Kodeks karny (ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny) – akt prawny regulujący zasady prawa karnego materialnego obowiązujące w Polsce.

Powstanie i wejście w życie

Komisja do spraw Reformy Prawa Karnego pod przewodnictwem Kazimierza Buchały powstała w 1987 roku, jednakże minister sprawiedliwości zmienił jej skład i rozpoczęła swoją pracę jesienią 1989 roku. W trakcie prac próbowano wzmocnić aspekt obiektywny w karalności usiłowania, przejawiało się to w pomyśle rezygnacji z karalności usiłowania drobnych przestępstw (najpierw proponowano przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 2, później do roku). Proponowano również obniżenie górnej granicy kary za usiłowanie do dwóch trzecich ustawowego zagrożenia, a w przypadku zagrożenia karą 25 lat pozbawienia wolności albo dożywocia, ta granica miała wynosić 15 lat^[1]. Obie te propozycje nie zostały ostatecznie wprowadzone do ustawy. W 1994 roku przedstawiła pod publiczną dyskusję projekt nowego kodeksu karnego. W 1995 roku został on skierowany do parlamentu. Został uchwalony 6 czerwca 1997 roku, początkowo miał wejść w życie pół roku później, jednakże vacatio legis zostało przedłużone i wszedł w życie 1 września 1998 roku^[2]. Równocześnie został uchwalony i wszedł w życie Kodeks postępowania karnego i Kodeks karny wykonawczy.

Charakterystyka

Głównym założeniem kodeksu jest jego użycie tylko jako ultima ratio zgodnie z założeniem art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W wypadku przestępstw zagrożonych karami alternatywnymi daje pierwszeństwo karom nieizolacyjnym (art. 58 § 1). Rozszerzono możliwość stosowania warunkowego umorzenia postępowania oraz warunkowego zawieszenia wykonania kary. Zaostrzono odpowiedzialność za najcięższe zbrodnie, potwierdzając jedną z ostatnich nowelizacji poprzedniego Kodeksu^[3], dodając do kar karę dożywotniego pozbawienia wolności. Równocześnie zniesiono karę śmierci. Wprowadzono instytucje naprawienia szkody oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę (art. 46).

Struktura redakcyjna kodeksu

K.k. posiada 363 artykułów, dzieli się na trzy części oraz XLIV rozdziały:

• Część ogólna (1-116 art.)
  • Rozdział I. Zasady odpowiedzialności karnej (1-12 art.)
  • Rozdział II. Formy popełnienia przestępstwa (13-24 art.)
  • Rozdział III. Wyłączenie odpowiedzialności karnej (25-31 art.)
  • Rozdział IV. Kary (32-38 art.)
  • Rozdział V. Środki karne (39-52 art.)
  • Rozdział VI. Zasady wymiaru kary i środków karnych (53-63 art.)
  • Rozdział VII. Powrót do przestępstwa (64-65 art.)
  • Rozdział VIII. Środki związane z poddaniem sprawcy próbie (66-84a art.)
  • Rozdział IX. Zbieg przestępstw oraz łączenie kar i środków karnych (85-92 art.)
  • Rozdział X. Środki zabezpieczające (93-100 art.)
  • Rozdział XI. Przedawnienie (101-105 art.)
  • Rozdział XII. Zatarcie skazania (106-108 art.)
  • Rozdział XIII. Odpowiedzialność za przestępstwa popełnione za granicą (109-114 art.)
  • Rozdział XIV. Objaśnienie wyrażeń ustawowych (115 art.)
  • Rozdział XV. Stosunek do ustaw szczególnych (116 art.)
• Część szczególna (117-316 art.)
  • Rozdział XVI. Przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwa wojenne (117-126 art.)
  • Rozdział XVII. Przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej (127-139 art.)
  • Rozdział XVIII. Przestępstwa przeciwko obronności (140-147 art.)
  • Rozdział XIX. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu (148-162 art.)
  • Rozdział XX. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu (163-172 art.)
  • Rozdział XXI. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwo w komunikacji (173-180 art.)
  • Rozdział XXII. Przestępstwa przeciwko środowisku (181-188 art.)
  • Rozdział XXIII. Przestępstwa przeciwko wolności (189-193 art.)
  • Rozdział XXIV. Przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania (194-196 art.)
  • Rozdział XXV. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności (197-205 art.)
  • Rozdział XXVI. Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece (206-211 art.)
  • Rozdział XXVII. Przestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnej (212-217 art.)
  • Rozdział XXVIII. Przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (218-221 art.)
  • Rozdział XXIX. Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego (222-231 art.)
  • Rozdział XXX. Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości (232-247 art.)
  • Rozdział XXXI. Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum (248-251 art.)
  • Rozdział XXXII. Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu (252-264a art.)
  • Rozdział XXXIII. Przestępstwa przeciwko ochronie informacji (265-269b art.)
  • Rozdział XXXIV. Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów (270-277 art.)
  • Rozdział XXXV. Przestępstwa przeciwko mieniu (278-295 art.)
  • Rozdział XXXVI. Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu (296-309 art.)
  • Rozdział XXXVII. Przestępstwa przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi (310-316 art.)
• Część wojskowa (317-363 art.)
  • Rozdział XXXVIII. Przepisy ogólne dotyczące żołnierzy (317-337 art.)
  • Rozdział XXXIX. Przestępstwa przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej (338-342 art.)
  • Rozdział XL. Przestępstwa przeciwko zasadom dyscypliny wojskowej (343-349 art.)
  • Rozdział XLI. Przestępstwa przeciwko zasadom postępowania z podwładnymi (350-353 art.)
  • Rozdział XLII. Przestępstwa przeciwko zasadom obchodzenia się z uzbrojeniem i uzbrojonym sprzętem wojskowym (354-355 art.)
  • Rozdział XLIII. Przestępstwa przeciwko zasadom pełnienia służby (356-357 art.)
  • Rozdział XLIV. Przestępstwa przeciwko mieniu wojskowego (358-363 art.)

Nowelizacje

Kodeks karny był nowelizowany 51 razy. Nie został jednak wydany dotąd jego tekst jednolity. Pierwsza nowelizacja nastąpiła w 1999 r.

Zobacz też

• kodeks karny

Bibliografia

• Włodzimierz Wróbel, Andrzej Zoll: Polskie prawo karne. Część ogólna. Wyd. I. Kraków: Znak, 2010, s. 81-84. ISBN 978-83-240-1351-7. 

Przypisy