Koło Fortuny – teleturniej nadawany w Polsce na TVP2 od 2 października 1992 roku do 1 września 1998 roku oraz od 29 października 2007 do 27 października 2009 roku. Ostatnim prowadzącym był Krzysztof Tyniec i asystentka Marta Lewandowska. Program realizowany był na licencji amerykańskiego formatu Wheel of Fortune.

Historia programu

Teleturniej Koło Fortuny, opierający się na amerykańskim formacie Wheel of Fortune, sprowadzili do Polski Wojciech Pijanowski oraz Paweł Hanczakowski z firmy Uni Vision. Był to pierwszy polski program w pełni na zagranicznej licencji. Emisja rozpoczęła się 2 października 1992 na antenie TVP2. Początkowo program nadawano o godz. 21.40 i był przerywany reklamami. Prowadzącym był Wojciech Pijanowski, zaś hostessą była Magda Masny. Oglądalność programu sięgała 10 mln osób.

W 1995 roku Wojciech Pijanowski przestał prowadzić program. Przez krótki czas teleturniej prowadzili Jerzy Bończak^{potrzebne źródło}, Andrzej Kopiczyński^{potrzebne źródło} i Paweł Wawrzecki, a następnie Stanisław Mikulski. Przez ponad rok Pijanowski był producentem teleturnieju. W 1997 roku Magda Masny, ze względu na urlop macierzyński, została na 2 miesiące zastąpiona przez Annę Samusionek. Godzinę emisji Koła Fortuny przesunięto z 20.00 na 16.30. 1 września 1998 teleturniej został zdjęty z anteny.

29 października 2007 roku w TVP2 została uruchomiona nowa edycja programu, którą prowadził Krzysztof Tyniec^[1] razem z asystentką Martą Lewandowską^[2]. Oglądalność programu w 2008 roku utrzymywała się na poziomie 2-3 mln widzów^[3].

W listopadzie 2009 roku emisja teleturnieju została przerwana z powodu nieprzedłużenia licencji na dalszą realizację. Nowe odcinki miały pojawić się w marcu 2010 roku^[4], jednak ostatecznie zrezygnowano z dalszej emisji.

Zasady gry

W grze brało udział trzech graczy, którzy odpowiadali cyklicznie. Do każdego zawodnika przypisany był kolor stanowiska: czerwony, żółty oraz zielony. Gra polegała na wyborze liter i odgadywaniu haseł. Każda odgadnięta litera premiowana jest kwotą pieniężną lub nagrodą rzeczową, które losowało się wcześniej kręcąc kołem fortuny. Na kole występowały również pola karne: Stop i Bankrut.

Pola na kole fortuny

Pola pojawiające się na kole we wszystkich edycjach:

• Kwoty pieniężne – pieniądze za otrzymanie spółgłoski.
• Stop – szare (wcześniej kolorowe) pole, po którego wylosowaniu gracz traci jedną kolejkę w grze, która przechodzi na następnego gracza stojącego po lewej stronie. Kolejkę traci się raz, nie obowiązuje to całej rundy.
• Bankrut – czarne pole (po 1994 roku niebieskie i ciemnoczerwone), po którego wylosowaniu zawodnik traci wszystkie nagrody i pieniądze zdobyte w danej rundzie lub całej grze (zależne od zasad w poszczególnych latach). Bankrut oznacza również utratę kolejki. Nie ma możliwości odzyskania straconych pieniędzy. Na Kole mogą być trzy, dwa, bądź jedno pole Bankrut – w zależności od zasad w poszczególnych latach nadawania teleturnieju.
• Nagroda (lub Niespodzianka) – pole z nagrodą rzeczową. Nagrodą mogą być zegarki, zmywarka, wycieczka lub drobniejsze nagrody.

Pole używane tylko w latach 1996–1998:

• Super premia – pole, po którego wylosowaniu gracz miał prawo podać trzy spółgłoski zamiast jednej. Występowało w latach 1996–1998.

Pola używane tylko w latach 2007–2009:

• Wycieczka – nagroda w postaci wycieczki dla dwóch osób na okres tygodnia. Kiedyś była to podróż do kraju śródziemnomorskiego, obecnie do wygrania jest pobyt w hotelu.
• Skuter – nagroda rzeczowa – skuter marki Zipp.
• AGD – nagroda rzeczowa – artykuły gospodarstwa domowego o wartości 5000 złotych. Na kole pojawia się od 2008 roku.
• Sklep internetowy (lub Sklep) – talon o wartości 3000 złotych do wydania w internetowym sklepie Megapunkt. W odcinkach z 2007 roku gracz mógł zrobić zakupy za 3000 złotych po wylosowaniu pola Sklep. Zakupy nie są widoczne dla telewidzów.
• Telewizor LCD – nagroda rzeczowa – telewizor LCD.
• ?500 – dwustronne pole z niespodzianką. Są dwa takie pola na kole. Pod jednym kryje się 10 000 złotych, pod drugim Bankrut. Zawodnik może odkryć pole, które wylosował lub obstawić literę za 500 zł.
• Sieć rybaka – pole z nagrodą rzeczową, którą była sieć z różnymi upominkami tj. plecak, zegarki itp. Na kole pojawiało się w pierwszych odcinkach w 2007 roku.

