Kościół katolicki w Polsce

Skocz do: nawigacji, szukaj

Kościół katolicki w Polsce – najliczebniejsza katolicka wspólnota wyznaniowa w Polsce, będąca obecnie pod zwierzchnictwem biskupów należących do Konferencji Episkopatu Polski.

Kościół Katolicki w Rzeczypospolitej Polskiej[1][2] jest jedną z katolickich wspólnot wyznaniowych w Polsce. Katolickie wspólnoty wyznaniowe w Polsce, które nie uznają prymatu papieża, to: Kościół Polskokatolicki w RP, Kościół Starokatolicki w RP, Kościół Starokatolicki Mariawitów w RP, Kościół Katolicki Mariawitów w RP i Polski Narodowy Katolicki Kościół w RP.

Chrzest Polski

Prawdopodobnie jako pierwsze, wraz z południowymi wpływami, na tereny obecnej południowej Polski przybyło chrześcijaństwo w obrządku wschodnim propagowanym m.in. przez braci Cyryla i Metodego (istnieje przypuszczenie, iż wówczas ochrzczony został książę Wiślan). Podporządkowanie Wiślan i innych południowych plemion Państwu wielkomorawskiemu, a potem, prawdopodobnie, na krótko Czechom spowodowało, że Polanom, najsilniejszemu i niezależnemu ośrodkowi przypadła rola zjednoczenia ziem polskich.

Mieszko, pierwszy z historycznych Piastów, przyjął 14 kwietnia 966 chrzest z rąk duchownego obrządku łacińskiego, biskupa Jordana. Od tego momentu mówimy o Kościele katolickim w Polsce. W 968 ustanowiono w Poznaniu siedzibę biskupa misyjnego. Bolesław I Chrobry, syn Mieszka, utwierdzał wedle kronikarzy wiarę chrześcijańską wśród poddanych, nawet przy użyciu siły.

Podczas zjazdu gnieźnieńskiego w roku 1000, zwołano synod, który zatwierdził pierwszą archidiecezję dla całej Polski (z siedzibą w Gnieźnie). Pierwszy podział administracyjny Kościoła wyglądał zatem następująco:

W latach 30. XI wieku nastąpił jednak zwrot ludności ku pogaństwu, zwany reakcją pogańską), którego kulminacją był wybuch powstania w 1037 r., skierowanego przeciwko rozwijającym się stosunkom feudalnym i wprowadzaniu chrześcijaństwa. Powstanie ostatecznie zdławione zostało w latach 40. XI wieku przez Kazimierza Odnowiciela przy pomocy rycerstwa niemieckiego. Przystąpiono wówczas do wzmożonego zwalczania pogańskich ośrodków i kultów, niszczenia powstałych wówczas pogańskich świątyń i posągów oraz rozbudowy administracji kościelnej i odbudowy zniszczonych lub porzuconych wcześniej kościołów.

Rozwój chrześcijaństwa

Kościół w Polsce w XII-XIII wieku

Do czasów Władysława II Kościół w Polsce miał następującą strukturę:

W 1376 utworzono drugą metropolię w Haliczu (od 1414 we Lwowie) z diecezjami łacińskimi na Rusi (Białoruś i Ukraina). W 1596 w wyniku Unii brzeskiej doszło do połączenia Kościoła Katolickiego i Prawosławnego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a po odrzuceniu unii przez część hierarchii i wiernych prawosławnych (dyzunia), do powstania w ramach Kościoła Katolickiego odrębnego obrządku rusińskiego z własną hierarchią i strukturą diecezjalną[3]. W 1630 lwowski biskup Mikołaj Torosowicz Kościoła ormiańskiego złożył publicznie we Lwowskim kościele Karmelitów katolickie wyznanie wiary i w 1635 powtórzył je przed papieżem Urbanem VII, co doprowadziło do powstania w Rzeczypospolitej Obojga Narodów odrębnego obrządku ormiańskiego z własną hierachią i strukturą diecezjalną. W 1783 utworzono metropolię w Mohylewie dla diecezji zabranych Polsce. W 1818 utworzono czwartą metropolię w Warszawie dla Królestwa Polskiego.

Reformacja w Polsce

 Osobne artykuły: Reformacja w Polsce i Kontrreformacja w Polsce.

Reformacja pojawiła się na ziemiach polskich w latach 20. XVI w. i trwała do połowy XVII w., kiedy ostatecznie zwyciężyła kontrreformacja. W odróżnieniu od reformacji zachodnioeuropejskiej, polska reformacja nie wywarła niemal żadnego wpływu na ludność chłopską, ograniczając się do szlachty i magnatów (te grupy wyznawały głównie kalwinizm i arianizm) oraz mieszczaństwa (wyznającego głównie luteranizm). Polska stała się jednym z najważniejszych ośrodków antytrynitaryzmu. Należący do tego nurtu bracia polscy wyróżnili się nowatorskimi poglądami społecznymi i filozoficznymi. Do XVII wieku Polska była krajem, w którym stosunkowo duża część mieszkańców należała do zborów protestanckich. Swoje siedziby mieli tu na przykład arianie, zwani braćmi polskimi. Wśród mieszczan, zwłaszcza w miastach takich jak Gdańsk czy Toruń, dominowali luteranie, wśród szlachty było wielu kalwinistów. Niechęć do tych grup zaczęła narastać podczas wojny ze Szwedami, ponieważ protestantów posądzano o sprzyjanie najeźdźcy, gdyż król szwedzki sam był protestantem.

Większość polskich historyków jest zgodna, że wraz z chrześcijaństwem do Polski trafiło wiele ważnych pochodzących z krajów starożytnych elementów cywilizacji, jak kamienne budowle, pismo i dostęp do dzieł starożytnych. Wielu (w tym Paweł Jasienica) podkreśla jednak również zgubny wpływ katolicyzmu na polską umysłowość od końca XVI wieku, spadek tolerancji w czasach kontrreformacji (przykładem może być publiczne spalenie kalwińskiej Biblii Brzeskiej, która była jej pierwszym tłumaczeniem z oryginału na polski, przez nawróconego przez jezuitów Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła Sierotkę w ramach pokuty za „grzechy ojca-heretyka” oraz zakazanie dzieł kalwinisty Mikołaja Reja), zły poziom przeznaczonego dla szlachty szkolnictwa jezuickiego i pijarskiego, gdzie jeszcze w drugiej połowie XVIII wieku przeczono teorii Kopernika, próby nawracania prawosławnych, które były jedną z przyczyn powstań kozackich.

II Rzeczpospolita

Kościół katolicki w II Rzeczypospolitej był reprezentowany przez cztery obrządki (ryty). Według urzędowych wykazów diecezjalnych (schematyzmów) w 1931 roku wiernych Kościoła było 23 mln 175 tys. osób, w tym:

Ogólna liczba ludności Polski w 1931 r. wynosiła 31 mln 915 tys. osób.

Okupacja hitlerowsko-sowiecka

Lata 1939-1944 były czasem silnych prześladowań duchowieństwa Kościoła katolickiego przez okupanta niemieckiego i sowieckiego. Z dotychczasowych ustaleń wynika, że hitlerowcy zamordowali 1832 księży i kleryków diecezjalnych, 357 księży i kleryków zakonnych, 205 braci zakonnych oraz 289 zakonnic polskiego pochodzenia. Na terenie samego Generalnego Gubernatorstwa zginęło ogółem 466 księży, z czego 117 zostało rozstrzelanych, a pozostali zmarli w obozach koncentracyjnych. Polskich księży więziono w Stutthof, Oranienburgu, Sachsenhausen, Nordhausen, Buchenwaldzie, Gross-Rosen i innych. W samym Oświęcimiu zabito 167 duchownych z 416 tam przebywających.

Strat osobowych Kościoła katolickiego pod okupacją radziecką do dziś nie udało się jednoznacznie oszacować. Wynika to ze złożoności problemu, braku źródeł. Przypuszcza się, że były procentowo większe, a wielu księży i duchowieństwa zakonnego zostało zesłanych w głąb Rosji – zwłaszcza do syberyjskich gułagów.

W rezultacie wojny i okupacji ziem polskich w niektórych diecezjach brakowało do 49% duchownych. Tak właśnie sytuacja prezentowała się w diecezji włocławskiej, gnieźnieńskiej i chełmińskiej. Pozostałe placówki również odczuły podobne efekty.

Wraz z rządem II RP, kraj opuścił prymas – kard. August Hlond. Początkowo przebywał w Rzymie. Następnie udał się do Francji gdzie został aresztowany przez Gestapo i internowany w jednym z klasztorów. Pod jego nieobecność w okupowanym kraju na terenie GG Kościołem zarządzał kard. Adam Stefan Sapieha – metropolita krakowski. Natomiast na obszarach bezpośrednio wcielonych do III Rzeszy, biskup pomocniczy diecezji poznańskiej i administrator apostolski metropolii poznańskiej oraz gnieźnieńskiej – Walenty Dymek.

Spośród wielu ówczesnych osobowości Kościoła katolickiego w Polsce na kartach historii zapisali się: św. Maksymilian Maria Kolbe – założyciel Niepokalanowa oraz duchowny, który poświęcił swoje życie za innego więźnia; bł. Stefan Wincenty Frelichowski – patron harcerstwa Rzeczypospolitej; bł. Michał Kozal – biskup zamordowany w Dachau i 108 błogosławionych męczenników.

Duchowni Kościoła katolickiego w Polsce brali również czynny udział w tworzeniu podziemnego oporu przeciwko okupantom. Ich najważniejszą rolą była posługa kapłańska w oddziałach partyzanckich, pomoc Żydom, pomoc w zorganizowaniu żywności jak również pełnili funkcje łączników i informatorów. Hierarchowie jak kard. Adam Stefan Sapieha byli łącznikami krajowych placówek AK z rządem na uchodźstwie.

Polska Rzeczpospolita Ludowa

W 1945 roku władze komunistyczne uznały, że konkordat z 1925 roku nie obowiązuje w związku z dokonanymi przez Watykan zmianami granic diecezji w 1939 r.[4] Stopniowo ograniczano uprawnienia Kościoła w sferze społecznej. Likwidowano prasę i wydawnictwa katolickie, faktycznie zlikwidowano główną organizację charytatywną Caritas[5], dokonano nacjonalizacji kościelnych majątków ziemskich[6]. Władzom komunistycznym nie udało się zlikwidować, ani przejąć Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego[7].

Rozbijaniu jedności Kościoła posłużyło powołanie do istnienia Komisji Księży przy Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, którego członków popularnie nazywano księżmi patriotamipotrzebne źródło. Należeli do nich duchowni dyspozycyjni wobec władzy komunistycznej[8]. Władze komunistyczne założyły też całkowicie zależne od siebie Stowarzyszenie PAX, którego przewodniczącym był Bolesław Piasecki[9]. PAX wydawał prasę określającą się jako „katolicka”: Słowo Powszechne oraz Dziś i Jutro.

Początkowo na czele Kościoła w Polsce stał prymas kard. August Hlond. Po jego śmierci w 1948 prymasem został abp Stefan Wyszyński. W 1950 r. doprowadził on do czasowego unormowania stosunków między rządem komunistycznym a Episkopatem zawierając porozumienie[10].

Kościół katolicki był inwigilowany przez UB[11], a następnie przez SB. Przy SB funkcjonował specjalny Departament IV zajmujący się zwalczaniem Kościoła[12].

Każdy kleryk wstępując na I rok seminarium duchownego miał zakładaną teczkę w SB. Część z kandydatów do stanu duchownego była zmuszona odbyć dwuletnią służbę wojskową w specjalnych jednostkach dla kleryków. Próbowano ich tam indoktrynować w duchu marksistowsko-leninowskim, nasyłano prostytutki i szykanowano za prowadzenie praktyk religijnychpotrzebne źródło.

Lata 1952-1953 przyniosły aresztowanie i trzyletnie internowanie prymasa Wyszyńskiego, procesy m.in. proces bpa Czesława Kaczmarka, i proces Kurii Krakowskiej, w których padały wyroki śmierci i długoletniego więzienia[13]. Wypędzono z diecezji katowickiej trzech biskupów: Stanisława Adamskiego, Juliusza Bieńka, Herberta Bednorza. Z archidiecezji krakowskiej wypędzono bpa Eugeniusza Baziaka[14]. Osłabionemu tymi działaniami Episkopatowi władze narzuciły nowego przewodniczącego – bpa Michała Klepacza[15].

Osłabienie działań przeciw Kościołowi przyszło wraz z odwilżą roku 1956. Rozpoczęto realizację programu duszpasterskiego określanego jako Wielka Nowenna poprzedzającego uroczyste obchody milenium chrztu Polski w 1966 roku[16]. W 1964 r. zmarł na skutek prześladowań ze strony władz komunistycznych Władysław Findysz[17]. Władze także w latach sześćdziesiątych kontynuowały politykę ograniczania roli Kościoła w Polsce[18]

W latach 70. i 80. XX wieku nie zmieniło się nastawienie władz komunistycznych do Kościoła[19]. Wciąż istniały problemy z uzyskiwaniem zgody na budowy kościołów, zdobywaniem materiałów budowlanych i przydziału papieru dla istniejących wydawnictw katolickich[20]. Prasa katolicka była poddana silnej cenzurze. W tym czasie funkcjonariusze SB doprowadzali do śmierci lub dokonywali głośnych morderstw na księżach: w 1976 na ks. Romanie Kotlarzu, w 1984 na ks. Jerzym Popiełuszce, w 1989 na ks. Stanisławie Suchowolcu, ks. Stefanie Niedzielaku, ks. Sylwestrze Zychu.

16 października 1978 kard. Karol Wojtyła został wybrany papieżem[21]. Odbył on 3 kolejne pielgrzymki do Polski: pierwszą w 1979 roku, drugą w 1983 roku i trzecią w 1987 r.

W 1981 zmarł prymas Wyszyński. Jego następcą został abp Józef Glemp.

Część duchowieństwa współpracowała z aparatem bezpieczeństwa PRL-u. W 1976 z SB współpracowało 2309 duchownych[22].

III Rzeczpospolita

Podział administracyjny Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego w Polsce od 2004

Katolickość społeczeństwa polskiego

Według Małego Rocznika Statystycznego GUS z 2010 roku, cytującego dane Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego (ISKK) z 2008 roku, liczba osób ochrzczonych[23] w poszczególnych obrządkach (rytach) wynosiła: łaciński (33 693 tys.), bizantyjsko-ukraiński (55 tys.), ormiański (5 tys.) oraz neounicki (195)[24]. W 2010 roku liczba osób ochrzczonych przez polski Kościół katolicki wynosiła 34 003 358, co stanowiło 89,01% populacji Polski w 2010 roku[25]. Badanie CBOS z listopada 2011 roku wykazało, że 92% osób uważa się za wierzących, a 95% mieszkańców Polski deklaruje się jako katolicy[26]. Jest to, po Malcie, największy odsetek w Europie[27].

Stosunki Państwo - Kościół

Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 władze publiczne zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym. Kościoły i inne związki wyznaniowe są równouprawnione, a stosunki między nimi a państwem są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego[28].

Własność Kościoła

Kościół w Rzeczypospolitej posiada 17 533 kościołów i kaplic i ok. 160 tysięcy hektarów gruntów[29]. Ma on także wiele przywilejów majątkowych, m.in. ulg podatkowych[30]. Roczna suma pieniędzy jaką Polska przeznacza na niego wynosi – według różnych szacunków – od 1 mld[31] do 5 mld złotych[32][33]. Komisja majątkowa przekazała tytułem zwrotu lub jako mienie zastępcze za dobra przejęte wcześniej przez Państwo kościelnym osobom prawnym ponad pół tysiąca nieruchomości[34] o łącznym obszarze 65 537,9704 hektarów i wartości ok. 5 mld zł[35] oraz rekompensatę i odszkodowania w wysokości 143 534 231,41 zł[36]. Placówki oświatowe Kościoła są dotowane przez państwo lub placówki samorządu terytorialnego w przypadkach i na zasadach określonych przez odpowiednie ustawy[37]. W 2004 roku Kościół, realizując swoją misję, prowadził 1240 przedszkoli i szkół podstawowych (133 tys. uczniów), 417 szkół ponadpodstawowych (83 tys. uczniów) oraz 69 szkół wyższych i uniwersytetów (100 tys. słuchaczy), 33 szpitale, 244 ambulatoria, 267 domów starców i zakładów opieki i 538 sierocińców oraz domów opieki dla dzieci, a także 120 oficyn wydawniczych, 300 gazet i czasopism, 50 rozgłośni radiowych i diecezjalnych i 1 telewizję[38][29]. W związku z przejęciem przez Państwo w 1950 r. tzw. dóbr martwej ręki utworzono Fundusz Kościelny, który obecnie finansuje składki na ubezpieczenia społeczne duchownych różnych wyznań, jeżeli nie są za nich opłacane składki z innych tytułów[39].

Duchowieństwo

Obecnie Prymasem Polski jest abp Józef Kowalczyk (od dnia 26 czerwca 2010). Kościół katolicki w Polsce składa się z 10114 parafii, w których posługuje duszpastersko 133 biskupów, 22,2 tys. księży diecezjalnych, 6,3 tys. księży zakonnych, 23,3 tys. sióstr zakonnych, 1,5 tys. braci zakonnych oraz 7 diakonów stałych. W 2003 roku do kapłaństwa przygotowywało się 6,4 tys. kleryków[38]. Ogólna liczba powołań kapłańskich i zakonnych spada[40].

Według statystyk watykańskich, ponad 20% porzucających w Europie kapłaństwo księży pochodzi z Polski. Jak podają oficjalne dane z Polski ze stanu duchownego odchodzi około 60 księży rocznie, zaś w całej Europie – prawie 250[41]. Jedną z przyczyn porzucania kapłaństwa jest chęć związania się z kobietą. Według ankiety Józefa Baniaka, ponad połowa księży w Polsce pragnie mieć żonę i dziecko, 33% utrzymuje kontakty z kobietami, w tym seksualne, 12% księży ma kochankę, a 10-15% doczekało się potomka[42].

 Zobacz więcej w artykule Przestępstwa seksualne w Kościele katolickim, w sekcji Polska.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1989 r. Nr 29, poz. 154).
  2. ↑ Ustawa z dnia 11 października 1991 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1991 r. Nr 107, poz. 459).
  3. ↑ red. Ryszard Łużny, Franciszek Ziejka i Andrzej Kępiński. Unia brzeska, geneza, dzieje i konsekwencje w kulturze narodów słowiańskich, Kraków 1994
  4. ↑ Uchwała Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej z dnia 19 września 1945 w sprawie konkordatu (niepublikowana, Państwo i Prawo z 1947, nr 12
  5. ↑ Justyna Piasecka, Stosunki między Kościołem Rzymskokatolickim i Państwem w Polsce w latach 1944-1953 (w: Fasciculi Historici Novi, Tom I, Warszawa 1998), str. 38-39, Jan Żaryn, Kościół a władza w Polsce (1945-1950), Warszawa 1997, str. 272-295
  6. ↑ Ustawa z dnia 20 marca 1950 o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego
  7. ↑ Justyna Piasecka, Stosunki między Kościołem rzymskokatolickim i państwem w Polsce w latach 1944-1953, (w: Fasciculi Historici Novi, Tom I, Warszawa 1998) str. 41
  8. ↑ Bożena Bankowicz. Ruch księży patriotów 1949-1955, czyli "koń trojański" w polskim Kościele katolickim (w: Bożena Bankowicz, Antoni Dudek, Ze studiów nad dziejami Kościoła i Katolicyzmu w PRL, Kraków 1996, str. 5-24, Tadeusz Markiewicz. "Księża patrioci" w latach 1949-1955 (w: Fasciculi Historici Novi, Tom I, Warszawa 1998, str. 69-126)
  9. ↑ Jan Żaryn. Kościół w Polsce w latach przełomu (1953-1958), Warszawa 2000, str. 21-26
  10. ↑ Justyna Piasecka, Stosunki między Kościołem rzymskokatolickim i państwem w Polsce w latach 1944-1953, (w: Fasciculi Historici Novi, Tom I, Warszawa 1998) str. 41-42
  11. ↑ Jan Żaryn, Dzieje Kościoła Katolickiego w Polsce 1944-1989, Warszawa 2003, m.in. str. 124
  12. ↑ Jan Żaryn, Dzieje Kościoła Katolickiego w Polsce 1944-1989, Warszawa 2003, str. 343-353
  13. ↑ Jan Żaryn, Dzieje Kościoła Katolickiego w Polsce 1944-1989, Warszawa 2003, str. 138-154
  14. ↑ Jan Żaryn, Dzieje Kościoła Katolickiego w Polsce 1944-1989, Warszawa 2003, str. 146
  15. ↑ Peter Raina, Kościół w PRL.Dokumenty, tom 1 1945-1959, Poznań 1994, str. 379-381, Jan Żaryn, Dzieje Kościoła Katolickiego w Polsce 1944-1989, Warszawa 2003, str.147
  16. ↑ Obchody milenijne 1966 roku w świetle dokumentów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Warszawa 1998, Peter Raina "Te Deum" Narodu Polskiego. Obchody tysiąclecia chrztu Polski 1966/67, Olsztyn 1991
  17. ↑ Władysław Findysz (1907-1964), biografia
  18. ↑ Peter Raina. Kościół-Państwo w świetle akt wydziału ds. wyznań 1967-1968, Próby kontroli Kościoła, Wydarzenia marcowe, Interwencja sierpniowa w Czechosłowacji. Warszawa 1994
  19. ↑ Peter Raina, Rozmowy z władzami PRL Arcybiskup Dąbrowski, tom pierwszy i drugi, Warszawa 1995
  20. ↑ Peter Raina. Kościół w PRL Dokumenty, tom 2 1960-1974 (Poznań 1995), tom 3 1975-1989 (Ponań, Pelplin 1996)
