Dewiza: (maced.) Слобода или смрт / Sloboda ili smrt
(Wolność albo śmierć) Hymn: Денес над Македониja Konstytucja Konstytucja Macedonii Język urzędowy macedoński Język używany macedoński, albański, arumuński Stolica Skopje Ustrój polityczny republika parlamentarna Typ państwa demokracja Głowa państwa prezydent Ǵorge Iwanow Szef rządu premier Nikoła Gruewski Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe 146. na świecie
25 713 km²
1,9% Liczba ludności (2008)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia 145. na świecie
2 061 000^[2]▲
81 osób/km² PKB (2008)
 • całkowite 
 • na osobę
16,4 mld USD^[3]▲
7957 USD▲ Jednostka monetarna 1 denar macedoński = 100 deni (MKD) Niepodległość od Jugosławii
8 września 1991 Religia dominująca prawosławie Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato Kod ISO 3166 MK Domena internetowa .mk Kod samochodowy MK Kod samolotowy Z3 Kod telefoniczny +389 ¹  Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA)

Macedonia (maced. Македонија, alb. Maqedonia), Republika Macedonii (maced. Република Македонија, alb. Republika e Maqedonisë), na forum międzynarodowym państwo określane jest tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii – BJRM, (ang. Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM, mac. Поранешна Југословенска Република Македонија – ПЈРМ, transliteracja Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija – PJRM, alb. Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë – IRJM) – państwo powstałe po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, leżące na Półwyspie Bałkańskim i zajmujące ok. 38% regionu historycznego i geograficznego Macedonia.

• Język: macedoński (urzędowy) 66%, albański (urzędowy na obszarach zamieszkanych przez minimum 20% Albańczyków) 25%, turecki 3%, serbsko-chorwacki 3% (wszystkie cztery urzędowe w niektórych rejonach)
• Waluta: 1 denar macedoński (MKD) = 100 deni

Nazwa

Problemy z nazwą tego kraju^[a] są efektem sprzeciwu Grecji wobec nazywania tej bałkańskiej republiki Macedonią^[1]. W celu uspokojenia Grecji na forum ONZ Macedonia oficjalnie została przyjęta jako Była Jugosłowiańska Republika Macedonii szerzej znana pod angielskim akronimem FYROM (Former Yugoslav Republic of Macedonia)^[2] (mac. Поранешна Југословенска Република Македонија, trl. Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija).

Nazwę „Macedonia” uznaje oficjalnie obecnie 125 krajów na świecie ze 154, z którymi Macedonia utrzymuje stosunki dyplomatyczne, w tym trzech stałych członków Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych: Chiny, Stany Zjednoczone i Rosja; sześciu członków NATO: Bułgaria, Kanada, Polska, Słowenia, USA i Turcja); oraz trzy kraje UE: Bułgaria, Polska i Słowenia. 11 sierpnia 2005 Rada Ministrów RP zdecydowała o posługiwaniu się przez Rzeczpospolitą Polską w stosunkach dwustronnych z państwem macedońskim nazwą – Republika Macedonii. Jednocześnie Rada Ministrów zdecydowała, że nazwa Była Jugosłowiańska Republika Macedonii będzie używana przez Rząd RP na forum międzynarodowym (ONZ, UE, NATO itp.). Problem z nazewnictwem tego kraju pociąga ze sobą konsekwencje uznania nieuznanej mniejszości macedońskiej w Grecji i Bułgarii oraz wskazuje na istnienie grupy etnicznej, podzielonej na 4 części po 1913 roku. Przedstawiciele macedońskiej mniejszości w Grecji są zrzeszeni w partii Vinożito (Tęcza), deputowany z okręgu Florina zasiada w Parlamencie Europejskim w grupie European Free Aliance, wybrany również głosami miejscowych Greków. W przeszłości członkowie Vinożito byli celem wielu aktów agresji. Między innymi w 1995 w miejscowości Florina zdemolowano i zdewastowano ich siedzibę. Te zdarzenia opisał Grecki Komitet Helsiński w swych raportach. Dokładna liczba Macedończyków w Grecji jest bardzo trudna do określenia, bowiem w spisie powszechnym nie można się określać jako Macedończyk. Władze Grecji wychodzą z założenia, że na terenie Grecji nie ma już oryginalnych Słowian – Macedończyków, a słowiańskojęzyczni obywatele Grecji są Grekami, zeslawizowanymi w przeszłości lub potomstwem rodzin wielokrotnie mieszanych. Grecy uważają też, że liczące trzy tysiąclecia określenie "Macedończyk" nie powinno być zawłaszczane na oznaczenie narodowości i na wyłączność, przez naród słowiański.

Ostatnio sytuacja ulega pewnej poprawie, a świadectwem tego jest opublikowanie w Atenach i Salonikach macedońskiego Bukvar – Abecedar (elementarza).

Historia

 Osobny artykuł: Historia Macedonii (regionu).

– przedstawia historię ziem, obecnie tworzących m.in. terytorium Republiki Macedonii.

Geografia

 Osobny artykuł: Geografia Macedonii.

• Powierzchnia całkowita: 25 713 km²
• Powierzchnia lądowa: 24 856 km²
• Powierzchnia wód: 447 km²
• Całkowita granica lądowa: 748 km
• Długość wybrzeża: nie ma dostępu do morza
• Długość granic z sąsiadującymi państwami: Albania 151 km, Bułgaria 148 km, Grecja 228 km, Kosowo 159 km, Serbia 62 km.
• Najwyższy punkt: Korab, 2753 m n.p.m.
• Najniższy punkt: rzeka Wardar na granicy z Grecją – 50 m n.p.m.

Macedonia jest krajem w przeważającej mierze górskim i wyżynnym. Na terenie całego kraju są rozrzucone masywy górskie, z których największy i najwyższy to Szar Płanina. Między masywami leżą kotliny – Priłepsko Połe w dolinie Crnej Reki, Połog w dolinie górnego Wardaru, Owcze Połe i Koczansko Połe nad Bregałnicą oraz doliny większych rzek – Strumicy, Wardaru i Drinu.

Najdłuższą rzeką Macedonii jest Wardar (320 km długości), którego największymi dopływami są Treska, Pčinja, Bregałnica i Crna Reka. Poza tym terytorium Macedonii odwadniają jeszcze Drin i Strumica. Wardar i Strumica należą do zlewiska Morza Egejskiego, Drin – do zlewiska Morza Adriatyckiego.

 Osobny artykuł: Rzeki Macedonii.

Gospodarka

Gospodarka Macedonii nie jest bardzo rozwinięta. Kryzys gospodarki, jaki spowodowało oderwanie się od Jugosławii, został lekko złagodzony. Jednak bezrobocie nadal jest wysokie i sięga około 35%. W przemyśle dominuje przemysł przetwórczy. Występują liczne huty, głównie szkła i miedzi. Handel rozwija się powoli, wraz ze wzrostem zamożności obywateli.

PKB na osobę w Macedonii wynosi 8,5 tysiąca dolarów (mierzone parytetem siły nabywczej).

Udział w PKB:

• Rolnictwo: 11,9%
• Przemysł: 28,2%
• Usługi: 59,9%.

Rolnictwo

Użytki rolne w kraju (głównie górskie pastwiska) zajmują około 40% powierzchni kraju. W dolinach rzek i kotlinach śródgórskich uprawa zbóż (pszenica, kukurydza), buraków cukrowych, słoneczników, bawełny i tytoniu. Rozwinięte warzywnictwo (pomidory, papryka, arbuzy) i sadownictwo (jabłonie, grusze, brzoskwinie, śliwy). Na nasłonecznionych, południowych zboczach dolin plantacje winorośli. W górach pasterska hodowla owiec.

Przemysł

Niewielkie wydobycie węgla brunatnego (niedaleko Kumanowa), rud żelaza, chromu, cynku i ołowiu oraz antymonu. Produkcja energii elektrycznej głównie w małych elektrowniach wodnych. Przemysł przetwórczy skoncentrowany w większych miastach (spożywczy, włókienniczy, metalurgiczny, chemiczny i drzewny), w Skopje huta żelaza. Rzemiosło artystyczne: wyroby ze srebra, złota, drewna, dywany.

Główne miasta

 Osobny artykuł: Miasta Macedonii.

Podział administracyjny

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Macedonii.

Macedonia jest podzielona na 84 gminy (општина – opsztina), z tego 10 gmin wchodzi w skład miasta Skopje.

Demografia

Narodowości:^[3]

• Macedończycy 64,2%
• Albańczycy 25,2%;
• Turcy 3,9%;
• Romowie 2,7%;
• Serbowie 1,8%;
• pozostali 2,4%

Religie:

• prawosławie 68% (zobacz: Macedoński Kościół Prawosławny, Prawosławne arcybiskupstwo Ochrydzkie);
• islam 27%;
• pozostałe religie i bezwyznaniowi 5%;
  • protestantyzm 3% (zobacz: Protestantyzm w Macedonii)
  • katolicyzm 0,01% (zobacz: Diecezja Skopje);
  • Świadkowie Jehowy 0,06% (zobacz: Świadkowie Jehowy w Macedonii);

Zobacz też

• Starożytna Macedonia
• konflikt grecko-macedoński
• Stosunki Macedonii z Unią Europejską
• Rozpad Jugosławii
• Prezydenci Macedonii, Premierzy Macedonii
• Ambasada Macedonii w Polsce

Uwagi

Przypisy