Reguły teleturnieju w latach 2007–2009

W tym okresie teleturniej podzielony był na 5 etapów gry: runda startowa, 1., 2., 3. i finał (opcjonalnie rozgrywana była runda przyspieszona).

Runda startowa

W tej rundzie losowano się zawodnika, który jako pierwszy zakręci kołem. Po podaniu przez prowadzącego kategorii w haśle zaczynają pojawiać się litery. Kto jako pierwszy naciśnie przycisk na pulpicie i odgadnie hasło, ten rozpoczyna rundę 1. oraz dostaje upominek. Jeżeli hasło będzie błędne, to prawo do odpowiedzi ma zawodnik obok.

Runda 1., 2., i 3.

W każdej rundzie jest jedno hasło do odgadnięcia. Wartości kwot na kole oraz nagrody rzeczowe są różne w zależności od rundy. Za wytypowanie spółgłoski, która znajduje się w haśle, gracz otrzymywał wylosowaną nagrodę lub kwotę pomnożoną przez wielokrotność występowania odgadniętej litery w haśle (nie dotyczy kwoty 10 000 zł) oraz prawo do obstawiania kolejnej litery. Aby wytypować samogłoskę, uczestnik musiał zapłacić 200 złotych z dotychczas zebranych pieniędzy w rundzie. Jeżeli gracz obstawił literę, która nie występuje, kołem kręci następny w kolejności gracz. Zwycięzcą rundy zostawała ta osoba, która odgadła hasło. Nagrody zdobywał jedynie zwycięzca rundy. Wygrana pozostałych graczy w rundzie przepadała. Do finału wchodzi osoba, która zdobędzie najwięcej pieniędzy, nie wliczając w to wartości nagród rzeczowych. Pozostali uczestnicy wygrywają nagrody zdobyte w wygranych rundach.

Sumy pieniężne występujące na kole: 0 (po odsłonięciu pola ?500), 100, 150, 200, 250, 300, 350, 400, 500, 750, 1000, 1500, 2000, 2500, 3000, 5000 (w 1. rundzie), 10 000 zł (w 2. rundzie na polu Bankrut/10 000/Bankrut i w 3. rundzie po odsłonięciu pola ?500). Pozostałe pola:

• W rundzie 1.: 2 × Bankrut, 1 × Stop, 2 × Wycieczka, 1 × Nagroda.
• W rundzie 2.: 1 × Bankrut, 1 × Sklep internetowy, 1 × Bankrut/10 000/Bankrut, 1 × Skuter
• W rundzie 3.: 1 × Nagroda, 2 × ?500

Runda przyspieszona

W chwili, gdy czas normalnej gry zostawał przekroczony, uruchamiany był tryb gry przyspieszonej, zastępujący trwającą rundę (przeważnie trzecią). Prowadzący losował na kole stałą stawkę, a zawodnicy bez kręcenia kołem odsłaniali litery hasła otrzymując wylosowaną stawkę. Po odsłonięciu liter zawodnik ma 5 sekund na odgadnięcie hasła. Gdy tego nie zrobił, kolejka przechodzi na kolejnego gracza. Ten, kto odgadł hasło, wygrywał rundę.

Finał

Gracz losował z małego koła fortuny jedną spośród 24 kolorowych kopert z nagrodami. Nie było koperty pustej. Po wylosowaniu koperty pojawiało się hasło i podana została kategoria hasła. Prowadzący podawał zestaw następujących liter: R, S, T, L, N, E. Gdy wyświetliły się na tablicy, gracz podawał swoje 3 spółgłoski oraz 1 samogłoskę. Po pojawieniu się ostatniej litery, gracz miał 10 sekund na to, by odgadnąć hasło. Jeśli się mu to udało wygrywał nagrodę wylosowaną w kopercie, jeśli zaś nie zgadł hasła, wychodził ze studia ze swoimi wygranymi z 1., 2. i 3 rundy.

