Mit (stgr. μῦθος mythos – "myśl, zamysł, temat rozmowy, opowieść, baśń") – opowieść o otaczającym ludzkość świecie, opisująca historię bogów, zjawisk paranormalnych, demonów, legendarnych bohaterów oraz historię stworzenia świata i człowieka. Próbowała ona wyjaśnić odwieczne zagadnienia dotyczące bytu ludzkiego, mistyki, życia i śmierci, dobra i zła, jak również istnienie zjawisk przyrody (np. pory roku, piorun). Z religiologicznego punktu widzenia mit, obok świętych ksiąg jest teologicznym uzasadnieniem przedmiotu wiary religijnej^[1].

Zbiór mitów danej społeczności określa się mianem mitologii.

Współcześnie rozmaite zbiorowości ludzkie oraz poszczególne jednostki tworzą rozmaite opowieści mające na celu stworzenie i podtrzymanie fałszywego mniemania o grupie lub jednostce. Przykładem tego typu współczesnych mitów są mity narodowe. Chorobliwą skłonność do zmyślania kłamliwych opowieści określa się mianem mitomanii.

Terminem mit określa się również formę literacką opowieści przekazującej wyobrażenia danej zbiorowości o świecie i ludziach. Pierwotnie przekazywana w formie ustnej, później pisemnej.

Naturalistyczna koncepcja mitu

Edward Wilson scharakteryzował mit z pozycji socjobiologii: jest to opowieść, która opisuje szczególne miejsce, jakie plemię zajmuje w świecie.

Fenomenologiczna koncepcja mitu

Mircea Eliade postrzega mit jako opowieść, która w sposób absolutny i nie podawany w wątpliwość wyjaśnia świat człowiekowi kultury tradycyjnej. Mit zawiera w tym ujęciu odpowiedzi na wszelkie pytania i problemy egzystencjalne. Wyjaśnia człowiekowi fenomen śmierci, podziału na płcie, różnorodności obecnej w świecie. Mit jest opowieścią, która nie poddaje się ocenie w dwuwartościowej logice (prawda – fałsz), gdyż stanowiąc fundament wiedzy o świecie danego społeczeństwa jest także podstawą wszelkich kategoryzacji. Poznawczym jądrem mitu jest dostrzeżenie przez człowieka hierofanii, czyli obecności w świecie sacrum^[2].

Funkcje mitów

• poznawcza – poprzez mity ludzie starali się wyjaśnić niezrozumiałe dla nich zjawiska przyrody;
• światopoglądowa – mity jako podstawa wierzeń religijnych;
• sakralna – w mitologiach odnajdujemy wzorce rytualnych obrzędów oraz wskazówki, jak należy czcić bogów;
• literacka – inspiracja dla twórców kolejnych epok;
• motywacyjna – mity jako uzasadnienie ludzkiego losu.

Metody badań mitów

• strukturalne – w których nacisk położony jest głównie na syntaktyczne elementy występujące w narracyjnej formie mitu (Lévi-Strauss, Barthes)
• fenomenologiczne lub esencjonalne – w których nacisk położony jest głównie na ahistoryczną istotę mitu (Eliade)
• funkcjonalne – w których przedmiotem zainteresowania jest przede wszystkim funkcja, jaką pełni mit dla społeczeństwa (Malinowski, Cassirer).
• psychologiczne – w których badane jest znaczenie mitu, dla psychiki jednostki (Jung, Joseph Campbell, Rollo May)
• hermeneutyczne – w których przedmiotem analizy jest treść mitu (Károly Kerényi)

Rodzaje mitów

• kosmogoniczne – o stworzeniu świata i kosmosu
• teogoniczne – o narodzinach i życiu bogów
• kalendarzowe – o podziale roku
• antropogeniczne – o stworzeniu człowieka
• genealogiczne – o rodach starożytnych
• soteriologiczne – o zbawieniu człowieka
• eschatologiczne – o życiu po śmierci człowieka
• ajtiologiczne - o powstaniu tradycji

Przypisy

Zobacz też

• mitologia
• mitologia grecka

Linki zewnętrzne

• Marcin Punpur Logika mitu
• Wiktor Werner, Historyczność i mit. Między rozróżnieniem a samookreśleniem [w:] Bartosz Korzeniewski [red.] Narracje o Polsce, Wydawnictwo PTPN, Poznań 2008(2009), s. 85 – 96 [1]