójnej tożsamości, co postawiło wielu członków mniejszości, w tym i karaimskiej, w kłopotliwej sytuacji wyboru między przynależnością do społeczności narodowej czy etnicznej, a identyfikowaniem się z polskością[4]. Potwierdzeniem zaniżonej liczebności przedstawicieli tego narodu w Polsce jest fakt, iż w Karaimskim Związku Religijnym w RP zarejestrowanych jest około 120 osób. Jeszcze większą trudność sprawia oszacowanie liczby osób o korzeniach karaimskich. W dużym przybliżeniu można założyć, że chodzi o grupę od 500 do nawet 1000 osób[5].

Członków tej grupy religijno-narodowościowej zrzesza Karaimski Związek Religijny w RP i stowarzyszenie społeczno-kulturalne Związek Karaimów Polskich.

Największymi skupiskami polskich Karaimów są: Wrocław (55 osób), Warszawa (41 osób), Wybrzeże (26 osób) oraz inne miejscowości[6]. Natomiast według spisu powszechnego sytuacja wygląda następująco: Warszawa (16 osób) i Wrocław (10 osób)[7]. We Wrocławiu do 1989 działała jedyna w powojennej Polsce kienesa, prowadzona przez ostatniego polskiego hazzana Rafała Abkowicza.

Centrum kulturalne Karaimów w Polsce stanowi Warszawa, będąca drugim największym skupiskiem przedstawicieli tej narodowości; w mieście tym działa jedyny czynny cmentarz karaimski w Polsce.

Status prawny karaimów jako grupy wyznaniowej uregulowany jest w pochodzącej z 1936 'Ustawie o stosunku Państwa do Karaimskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej[8]. Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym z 2005 daje Karaimom status mniejszości etnicznej[9]

Karaimi jako naród

Przedstawiają się jako odrębny naród pochodzenia tureckiego, a wyznawaną przez siebie religię opisują jako odrębną od judaizmu, choć posiadającą wspólne korzenie.

Język

Językiem ojczystym polskich Karaimów jest język karaimski, należący do kipczackiej grupy języków tureckich, jednak obecnie zdecydowana większość polskich Karaimów na co dzień posługuje się językiem polskim, który z racji rozproszenia i niewielkiej liczebności narodu wyparł ich ojczystą mowę.

Język karaimski zachował się w liturgii karaimskiej.

Historia Karaimów w Polsce

Karaimi polscy wywodzą się z Krymu, skąd - według własnej tradycji - na przełomie XIV i XV wieku wielki książę Witold sprowadził i osiedlił w ówczesnej stolicy Litwy - Trokach i ich okolicach kilkaset rodzin karaimskich. Nie można wszak wykluczyć, że Karaimi pojawili się na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej już w XIII wieku (Ruś Czerwona). W kolejnych wiekach na obszarach Polski właściwej (głównie w wielkich miastach: Warszawie i Krakowie) osiadły grupy karaimskiej ludności z Litwy, Rusi i Wołynia, a w okresie zaborów - także niewielka liczba Karaimów pochodzących bezpośrednio z Krymu.

Przed II wojną światową populacja polskich Karaimów była sporo liczniejsza niż obecnie, gdyż zaliczali się do niej także Karaimi zamieszkujący tzw. Litwę Środkową, należącą wówczas do Polski. Tereny te były głównym skupiskiem polskich Karaimów przed wojną, zaś Wilno stanowiło główny ośrodek kulturalny polskich Karaimów.

Część obywateli polskich narodowości karaimskiej zamieszkujących tereny zajęte po wojnie przez Związek Radziecki przybyła na obszary dzisiejszej Polski jako wysiedleńcy, większość jednak pozostała na dawnych ziemiach. Ci, którzy zdecydowali się wyjechać, osiedli głównie na terenach Ziem Odzyskanych (Dolny Śląsk i Pomorze).

Cmentarz Karaimski w Warszawie - jedyna czynna obecnie nekropolia karaimska na terenie kraju

Znani polscy Karaimi

Wybitni polscy Karaimi to m.in:

Zobacz też

Wybrane publikacje

  • Grzegorz Pełczyński, Karaimi Polscy, Poznań 2004
  • Ananiasz Zajączkowski, Zarys religii karaimskiej, Warszawa 2003 (2 wyd. ilustr., Wrocław 2006)
  • Almanach karaimski 2007, red. Mariola Abkowicz, Anna Sulimowicz, Wrocław 2007
  • Stefan Gąsiorowski, Karaimi w Koronie i na Litwie w XV-XVIII wieku, Kraków 2008

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ Liczba osób, które w Narodowym Spisie Powszechnym w 2002 narodowość karaimską.
  2. ↑ Liczba osób, przynależących do Karaimskiego Związku Religijnego.
  3. ↑ http://www2.mswia.gov.pl/portal.php?serwis=pl&dzial=61&id=37#karaimi>
  4. ↑ AWAZYMYZ - Pismo historyczno-spoleczno-kulturalne
  5. ↑ M. Abkowicz, Karaimi we Wrocławiu. W: Almanach karaimski. Wrocław 2007, s. 107.
  6. ↑ Karaims in Europe (ang.). [dostęp 8 marca 2009].
  7. ↑ http://www.stat.gov.pl/gus/45_4520_PLK_HTML.htm http://www.stat.gov.pl/gus/45_4520_PLK_HTML.htm
  8. ↑ Ustawa z dnia 21 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Karaimskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. z dnia 24 kwietnia 1936 r. [1]
  9. ↑ Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, Dz. U. z 2005 r. Nr 17, poz. 141 [2]