Główne nagrody

Głównymi nagrodami były: 50 000 zł lub samochód osobowy (jako ostatni – Toyota Aygo). Pozostałymi nagrodami w finale są: sumy pieniężne, bądź kamery, wycieczki itp. Gracz nie zna dokładnie swojej nagrody przed odgadnięciem hasła – zawartość koperty zostaje odsłonięta po rozegranym finale, również w przypadku, gdy hasło nie zostanie odgadnięte.

Reguły w latach 1992–1995

Gra podzielona była na 5 etapów: rundę 1., 2., 3. i 4. oraz finał.

Pola występujące na kole: 500 000, 750 000, 1 000 000, 1 500 000, 1 750 000, 2 000 000, 2 250 000, 2 500 000, 2 750 000, 3 000 000, 3 250 000, 3 500 000, 3 750 000, 4 000 000, 4 500 000 PLZ oraz 5 000 000 (w 1. rundzie), 12 500 000 (w rundzie 2.), 17 500 000 (w 3. rundzie) i 25 000 000 PLZ (w 4. rundzie). Pozostałe pola: 1 × Nagroda (lub Niespodzianka), 2 × Bankrut (po wylosowaniu gracz tracił wszystkie nagrody zebrane w teleturnieju), 1 × Stop. Łącznie było 21 pól. Kwoty były tak ogromne z powodu hiperinflacji.

Runda 1., 2., 3.

Poza anteną losowało się pierwszego uczestnika, który miał zakręcić kołem. Zasady były identyczne, jak w ostatniej edycji teleturnieju. Hasła dzieliły się na 9 kategorii: miejsce, przysłowie/powiedzenie, cytat, osoba, tytuł, rzecz, czynność, postać, miasto (od 1994 roku). Po rozegranej rundzie, jej zwycięzca przechodził do Sklepiku Koła Fortuny, w którym za uzbierane w danym etapie gry pieniądze kupował nagrody rzeczowe. Po rozegraniu trzech etapów, uczestnicy przechodzili do rundy 4.

Runda 4.

Zasady w tej rundzie były identyczne jak w edycji nadawanej od 2007 roku podczas rundy przyspieszonej. Prowadzący losował na kole stałą stawkę, a zawodnicy bez kręcenia kołem odsłaniali litery hasła otrzymując wylosowaną stawkę. Po odsłonięciu liter zawodnik miał 5 sekund na odgadniecie hasła. Gdy tego nie zrobił, kolejka przechodziła na kolejnego gracza. Ten, kto odgadł hasło przechodził do finału. Pozostali zawodnicy tracili wszystkie zakupione rzeczy w Sklepiku oraz sumy pieniężne z 1., 2. i 3. rundy, zachowywali nagrody rzeczowe wylosowane na kole. Nagroda pocieszenia dla każdego uczestnika wynosiła 1 000 000 PLZ albo jeden z upominków typu: gra planszowa, encyklopedie, zestaw sztućców.

Finał

W finale zawodnik wybierał jedną z czterech kopert z zestawami liter – trzema spółgłoskami i jedną samogłoską (w pierwszych odcinkach było to 5 spółgłosek). Po ich odsłonięciu na tablicy zawodnik podawał swoje litery – 3 spółgłoski i samogłoskę, czas na ich podanie wynosił 5 sekund. Po odsłonięciu ostatniej litery zawodnik miał 15 sekund (10 sekund w pierwszych odcinkach) na jedną próbę odgadnięcia hasła. Jeśli je odgadł, wygrywał samochód, 10% sumy, którą uzbierał wcześniej oraz nagrody rzeczowe z koła fortuny.

Główne nagrody

Główną nagrodą za odgadnięcie hasła finałowego był jeden z samochodów: Polonez Caro, BMW, Renault Clio, Fiat Cinquecento i Maruti 800. Gracz, wygrywając nagrodę, tracił wszystkie rzeczy zakupione w Sklepiku. Prócz auta, dostawał też pieniądze z poprzednich rund, zredukowane do 10%, oraz nagrody z pola Nagroda.

Reguły w latach 1995–1998

Gra podzielona była na 5 etapów: rundę 1., 2., 3. i 4. oraz finał.

Pola występujące na kole: 25, 50, 75, 100, 125, 150, 200, 225, 250, 300, 325, 350, 375, 400, 450, 1000 zł oraz 500 (w rundzie 1.), 1400 (w rundzie 2.) i 2000 zł (w rundzie 3.). Pozostałe pola: 1 × Nagroda, 1 × Super premia (w 1. rundzie), 1 × Bankrut, 1 × Stop (lub Strata kolejki). Razem było 21 pól.

Runda 1., 2., 3.

