Keigo (jap. 敬語, Keigo^?) to japoński język zwrotów grzecznościowych. W językach europejskich istnieje mniej poziomów formalności, zwykle jeden jak w angielskim lub też dwa jak w polskim czy niemieckim. Mają one też mniejszy wpływ na gramatykę - dotyczą głównie zdań dotyczących współrozmówcy, nie zaś siebie samego czy przedmiotów i osób trzecich.

W języku japońskim istnieje więcej stopni formalności i dotyczą one znacznie szerszego zakresu sytuacji.

Stopnie formalności

• Język nieformalny
• Język formalny
  • neutralny (grzeczny) - teinei-go (jap. 丁寧語, teinei-go^?)
  • modestywny (skromny) - kenjō-go (jap. 謙譲語, kenjō-go^?)
  • honoryfikatywny (wywyższający) - sonkei-go (jap. 尊敬語, sonkei-go^?)

W przybliżeniu, w sytuacjach, w których w języku polskim używałoby się zwrotów w trzeciej osobie, po japońsku używa się któregoś języka formalnego, tam zaś, gdzie po polsku używa się zwrotów w drugiej osobie, formalnego neutralnego bądź też nieformalnego.

Zwracając się do osób, którym zgodnie z japońską organizacją społeczną należy się szacunek (co nie do końca pokrywa się z sytuacją w Europie), np. do szefa w pracy, czy do profesora w szkole, powinno się o sobie mówić językiem skromnym, o rozmówcy zaś honoryfikatywnym.

Zaimki i przyrostki

Mówiąc o rozmówcy zwykle używa się nazwiska, imienia, bądź też przezwiska z odpowiednim przyrostkiem.

O sobie nigdy nie mówi się z przyrostkiem, więc nie ma potrzeby istnienia przyrostków formalnych skromnych.

Przyrostki te to:

• san (jap. さん, san^?) - neutralny formalny przyrostek, mniej formalny od polskich "pan/pani".
• sama (jap. 様, sama^?) - formalny honoryfikatywny, bardziej formalny od polskich "pan/pani".
• sensei (jap. 先生, sensei^?) - formalny, używany wobec nauczycieli, lekarzy, a także prawników.
• senpai (jap. 先輩, senpai^?) - konstrukcja nieprzekładalna na europejskie normy społeczne, oznacza m.in. kogoś kto dłużej w danym miejscu pracuje, jest na starszym roku w szkole, czy też dłużej zajmuje się daną dziedziną.
• dono (jap. 殿, dono^?) - odpowiednik "szanowny pan/szanowna pani", bardzo formalny i używany raczej w piśmie.
• kun (jap. 君, kun^?) - nieformalny, używany wobec znajomych chłopców (także wobec dziewcząt, ale rzadziej), używają go osoby o wyższym statusie wobec tych o niższym, mężczyźni o tym samym statusie między sobą oraz każdy w stosunku do młodych chłopców.
• chan (jap. ちゃん, chan^?) - nieformalny, używany wobec dzieci oraz żeńskich członków rodziny, a także między kochankami, bliskimi przyjaciółmi oraz wobec ludzi których znamy od dziecka.
• han (jap. はん, han^?) - odpowiednik san w dialekcie Kansai-ben używanym w zachodniej Japonii (m. in. w Osace i Kioto).

Zaimki w drugiej osobie:

• anata (jap. あなた, anata^?) - neutralny formalny
• anta (jap. あんた, anta^?) - nieformalny
• kimi (jap. 君, kimi^?) - nieformalny, używany raczej wobec znajomych dziewczyn
• omae (jap. お前, omae^?) - bardzo nieformalny

Zaimki w pierwszej osobie:

• watakushi (jap. 私, watakushi^?) - bardzo formalny
• watashi (jap. 私, watashi^?) - formalny
• atashi (jap. あたし, atashi^?) - nieformalny używany przez kobiety
• boku (jap. 僕, boku^?) - nieformalny używany przez mężczyzn
• ore (jap. 俺, ore^?) - bardzo nieformalny używany przez mężczyzn

Czasowniki

Czasowniki występują w postaci nieformalnej oraz formalnej, przy czym w przeciwieństwie do języka polskiego dotyczy ich to niezależnie od podmiotu zdania, za to formalizacja dotyczy tylko końcowego czasownika w zdaniu.

Czasowniki nieformalne to te mające końcówki takie jak -ru, -nai, formalne to te z końcówkami typu -masu, -masen. Szczegóły odmiany są przedstawione w artykule odmienne części mowy w języku japońskim.

To jednak dopiero początek - mówiąc językiem skromnym lub honoryfikatywnym należy użyć zupełnie innych form bądź też nawet innych czasowników.

Ogólnie formy honoryfikatywne tworzy się uzupełniając temat czasownika spółgłoskowego o -i, po czym dodając się przed nim o- (お-), po nim zaś になる (ni naru), np.:

• Czytać - 読む (よむ yomu) zmienia się w お読みになる (およみになる oyomi ni naru).
• Otworzyć - 開ける (あける akeru) zmienia się w お開けになる (おあけになる oake ni naru)

Formy skromne zaś albo za pomocą analogicznej operacji z użyciem する (suru) zamiast になる (ni naru):

• 読む (よむ yomu) zmienia się w お読みする (およみする oyomi suru).
• 開ける (あける akeru) zmienia się w お開けする (おあけする oake suru)

albo też za pomocą formy kauzatywnej koneksywnej -(s)ase-te razem z czasownikiem 頂く (いただく itadaku):

• 読む (よむ yomu) zmienia się w 読ませて頂く (よませていただく yomasete itadaku)
• 開ける (あける akeru) zmienia się w 開けさせて頂く (あけさせていただく akesasete itadaku)

Oczywiście wszystkie te formy na końcu zdania muszą być przekształcone w odpowiednie formy masu, np.:

• お開けになります (おあけになります oake ni narimasu)
• 開けさせて頂きます (あけさせていただきます akesasete itadakimasu)

Na koniec tabelka popularniejszych czasowników z osobnymi formami skromnymi i honoryfikatywnymi: