Kornel Makuszyński

Skocz do: nawigacji, szukaj
Maska pośmiertna Kornela Makuszyńskiego
Grób Kornela Makuszyńskiego na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem

Kornel Makuszyński (ur. 8 stycznia 1884 w Stryju, zm. 31 lipca 1953 w Zakopanem) – polski prozaik, poeta, felietonista, krytyk teatralny i publicysta, członek Polskiej Akademii Literatury.

Życiorys

Urodził się 8 stycznia 1884 w Stryju, był jedynym synem, a siódmym z kolei dzieckiem Julii z Ogonowskich i Edwarda Makuszyńskiego, emerytowanego podówczas pułkownika wojsk austriackich[1], pisarza gminnego kancelarii urzędu w Brzozowej koło Krosna, urzędnika galicyjskiego. Ojciec osierocił rodzinę gdy Kornel miał lat 10. Przez dwa lata Kornel pozostaje jeszcze w Stryju, kończy tam pierwszą klasę gimnazjalną, zarabia na swoje utrzymanie korepetycjami. Potem przenosi się do Przemyśla, gdzie mieszka u swych krewnych i kończy drugą klasę gimnazjalną. W latach 1898-1903 uczęszcza do IV Gimnazjum im. Jana Długosza we Lwowie[1]. Wynajmował skromną kwaterę u lwowskiego asenizatora i hycla Siegla na Kleparowie. W wieku 14 lat zaczął pisać wiersze. Ich pierwszym recenzentem w cukierni na Skarbkowskiej 11 był Leopold Staff. Pierwsze wiersze opublikował w lwowskim dzienniku Słowo Polskie mając 16 lat. Od 1904 był członkiem redakcji tego dziennika i recenzentem teatralnym. Studiował polonistykę i romanistykę na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie[2]. Podróżował do Włoch (z Kasprowiczem, Staffem i Orkanem)[2]. W 1908-1910 kontynuował studia romanistyczne na Sorbonie w Paryżu[3]. W 1910 poznał we Lwowie studentkę Uniwersytetu Lwowskiego Emilię Bażeńską, która zaprosiła go do Burbiszek, majątku swego brata Michała Bażeńskiego (Bażeńscy h. wł. to stara rodzina szlachecka wywodząca się z Pomorza). Makuszyński poznał okolicę, dwór i dobrze utrzymany majątek. Po roku narzeczeństwa w 1910 Emilia i Kornel pobrali się w Warszawie[4][3][5]. Ze swoim licznym rodzeństwem, pozostawionym w Stryju, nie utrzymywał kontaktów[2]. Makuszyński w latach 1913-1914 mieszkał w Burbiszkach. Rozkochany w architekturze zakopiańskiej, przywiózł nawet spod Tatr domek i postawił go w parku dworskim. Tutaj zastała go I wojna światowa, jako wrogiego Rosji obywatela austriackiego aresztowano go i internowano wraz z żoną w głębi Rosji. We wrześniu 1914 r. Makuszyńscy wyjechali do Kostromy. Dzięki staraniom szwagra Michała Bażeńskiego, a także pomocy aktorów Stanisławy Wysockiej i Juliusza Osterwy, zwolniono ich z internowania i pozwolono w 1915 r. zamieszkać w Kijowie, gdzie pisarz został prezesem Związku Literatów i Dziennikarzy Polskich oraz kierownikiem literackim Teatru Polskiego. W 1918 roku Makuszyńscy wrócili do Polski i zamieszkali w Warszawie[4]. Kilka miesięcy w roku spędzali w Zakopanem[2]. W latach 1922-25 Makuszyńscy bywali w Burbiszkach, ponieważ Emilia miała w sąsiedztwie folwark Pojule, który dzierżawił, a później kupił, brat Michał. Emilia zmarła w 1926 roku na gruźlicę. Pochowano ją na Powązkach obok grobu Władysława Stanisława Reymonta, jej przyjaciela. Po śmierci żony Kornel Makuszyński zerwał związki z Litwą, nigdy więcej już tam nie pojechał [4]. 30 sierpnia 1927 Makuszyński ożenił się powtórnie ze śpiewaczką Janiną Gluzińską (córką profesora medycyny Uniwersytetu Lwowskiego Antoniego Gluzińskiego)[6][7]. Od 1929 był honorowym obywatelem Zakopanego. Okupację niemiecką przeżył w Warszawie, podczas Powstania współpracował z prasą powstańczą, potem przez obóz w Pruszkowie dotarł do Krakowa i w listopadzie 1944 zamieszkał na stałe w Zakopanem[2]. Po 1945 objęty został zakazem publikacji i poddany szykanom, co jak sam sądził związane było ze sprawą jego przyjęcia w 1937 roku do PAL (na miejsce usuniętego w atmosferze skandalu, po oskarżeniach o plagiat Wincentego Rzymowskiego, który bezpośrednio po wojnie pełnił funkcję ministra kultury)[8]. Zmarł 31 lipca 1953. Został pochowany na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem[2]. W mieście tym znajduje się też jego muzeum.