Poza anteną losowało się pierwszego uczestnika, który miał zakręcić kołem. Hasła dzieliły się na 9 kategorii: miejsce, przysłowie/powiedzenie, cytat, osoba, tytuł, rzecz, czynność, postać, miasto. Zlikwidowano Sklepik Koła Fortuny oraz zakupy samogłosek – za samogłoski dostawało się pieniądze, jednak niemnożone przez ilość występowania w haśle wybranej litery. Koło musiało wykonać przynajmniej jeden pełny obrót. W przeciwnym wypadku zawodnik tracił kolejkę.

Runda 4.

Na początku każdy gracz podaje trzy dowolne spółgłoski, każda warta po 500 zł. Litery nie są odkrywane. Następnie uczestnicy zaczynają po kolei kręcić kołem. Gdy każdy wylosuje nagrodę, litery wybrane przez zawodników są odkrywane. Osoba, która trafiła na pole z najwyższą kwotą, odgaduje hasło – jeżeli jest prawidłowe, uczestnik od razu przechodzi do finału. Jeśli zawodnik nie zna hasła lub udzieli błędnej odpowiedzi, kolejka przechodzi do następnego zawodnika z najwyższą, uprzednio wylosowaną kwotą. Jeśli żaden gracz nie zna hasła, rozgrywana jest druga część rundy oparta na regułach etapu 4. z lat 1992–1995. Każda litera jest warta 500 zł. Kto odgadnie hasło, przechodzi do finału.

Finał

W finale zawodnik wybierał jedną z czterech kopert z dodatkową liczbą liter, jaką miał prawo podać (od zera do trzech liter). Poza tym zawodnik podawał 3 spółgłoski i samogłoskę. Po odsłonięciu ostatniej litery zawodnik miał 10 sekund na jedną próbę odgadnięcia hasła. Jeśli było prawidłowe, wygrywał nagrodę oraz sumę, którą uzbierał wcześniej.

Główne nagrody

W tym okresie na początku można było wygrać samochód, później jedną z nagród rzeczowych, m.in. garnki o wartości 10 000 złotych. Nie obowiązywała redukcja pieniężna – gracz zachowywał wszystkie wygrane w poprzednich rundach pieniądze.

Specyfika teleturnieju

Zwroty używane w programie

Wojciech Pijanowski, prowadząc pierwszą wersję teleturnieju używał powiedzenia "Magda, pocałuj Pana!" w stosunku do jego asystentki, Magdy Masny, prosząc ją o złożenie gratulacji finaliście w postaci pocałunku. Powiedzenie dokładnie brzmiało: Magda obiecała, że Pana ucałuje – bardzo Pana polubiła, zwracając się do finalisty - Antoniego Zenona L., na co Magda Masny odrzekła: "Nie wiem, co na to Pani Lila [znajoma gracza, właściwie Maria Anna R. - obecnie żona] powie", całując go jednak. W edycji z lat 2007–2009, tak samo jak Pijanowski, powiedzenia używał Krzysztof Tyniec, zwracając się do Marty Lewandowskiej. Powiedzenie weszło do życia codziennego Polaków^{potrzebne źródło}.

Były także inne, dwuznaczne, powiedzenia Pijanowskiego: "Magda, pokaż Panu", "Magda, pokaż Panu w samochodzie", "A teraz Magda odsłoni cztery litery", które także weszły do życia codziennego Polaków.

Oprawa teleturnieju

Scenografia

Czołówki

Tablica

Koło

Grafika na ekranie

Muzyka

• Autorem muzyki 1. czołówki jest Wojciech Konikiewicz
• Autorem muzyki 2. czołówki jest Marek Biliński, a ostatniej Adam Sztaba.
• W latach 1992–98, dźwięk przy odgadnięciu hasła, wykorzystano z gry Super Mario Bros. W grze ten dźwięk można było usłyszeć przy zdobyciu przez Mario przedmiotu power-up.

Produkcja

Producent wykonawczy

Producentem w latach 1992–1998 była firma Uni Vision. W latach 2007–2009 program produkowała Telewizja Polska.

Studio nagrań

W latach 2007–2009 nagrania odbywały się we wrocławskim ośrodku TVP przy ulicy Karkonoskiej 8. Nagrania do wszystkich odcinków, które były emitowane przez pół roku były nagrywane w 4 dni, jeden za drugim.

Rekrutacja do programu

Aby dostać się do Koła Fortuny należało przejść odpowiednie eliminacje. W historii teleturnieju sposób naboru zawodników do gry zmieniał się dwa razy.

