Det norske Arbeiderparti (DnA) zwana też Arbeiderpartiet (Ap) – norweska partia socjaldemokratyczna, założona w 1887 roku. Od 2005 główna siła centrolewicowej koalicji rządzącej krajem.

Historia

Partia została założona w 1887 roku, a po raz pierwszy wystartowała w wyborach do parlamentu (Stortingu) w 1894 roku. Po raz pierwszy weszła do niego w 1903 roku i stopniowo zwiększała swój stan posiadania do 1927 roku, kiedy to stała się największą partią parlamentarną.

Wcześniej jednak, w 1921 roku, w partii miał miejsce rozłam, spowodowany decyzją wejścia w 1919 roku w skład Międzynarodówki Komunistycznej. W wyniku tego powstała Socjaldemokratyczna Partia Pracy Norwegii. W 1923 DnA opuściła Międzynarodówkę, podczas gdy znaczna ilość jej członków opuściła partię i utworzyła Komunistyczną Partię Norwegii. W 1927 roku socjaldemokraci na powrót połączyli się z DnA.

Pierwszy rząd DnA, pod kierownictwem Christophera Hornsruda, powstał w 1928 roku i przetrwał tylko dwa tygodnie. We wczesnych latach 30. XX wieku, DnA zmieniła swe rewolucyjne ideały, przechodząc w kierunku bardziej reformistycznego kursu. Partia powróciła do władzy w 1935 roku i pozostała u sterów rządów do 1965 roku (poza okresem wojennym 1940-1945 i jednego miesiąca w 1963). Inne okresy rządów Dna to: 1971-1972, 1973-1981, 1986-1989, 1990-1997 i 2000-2001. Zbudowanie w Norwegii "państwa dobrobytu" to głównie zasługa DnA.

Pozycję dominującą w parlamencie norweskim partia ta utrzymała do czasów obecnych, często posiadając większość absolutną mandatów. Podczas wyborów w 2001 roku uzyskała tylko 24.3% głosów, ale była wciąż największą partią w Stortingu. Podczas wyborów 2005 otrzymała już natomiast 32.7%, odzyskując wielu ze swoich wcześniejszych zwolenników. Jest ugrupowaniem przewodzącym Czerwono-Zielonej Koalicji, która utworzyła rząd po wyborach w 2005 roku. Lider DnA, Jens Stoltenberg został premierem i stanął na czele pierwszego koalicyjnego rządu w którym wzięła udział Partia Pracy. Był on już poprzednio premierem w latach 2000-2001. W wyborach parlamentarnych w 2009 centrolewicowa koalicja pod przewodnictwem DnA zdobyła większość 86 miejsc w 169-osobowym parlamencie, co pozwoliło jej utrzymać się u władzy^[1].

Ideologia

DnA jest ciągle oficjalnie partią socjaldemokratyczną, opowiadającą się za ideałami liberalnej demokracji. W ciągu ostatnich 20 lat, partia włączyła w skład swej ideologii więcej wolnorynkowych założeń, pozwalając na prywatyzację przedsiębiorstw państwowych i redukując wysokość podatków progresywnych. Jednakże, w ostatnich latach daje się zauważyć jej stopniowy powrót na lewą stronę sceny politycznej.

DnA określa siebie także jako partię postępową, która opowiada się zarówno za współpracą na poziomie narodowym, jak i międzynarodowym. Młodzieżówka partyjna znana jest jako Arbeidernes Ungdomsfylking (AUF).

Rządy

Tworzyła rząd w latach:

• 1935 - 1940,
• 1945 (do 5 listopada wspólnie z pozostałymi partiami) - 1963,
• 1963 (po miesięcznych rządach koalicji Høyre, Kristelig Folkeparti, Sosialistisk Venstreparti i Venstre) - 1971
• 1973 - 1981
• 1986 - 1989
• 1990 - 1997
• 2000 - 2001
• od 2005 (razem z Senterpartiet i Sosialistisk Venstreparti)

Przywódcy partii

• Anders Andersen (1887-1888)
• Hans G. Jensen (1888-1889)
• Christian Holtermann Knudsen (1889-1890)
• Carl Jeppesen (1890-1892)
• Ole Georg Gjøsteen (1892-1893)
• Gustav A. Olsen Berg (1893-1894)
• Carl Jeppesen (1894-1897)
• Ludvig Meyer (1897-1900)
• Christian Holtermann Knudsen (1900-1903)
• Christopher Hornsrud (1903-1906)
• Oscar Nissen (1906-1911)
• Christian Holtermann Knudsen (1911-1918)
• Kyrre Grepp (1918-1922)
• Emil Stang jr. (1922-1923)
• Oscar Torp (1923-1945)
• Einar Gerhardsen (1945-1965)
• Trygve Bratteli (1965-1975)
• Reiulf Steen (1975-1981)
• Gro Harlem Brundtland (1981-1992)
• Thorbjørn Jagland (1992-2002)
• Jens Stoltenberg (od 2002)

Premierzy z DnA

• Christopher Hornsrud (1928: 26 stycznia – 15 lutego)
• Johan Nygaardsvold (1935–1945)
• Einar Gerhardsen (1945–1951)
• Oscar Torp (1951–1955)
• Einar Gerhardsen (1955–1965)
• Trygve Bratteli (1971–1972, (1973–1976)
• Odvar Nordli (1976–1981)
• Gro Harlem Brundtland (4 lutego – 14 października 1981, 1986–1989, 1990–1996)
• Thorbjørn Jagland (1996–1997)
• Jens Stoltenberg (2000–2001, od 2005)

Wyniki wyborcze

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Arbeiderpartiet (norw.) - Strona oficjalna
• Labour Party (ang.) - Informacje w j. angielskim