Monachium
Na mapach:
- liczba ludności
- gęstość
1 410 259 [1]
4543 osób/km²
11°34' E
Monachium (niem. München, [ˈmʏnçən]; baw. Minga) – miasto na prawach powiatu w południowych Niemczech. Stolica Bawarii i rejencji Górna Bawaria. Siedziba Stowarzyszenia Krajowego (Landesverbände) Technisches Hilfswerk[2]
Monachium położone jest na Wyżynie Bawarskiej, nad rzeką Izarą. Jest siedzibą Federalnego Trybunału Finansowego oraz centrali prestiżowego Towarzystwa Maxa Plancka prowadzącego działalność badawczo-rozwojową w Niemczech i innych krajach Europy. Miasto jest ponadto głównym ośrodkiem gospodarczym i kulturalno-naukowym południowej części kraju.
Historia
W 1158 Henryk Lew, książę Bawarii dokonał lokacji miasta, nadając jednocześnie benedyktynom przywilej organizowania targów. Miasto powstało przy zamku i klasztorze stąd nazwa bei den Mönchen – przy mnichach. Dogodna lokalizacja na szlaku handlu solą, most na Izarze zadecydowały o szybkim rozwoju miasta. Od połowy XIII wieku Monachium stało się siedzibą rodu von Wittelsbach, którzy w 1255 przenieśli tu swoją rezydencję książęcą i władali miastem przez następne stulecia. W okresie wojny trzydziestoletniej, w 1643 zajęte przez Szwedów pod wodzą Gustawa Adolfa. Od czasów napoleońskich miasto zostało stolicą królestwa Bawarii. W XIX wieku rozpoczął się okres przyspieszonego rozwoju miasta. Monachium stało się jednym z najważniejszych ośrodków kultury europejskiej, tworzył tu m.in. kompozytor Richard Wagner. W 1919 powstała w Monachium Bawarska Republika Rad.
W okresie Republiki Weimarskiej ośrodek ruchu nazistowskiego (pucz monachijski). Miejsce zawarcia w 1938 układu pomiędzy Niemcami, Włochami, Francją i Wielką Brytanią (konferencja monachijska). Miasto zostało poważnie zniszczone w czasie II wojny światowej.
Architektura
Położony na Starym Mieście Marienplatz wyznacza centrum Monachium. Wokół placu rozciąga się strefa ruchu pieszego obejmująca powierzchnię 1 km².
- Trzy dawne bramy miejskie: Isartor, Sendlinger Tor i Karlstor, będące pozostałością po średniowiecznych fortyfikacjach miejskich.
- Katedra Najświętszej Marii Panny (niem. Frauenkirche) pochodząca z XV wieku. Jest najbardziej znaną świątynią w Monachium. Wybudowana z cegły, posiada dwie wieże zwieńczone miedzianymi kopułami, które górują nad miastem.
- Kościół św. Piotra (niem. Peterskirche) położony w pobliżu Marienplatz, gotycki, jest najstarszym kościołem w Monachium, jego historia sięga połowy XII w.
- Kościół Ducha Świętego (niem. Heiliggeistkirche), pierwotnie gotycki, przebudowany w stylu barokowym (1724–1730).
- Kościół św. Michała (niem. Michaelskirche), późnorenesansowy.
- Kościół św. Jana Nepomucena (niem. Asamkirche, 1733–1738), dzieło braci Asamów.
- Kościół Teatynów (niem. Theatinerkirche), barokowy z XVII wieku.
- Kościół Świętej Trójcy (niem. Dreifaltigkeitskirche), barokowy, z początków XVIII w.
- Bürgersaal – dwukondygnacyjny, barokowy kościół z początków XVIII w., z wnętrzem w stylu rokokowym.
- Kościół św. Ludwika z I połowy XIX w.
- Alter Hof, dawna rezydencja cesarska Ludwika IV Bawarskiego pochodząca z XIII wieku znajdująca się w centrum od Monachium; zrekonstruowana w 1950 r., po zniszczeniach z II wojny światowej.
