Ludwik IV Bawarski (Ludwik IV Wittelsbach) (ur. 1287 w Monachium, zm. 11 października 1347 w Puch k. Fürstenfeldbruck) – książę Bawarii od 1294, hrabia Palatynatu od 1329, król niemiecki od 1314, cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego od 1328. Był pierwszym królem i cesarzem Niemiec z rodu Wittelsbachów.

Konflikt z Habsburgami

Ludwik Bawarski był synem księcia Górnej Bawarii Ludwika II Mocnego Wittelsbacha i jego trzeciej małżonki Matyldy Habsburg, młodszym bratem Rudolfa I. Po wczesnej śmierci rodziców, dopiero w 1310 otrzymał należny mu nadział po ojcu. Teren Bawarii był wówczas miejscem sporu między Wittelsbachami a Habsburgami. W 1313 Ludwik pokonał wojska habsburskie w bitwie pod Gammelsdorf, w konsekwencji Wittelsbachowie rozszerzyli obszar panowania o Dolną Bawarię. Ten sukces wydawał się Luksemburgom najlepszą rekomendacją dla Ludwika jako kontrkandydata do tronu po zmarłym w 1313 Henryku VII przeciw Fryderykowi Pięknemu. Rywalizacja Habsburgów z Wittelsbachami osiągnęła swoje apogeum w podwójnej elekcji w 1314 i dwóch koronacjach królewskich, a w rezultacie pogrążyło to Rzeszę na osiem lat w zamęcie wojny domowej. Za Ludwikiem opowiedzieli się: arcybiskup Moguncji Piotr z Aspeltu, król Czech Jan Luksemburski, arcybiskup Trewiru Baldwin Luksemburski, margrabia brandenburski Waldemar Wielki oraz książę Saksonii-Lauenburga Jan II. Po stronie Fryderyka stanęli: arcybiskup Kolonii Henryk z Virneburga, brat i rywal Ludwika, palatyn reński i książę Górnej Bawarii Rudolf I Wittelsbach, obalony król Czech Henryk Karyncki oraz książę Saksonii-Wittenbergii Rudolf I, który pretendował do godności saskiej godności elektorskiej przeciw Janowi II z Lauenburga. Ostateczna konfrontacja reprezentantów zwalczających się dynastii miała miejsce pod Mühldorf w 1322. Górą wyszli Wittelsbachowie.

Konflikt z papieżem

Ludwik od początku ubiegał się o papieską aprobatę, ale Rzym przyjął neutralną postawę wobec walki Habsburgów z Wittelsbachami, co więcej usiłował wykorzystać spór o tron w Rzeszy w celu ograniczenia wpływów cesarstwa na terenie Włoch. W 1316 Ludwik koronował się w katedrze w Akwizgranie na króla niemieckiego. Gdy władca, utwierdziwszy się na tronie podjął starania o przywrócenia praw Rzeszy w Italii, papież Jan XXII wszczął przeciw niemu proces kanoniczny. Powodem było rzekome wspieranie heretyków przez Ludwika. Ponadto papież ekskomunikował monarchę. W odpowiedzi na to Ludwik IV złożył w 1324 apelację w Sachsenhausen, odrzucając prawowierność papieża i w celu rozpatrzenia tej sprawy obwieścił zwołanie soboru. Konflikt króla z głową Kościoła był powodem zmiany polityki Ludwika wobec Habsburgów. W celu wzmocnienia swojej pozycji wobec papiestwa w 1325 w Monachium miało miejsce spotkanie Ludwika IV z Fryderykiem Pięknym, w wyniku tego układu król Niemiec przyznał Habsburgom wszystkie nabytki z czasów wojny. Fryderyk został uznany za współregenta.

Konflikt króla z papieżem nie utrudnił bynajmniej ubiegania się Ludwika Bawarskiego o tron cesarski. Już w 1323 w celach prewencyjnych posłał swoje wojska aby broniły Lombardii przed Królestwem Neapolu które było najmocniejszym obok Francji sojusznikiem papieża. W maju 1326 w Mediolanie koronował się na króla Włoch żelazną koroną Longobardów. Dwa lata później podjął wyprawę do Rzymu, gdzie w styczniu 1328 roku przyjął koronę cesarską z rąk Sciarra Colonny – przedstawiciela ludu rzymskiego. Usunął z urzędu Jana XXII i powołał antypapieża Mikołaja V. Powtórzono więc ceremonię koronacji , natomiast pozycja cesarza na arenie politycznej wzrosła na tyle że w 1338 r. kolegium elektorów w Rhense uznało iż wybrany przez nich monarcha i cesarz nie potrzebuje aprobaty papiestwa, które zresztą wówczas nie urzędowało w Rzymie lecz w Awinionie.