Za swoją twórczość otrzymał członkostwo Polskiej Akademii Literatury, państwową nagrodę literacką (1926), nagrodę PAL Złoty Wawrzyn Akademicki. W 1936 został odznaczony krzyżem francuskiej Legii Honorowej za zasługi na polu działalności literackiej, natomiast w 1938 Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[9].

Kornel Makuszyński jest patronem wielu szkół. Od 1994 przyznawana jest Nagroda Literacka im. Kornela Makuszyńskiego.

Twórczość

  • Ballada o św. Jerzym
  • Człowiek znaleziony nocą
  • Dusze z papieru
  • Dziewięć kochanek kawalera Dorna
  • Król Azis
  • Moje listy
  • Narodziny serca
  • O duchach, diabłach i kobietach
  • Orlice
  • Pieśń o Ojczyźnie
  • Radosne i smutne
  • Romantyczne i dziwne powieści
  • Śmieszni ludzie
  • Wycinanki
  • Ze środy na piątek
  • Żywot Pani
  • Fatalna szpilka
  • Legenda o św. Jerzym
  • Liryki
  • Listy zakopiańskie
  • Listy ze Lwowa
  • O tym, jak krawiec Niteczka został królem
  • Poezje
  • Poezje wybrane
  • Smętne ballady
  • Śpiewający diabeł
  • Wesoły zwierzyniec
  • Drugie wakacje Szatana (zaginiona książka, której wydanie planowano na grudzień 1939 roku[10])

Z Marianem Walentynowiczem:

  • 1933 120 przygód Koziołka Matołka (120, bo jest 120 obrazków, a pod każdym czterowierszowa zwrotka ośmiozgłoskowcem)
  • 1933 Druga księga przygód Koziołka Matołka
  • 1934 Trzecia księga przygód Koziołka Matołka
  • 1934 Czwarta księga przygód Koziołka Matołka
  • 1935 Awantury i wybryki małej małpki Fiki-Miki
  • 1936 Fiki-Miki dalsze dzieje, ten kto czyta, ten się śmieje
  • 1937 O wawelskim smoku
  • 1938 Wanda leży w naszej ziemi
  • 1938 Na nic płacze, na nic krzyki, koniec przygód Fiki-Miki
  • 1960 Legendy krakowskie (łączne wydanie O wawelskim smoku i Wandzie)
  • 1964 Wydanie łączne Awantury i wybryki małej małpki Fiki-Miki
  • 1969 Wydanie łączne Przygody Koziołka Matołka

Ekranizacje

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Kornela Makuszyńskiego.

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Dorota Piasecka: Proza Kornela Makuszyńskiego dla młodego odbiorcy: zarys problematyki. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 11. ISBN 8301054166, 9788301054168. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Joanna Olech: Patos i zwykłe dobro (pol.). [dostęp 12.11.2011].
  3. ↑ 3,0 3,1 Alicja Szałagan: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury: słownik biobibliograficzny. T. 1. Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 1997, s. 256. ISBN ISBN 8302054445, 9788302054440. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Mieczysław Jackiewicz: Krewieństwo i miłość (pol.). [dostęp 12.11.2011].
  5. ↑ Tomasz Krzywicki: Litwa: przewodnik. Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2005, s. 269. ISBN 8389188406, 9788389188403. 
  6. ↑ Polski słownik biograficzny. T. 19. Skład główny w księg, Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 263. 
  7. ↑ Jan Zygmunt Jakubowski: Przegląd humanistyczny. T. 18. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 116. 
  8. ↑ Marek Mikos: "50. rocznica śmierci Kornela Makuszyńskiego", Gazeta Wyborcza 2003-07-30
  9. ↑ M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 592
  10. ↑ Czesław Apiecionek w wywiadzie przeprowadzonym przez Barbarę N. Łopieńską, Res Publica Nowa, numer 115, grudzień 1996. http://publica.pl/media/archiwum/Pages_from_96-12-13.pdf, dostęp 29 sierpnia 2010

Linki zewnętrzne

  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Kornel Makuszyński