- Rezydencja (niem. Residenz) to położony na północnych obrzeżach Starego Miasta pałac wybudowany dla Wittelsbachów w stylu manierystycznym w latach 1570–1620. Wielokrotnie przebudowywany, zwłaszcza na pocz. XIX w., kiedy rozbudowano go o, reprezentujące styl arkadowy, Königsbau i kościół Wszystkich Świętych. Zniszczona w czasie II wojny światowej, odbudowana w latach 60. służy obecnie jako muzeum.
- Nowy Ratusz (niem. Neues Rathaus) to bogato zdobiona budowla pochodząca z końca XIX wieku w stylu neogotyckim znajdująca się na Marienplatz. Monumentalny budynek o prawie 100 metrowej fasadzie, posiada powierzchnię 7115 m². Na prawo od dziedzińca ratuszowego stoi gotycka wieża Starego Ratusza (Altes Rathaus) będąca rekonstrukcją XV-wiecznej budowli, która spłonęła od uderzenia pioruna. Obecnie mieści się tu Muzeum Zabawek (niem. Spielzeugmuseum).
- Feldherrnhalle – pomnik bohaterów Bawarii.
- Stara Pinakoteka (niem. Alte Pinakothek) to muzeum w którym znajdują się zbiory malarstwa pochodzące od XIV–XVIII wieku. Mieści się w neorenesansowym budynku zaprojektowanym przez Lea von Klenze.
- Nowa Pinakoteka, kolekcja sztuki europejskiej od czasów klasycyzmu do art nouveau.
- Gliptoteka – muzeum sztuki starożytnej.
- Pałac Nymphenburg – barokowa budowla pochodząca XVII w., zbudowana pierwotnie w stylu włoskiego dworku wiejskiego przez Agostina Barelli. W swej historii pałac był wielokrotnie rozbudowywany i przekształcany.
- Budynek Maximilianeum pochodzący z 1876 roku, wybudowany jest w stylu neogotyckim. Budowla mieści się w monachijskiej dzielnicy Haidhausen, obecnie jest siedzibą bawarskiego parlamentu.
Parki
Monachium posiada wiele całorocznie pielęgnowanych parków i terenów zielonych. Dużą część pielęgnowanej zieleni miejskiej stanowią tzw. pasy zieleni (Grünstreifen). Są to najczęściej obszary usytuowane między osiedlami lub na tyłach ciągów kamienic, pielęgnowane przez gospodarkę komunalną miasta z taką samą starannością jak parki miejskie. Rozpiętość pasów zieleni osiąga nierzadko kilkaset metrów do kilometra.
Ogród Angielski
W samym sercu miasta znajduje się założony w 1788 roku na obszarze wcześniejszego prywatnego lasu Ogród Angielski (niem. Englischer Garten), obejmujący powierzchnię 4,17 km². Jest on największym śródmiejskim parkiem na świecie. Położony jest wzdłuż przecinającej miasto rzeki Izary, w większości po jej lewobrzeżnej stronie. Park jest podzielony na część południową mającą charakter prototypowego parku miejskiego i część północną przypominającą zadbany park leśny. Obie części przecina trasa samochodowa szybkiego ruchu, niekolidująca z drogami łączącymi obie części parku. W części południowej znajduje się jeden z największych w Monachium ogrodów piwnych (Biergarten) wokół Chińskiej wieży, jak i sztucznie nasypane wzniesienie z klasycystyczną kopułą na greckich kolumnach, będące popularnym punktem widokowym na centrum miasta i południową część parku. W parku znajduje się również słynna na cały świat plaża naturystów, jedyna taka na świecie w centrum wielkiego miasta. W pobliżu parku, po jego zachodniej stronie, znajduje się większość instytutów Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana, w tym budynek główny, przez co park jest licznie odwiedzany przez studentów i ogólnie młodych ludzi. Park jest udostępniony bez ograniczeń rowerzystom. Latem młodzi ludzie grają muzykę na żywo.