  21. ↑ Peter Raina. Kościół w PRL Dokumenty, tom 3 1975-1989, Poznań, Pelplin 1996, str. 122-123
  22. ↑ T. Ruzikowski, „Tajni współpracownicy pionów operacyjnych aparatu bezpieczeństwa 1950-1984”, „Pamięć i Sprawiedliwość”, nr 3: 2003, s. 109-131: ze szczegółowych danych z 1976 r. wynika, że na ogólną liczbę 25 174 księży, biskupów oraz alumnów świeckich i zakonnych dla SB pracowało 2309 duchownych. Oznacza to, że 9,17% księży było zarejestrowanych w kartotekach SB jako tajni współpracownicy.
  23. ↑ http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_oz_wyzn_rel_stow_nar_i_etn_w_pol_2006-2008.pdf
  24. ↑ Mały Rocznik Statystyczny Polski 2010. 
  25. ↑ Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego - Wierni i parafie 2010.
  26. ↑ http://wpolityce.pl/wydarzenia/17767-okolo-95-proc-badanych-polakow-deklaruje-sie-jako-katolicy-92-proc-uznaje-siebie-za-osoby-wierzace.
  27. ↑ https://www.cia.gov/library/publicatio ns/the- world-factbook/fields/2122.html.
  28. ↑ Art 25 ust. 2, 1 i 3 Konstytucji RP
  29. ↑ 29,0 29,1 Tyle ma Kościół w Polsce – rynek, akcje, spółka, przedsiębiorca – Puls Biznesu.
  30. ↑ Kościół ma sponsora, a podatnicy podwyżkę VAT – Finanse – WP.PL.
  31. ↑ Marek Henzler. Państwo daje na tacę. „Polityka”. 16 listopada 2002. 46 (2376). S. 3. 
  32. ↑ http://www.se.pl/wydarzenia/kraj/sld-ma-pomysl-na-kosciol_120846.html, http://finanse.wp.pl/kat,111116,title,Kosciol-ma-sponsora-a-podatnicy-podwyzke-VAT,wid,12610713,wiadomosc.html.
  33. ↑ Policzyliśmy, ile zarabia Kościół. Z budżetu 1,6 miliarda, taca 1,2 miliarda
  34. ↑ http://www.newsweek.pl/artykuly/sekcje/spoleczenstwo/cba--podejrzenie-przestepstw-w-jedenastu-orzeczeniach-komisji-majatkowej-,72323,2.
  35. ↑ PAP (pp): Wkrótce poznamy raport z działalności Komisji Majątkowej (pol.). wiadomosci.wp.pl, 2011-02-09. [dostęp 2011-02-22].
  36. ↑ Zestawienie wszystkich postępiań Komisji Majątkowej. 31 marca 2011. [dostęp 2011-05-14].
  37. ↑ Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, Artykuł 14, podpunkt 4.
  38. ↑ 38,0 38,1 Dane Centralnego Urzędu Statystyki Kościoła, dotyczą stanu faktycznego z 31 grudnia 2004Dane dotyczące Kościoła katolickiego w Polsce. Angelus.pl. [dostęp 2010-08-06].
  39. ↑ Zgodnie z pierwotną regulacją Fundusz Kościelny świadczyć miał na następujące cele utrzymanie i odbudowę kościołów, udzielanie duchownym pomocy materialnej i lekarskiej oraz organizowanie dla nich domów wypoczynkowych, objęcie duchownych ubezpieczeniem chorobowym na koszt Funduszu Kościelnego w przypadkach uzasadnionych, specjalne zaopatrzenie emerytalne społecznie zasłużonych duchownych oraz wykonywanie działalności charytatywno-opiekuńczej. (art. 9 ustawy o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki). W 1998 r. w związku z wprowadzeniem reformy emerytalnej kwestie związane z ubezpieczeniem chorobowym i zaopatrzeniem emerytalnym zastąpione zostały regulacją dotyczącą opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i odwołaniem do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do której wprowadzono regulację dotyczącą opłacania składek na ubezpieczenie społeczne przez Fundusz Kościelny.
  40. ↑ Cała prawda o polskim katolicyzmie – Wiadomości – WP.PL.
  41. ↑ Anita Blinkiewicz, Marcin Dzierżanowski: Wprost 24 - Ucieczka księży (pol.). Wprost, 2007. [dostęp 2010-04-21].
  42. ↑ Celibat to przeżytek? Co dziesiąty ksiądz ma dziecko – Wiadomości – WP.PL.

Linki zewnętrzne