Na ten czas przypada umocnienie pozycji Wittelsbachów, na terenie Europy. Ich nową rezydencją zostało Monachium, które stało się największym miastem Bawarii. Wewnętrzna polityka cesarza zakładała wzmocnienie dziedzicznych posiadłości i budowaniu o nie pozycji monarchy w Rzeszy. Umacniał pozycję wolnych miast Rzeszy, oraz rycerstwa. Polityka dynastyczna oparta na małżeństwach wzbogaciła dynastię Ludwika IV o Tyrol, Fryzję, Holandię, oraz Brandenburgię, którą nadał w lenno swojemu synowi Ludwikowi. Ludwik IV znany był również jako mecenas kultury i sztuki. Jedną z ważniejszych fundacji było opactwo w Ettal poświęcone 28 kwietnia 1330 czy Alter Hof w Monachium. Wśród notabli i intelektualistów rezydujących na dworze władcy byli filozofowie tacy jak Michał z Ceseny, Marsyliusz z Padwy i William Ockham.

Konflikt z Luksemburgami

Polityka Ludwika IV nie spotkała się z pełną aprobatą wśród książąt niemieckich. W latach czterdziestych nastąpiło zerwanie układów z Luksemburgami. Wśród powodów takiej sytuacji był fakt iż Ludwik Bawarski unieważnił małżeństwo Jana Henryka Luksemburskiego z dziedziczką Tyrolu, Małgorzatą Maultasch i zaślubił ją z własnym synem Ludwikiem V Brandenburskim. Nowy papież Klemens VI żądał wyboru nowego króla, co zaaprobowali Luksemburgowie. W wyniku tego za życia Ludwika wybrano Karola IV na antykróla, którego koronacja odbyła się w bońskiej katedrze.

Cesarz zmarł w 1347. Synowie Ludwika wspierali rywala Karola IV w walce o koronę – Günthera z Schwarzburga lecz po jego wczesnej śmierci w 1349 dominacja Luksemburgów w Niemczech została uznana przez Wittelsbachów.

Małżeństwa i potomstwo

Pierwszą żoną Ludwika IV była Beatrycze Świdnicka, córka Bolka I Surowego. Ich dziećmi byli:

1. Matylda Bawarska (po 21 czerwca 1313 – 2 lipca 1346, w Miśni), poślubiła dnia 1 lipca 1329 w Norymberdze Fryderyka II Poważnego, margrabiego Miśni (zm. 1349)
2. nieznane (ur. wrzesień 1314)
3. Anna (ok. 1316 – 29 stycznia 1319 w Kastl)
4. Ludwik V Brandenburski (1316–1361), książę Górnej Bawarii, margrabia brandenburski, książę Tyrolu
5. Agnieszka (ur. ok. 1318)
6. Stefan II (1319–1375), książę Dolnej Bawarii.

Drugą żoną (małżeństwo w 1324) Ludwika Bawarskiego była Małgorzata z Hainaut, księżniczka Hainaut i Holandii.

Ich dziećmi byli:

1. Małgorzata (1325–1374), która poślubiła:
   1. w 1351 w Ofen Szczepana II, księcia Slawonii (zm. 1354);
   2. 1357/58 Gerlacha von Hohenlohe.
2. Anna (ok. 1326 – 3 czerwca 1361, Les Fontenelles) poślubiła Jana I księcia Dolnej Bawarii (zm. 1340)
3. Ludwik VI Rzymianin (1328–1365), książę Górnej Bawarii, elektor Brandenburgii
4. Elżbieta (1329 – 2 sierpnia 1402 w Stuttgartcie), która poślubiła:
   1. Cangrande II della Scala, władcę Werony (zm. 1359) w Weronie 22 listopada 1350;
   2. księcia Ulryka von Württemberg (zginął w 1388 w bitwie pod Döffingen) w 1362.
5. William V (1330–1389), jako William I książę Dolnej Bawarii, jako William III count of Hainaut
6. Albrecht I Bawarski (1336–1404), książę Dolnej Bawarii, Hainaut i Holandii
7. Otto V Leniwy (1340–1379), książę Górnej Bawarii, elektor Brandenburgii
8. Beatrycze Bawarska (1344 – 25 grudnia 1359), poślubiona 25 października 1356 z Erykiem XII, królem szwedzkim.
9. Agnieszka (1345 – 11 listopada 1352, Monachium)
10. Ludwik (październik 1347 – 1348)