Edukacja
Monachium jest największym i najbardziej znaczącym ośrodkiem naukowym południowych Niemiec. Znajdują się tu liczne szkoły wyższe, m.in.:
- Uniwersytet sięgający tradycjami do 1472 roku (Uniwersytet Ludwiga Maximiliana w Monachium) (Ludwig-Maximilians Universität – LMU)
- Uniwersytet Techniczny (Technische Universität München – TUM) powołany w 1868 roku jako politechnika, w 1930 wchłonął wyższą szkołę rolniczą. Obecna nazwa obowiązuje od roku 1970
- Wolny Uniwersytet Ukraiński powstały w 1921 r. (w Monachium od 1945)
- Wyższa Szkoła Zawodowa (Fachhochschule München – FH) istniejąca od 1971 roku
- Uniwersytet Bundeswehry w Monachium (Universität der Bundeswehr München) powstały w 1972 roku
- Wyższa Szkoła Muzyczna (Musikhochschule München – MH)
LMU, TUM, FH i MH posiadają wspólną organizację (Studentenwerk München) zarządzającą wszystkimi państwowymi akademikami studenckimi miasta Monachium. Studentenwerk dysponuje obecnie (2008) 10 000 miejsc w akademikach, z czego 99% to miejsca w jednoosobowych pokojach lub jednoosobowych apartamentach.
Gospodarka
Monachium jest wielkim ośrodkiem gospodarczym i finansowym z siedzibami banków, firm ubezpieczeniowych (m.in. największego w świecie towarzystwa reasekuracyjnego Munich Re), instytucji handlowych. Silnie rozwinięty przemysł elektrotechniczny (m.in. zakłady Siemens), środków transportu (produkcja samochodów BMW), maszynowy i włókienniczy. Znajdują się tu zakłady przemysłu chemicznego, elektronicznego, poligraficznego, a także precyzyjnego (zakłady optyczne) i spożywczego (browarnictwo). Jest też dużym ośrodkiem handlu i siedzibą znanych koncernów przemysłowych. Rozwinięte jest tu też rzemiosło artystyczne (m.in. wyroby z porcelany).
Transport
Aglomeracja Monachijska licząca 2,6 milionów mieszkańców, posiada dobrze rozbudowaną infrastrukturę transportową. Transport miejski obsługiwany jest przez sześć linii metra oraz S-Bahn, kolej regionalną i liczne linie tramwajowe. System dodatkowo uzupełniony jest przez linie autobusowe docierające na tereny pozbawione komunikacji szynowej. Dworzec główny München Hauptbahnhof umiejscowiony jest w ścisłym centrum miasta. Od 28 maja 2006 Monachium połączone jest trasą szybkiej kolei ICE prowadzącą do Norymbergi przez Ingolstadt. Pociągi na tej trasie mogą rozwijać prędkość 300 km/h. Port lotniczy w Monachium usytuowany jest w odległości około 30 km na północny wschód. Jest to jedno z najbardziej ruchliwych lotnisk w Niemczech. W 2006 lotnisko obsłużyło 34 miliony pasażerów. Podróż koleją z dworca głównego na lotnisko trwa 40–45 minut.
Stacje kolejowe
München Hauptbahnhof, München-Giesing, München Harras, München-Laim, München-Langwied, München Leienfelsstraße, München Donnersbergerbrücke, München Hackerbrücke, München Isartor, München Karlsplatz, München Marienplatz, München Westkreuz
Podział administracyjny
Nowy podział na dzielnice, który wszedł w życie w roku 1992, zmniejszył liczbę dzielnic w Monachium z 41 do 25. Są to (w porządku alfabetycznym):
Galeria zdjęć
.jpg&filetimestamp=20070625212939){kind=link}
Miasta partnerskie
- Bordeaux, Francja
- Cincinnati, Stany Zjednoczone
- Edynburg, Szkocja
- Harare, Zimbabwe
- Kijów, Ukraina
- Sapporo, Japonia
- Werona, Włochy
Zobacz też
- Letnie Igrzyska Olimpijskie 1972
- Bayern München
- Allianz Arena – Stadion w Monachium
- Oktoberfest
- Synagoga Ohel Jakob w Monachium
- München Hauptbahnhof
- München-Pasing
- München Ost
- Centrum Kultury Polskiej
Przypisy
Linki zewnętrzne
- Strona miasta (niem., ang., fr., wł., ros.)
- Informacje o Monachium (pol.)
- Galeria zdjęć (niem.)
- Zdjęcia miasta (niem.)