1992–1998

Osoba chętna do zgłoszenia się do teleturnieju musiała wysłać kartkę pocztową do siedziby Uni Vision – producenta Koła Fortuny. Po kilku dniach chętny otrzymywał test eliminacyjny, w którym były zawarte punkty sprawdzające IQ wypełniającego. Po wypełnieniu testu należało odesłać go z powrotem do Uni Vision. Osoby wylosowane spośród wszystkich osób z najwyższym IQ (testy sprawdzali zatrudnieni psycholodzy) były zapraszane do teleturnieju.

2007–2009

Aby dostać się do teleturnieju, trzeba było wybrać się na eliminacje, organizowane co pewien czas (co około pół roku) do siedziby TVP, najczęściej w Warszawie. Tam indywidualnie odbywał się test składający się z 2 krzyżówek dot. kraju i świata. Czas na rozwiązanie wynosił 20 minut. Później odbywała się rozmowa kwalifikacyjna, przy której chętny opowiadał o sobie psychologowi. Następnie odbywały się zdjęcia chętnych do wzięcia udziału w teleturnieju. Chętni trzymali w rękach numery porządkowe. Następnie do wybranych osób dzwonił pracownik TVP z wiadomością o udanych eliminacjach.

Rekordy i nietypowe sytuacje

• W kilku odcinkach programu w latach 1992-1998 zdarzyły się hasła zajmujące całą tablicę, np. hasło z kategorii czynność: "Olimpijskie przygotowania reprezentacji bokserskiej".
• W niektórych hasłach występowały litery q, v, lub x, których nie ma w polskim alfabecie, a zdarzają się jedynie w wyrazach zapożyczonych, np. hasło (finałowe) z kategorii tytuł: "Lilavati". Hasło z kategorii czynność: "Naświetlanie promieniami X" było jednym z najdłużej odgadywanych haseł w historii teleturnieju.
• 17 marca 2008 zawodniczka przyniosła specjalnie uszyte ręcznie dla prowadzącego stringi z jego inicjałami (K.T.).
• W ostatniej edycji tylko 2 razy udało się wygrać jedną z 2 głównych nagród – 50000 PLN. Zdarzyło się to w odcinkach z 4 lutego 2008 (53400 zł) i 12 października 2009 (56800 zł). W 3 edycjach od 2007 wygrano w sumie 7 samochodów.

Cytaty i parodie teleturnieju

W serialu Graczykowie Paweł Wawrzecki, były gospodarz teleturnieju, grając rolę Romka Bułkowskiego zagroził Graczykowi podczas kłótni, cytując: „To nie jest Koło Fortuny, żeby hasła odgadywać i nagrody sobie zgarniać!”.

Teleturniej został sparodiowany przez Wojciecha Manna oraz Krzysztofa Maternę w skeczu Krąg obfitości z cyklu Za chwilę dalszy ciąg programu.

Promocja programu

W roku 1993 Uni Vision, główny producent Koła Fortuny w latach 90. wydał książkę "Zagadki Koła Fortuny" zawierającą test eliminacyjny, zasady i regulamin teleturnieju, wskazówki dla występujących, częstotliwości występowania liter w hasłach, oraz kilkaset haseł do odgadywania. W konkursie z książki można było wygrać Poloneza. Książka wyszła spod ręki Wojciecha Pijanowskiego.

Lokalne wersje teleturnieju na świecie

Koło Fortuny emitowano w ponad 30 krajach świata. Poniżej są wymienione tytuły 25 lokalnych edycji teleturnieju:

• Polski Koło Fortuny

• Angielski Wheel of Fortune (nazwa ta jest używana w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Australii, Nowej Zelandii i na Filipinach)

• Chorwacki Kolo Sreće

• Czeski Kolotoč

• Duński Lykkehjulet

• Fiński Onnenpyörä

• Francuski (Francja) La Roue de la Fortune

• Francuski (Kanada) La Roue Chanceuse

• Grecki Ο τροχός της τύχης

• Hiszpański La Ruleta de la Fortuna

• Indonezyjski Roda Impian

• Niderlandzki (Holandia) Het rad van fortuin

• Niemiecki Glücksrad

• Norweski Lykkehjulet

• Portugalski A Roda da Sorte.

• Rosyjski По́ле Чуде́с

• Rumuński Roata Norocului

• Szwedzki Lyckohjulet

• Turecki Çarkıfelek

• Węgierski Szerencsekerék.

• Wietnamski Chiếc nón kỳ diệu

• Włoski La Ruota della Fortuna.

Amerykańską wersję programu prowadzi Pat Sajak, urodził się w Chicago i jest synem polskich imigrantów. On i Vanna White prowadzą teleturniej nieprzerwanie od istnienia wersji nocnej (prowadzili także wersję dzienną).

Przypisy