Nowa Anglia

Skocz do: nawigacji, szukaj

Nowa Anglia (ang. New England) – region Stanów Zjednoczonych, ulokowany na północnym wschodzie kraju, kolebka kultury USA. Nowa Anglia składa się z 6 stanów: Maine, New Hampshire, Vermont, Massachusetts, Rhode Island i Connecticut.

Pierwotne region ten był zamieszkany przez indiańskich autochtonów. Kolonizacja tych terenów przez Europejczyków zaczęła się 21 listopada 1620 r., kiedy to angielscy pielgrzymi, uciekając przed prześladowaniami, dotarli na te tereny i założyli miasto Plymouth. Założenie Plymouth stało się zaczynem do budowy kolejnych miast w Nowej Anglii. Przybywający na te tereny liczni angielscy i szkoccy emigranci, zakładali kolejne miasta, coraz bardziej kolonizując te dzikie niegdyś tereny. Dzięki nim zaczęły powstawać takie miasta jak: Boston, Nantucket, New Bedford, czy słynne z procesu o czary miasto Salem.

Nowa Anglia odegrała znaczną rolę w ruchu abolicjonistycznym, który doprowadził w późniejszym okresie do zniesienia niewolnictwa. Nowa Anglia jest także, wraz z Doliną Krzemową i stanem Illinois, zagłębiem intelektualnym Stanów Zjednoczonych. Słynie bowiem jako region, w którym znajdują się znane prestiżowe prywatne uczelnie. Należą do nich: Uniwersytet Browna, Dartmouth College, Uniwersytet Yale, Massachusetts Institute of Technology czy Uniwersytet Harvarda. Stąd także pochodziło aż 8 z 44 dotychczasowych prezydentów USA. To tutaj rozwinęły się amerykańska literatura i filozofia, utworzono pierwsze szkoły publiczne oraz rozpoczęła się rewolucja przemysłowa na terenie Stanów Zjednoczonych.

Podział terytorialny i ludność

Główne miasta

  1. Boston, Massachusetts: 589 141[2]
  2. Providence, Rhode Island: 173 618
  3. Worcester, Massachusetts: 172 648
  4. Springfield, Massachusetts: 152 082
  5. Bridgeport, Connecticut: 139 529
  6. Hartford, Connecticut: 124 558
  7. New Haven, Connecticut: 123 626
  8. Stamford, Connecticut: 117 083
  9. Waterbury, Connecticut: 107 271
  10. Manchester, New Hampshire: 107 006
  11. Lowell, Massachusetts: 105 167

Podział etniczny i językowy

  • Około 90% mieszkańców Nowej Anglii, to potomkowie białych emigrantów z Europy. Najwięcej, bo aż 96,9% mieszkańców pochodzenia europejskiego, w stosunku do całej populacji mieszka w stanach Maine i Vermont. Najmniej, bo 86,7% białych w stosunku do reszty, mieszka w najbardziej kosmopolitycznym stanie Nowej Anglii, Massachusetts. Jest to związane głównie z rozrastaniem się aglomeracji bostońskiej i imigracji na te tereny licznej kadry naukowej z całego świata.
  • Drugą po białych największą grupą etniczną są Afroamerykanie, którzy stanowią ok. 5-7% mieszkańców. Stosunkowo najwięcej w porównaniu do reszty ludności, jest ich w stanie Connecticut. Wg ostatniego spisu Afroamerykanie stanowią 10,1% ludności.
  • W Nowej Anglii ok. 0,4% mieszkańców to potomkowie mieszkających na tych terenach Indian.
  • Najpowszechniej używanym językiem jest język angielski (82,9%), a za nim hiszpański (6,42%), portugalski (2,14%) i francuski (2,07%)[3].
  • Najbardziej dynamicznie rosnącą grupą etniczną są Latynosi, pochodzący głównie z Dominikany i Portoryko[1].

Religia

  • Protestanci, którzy w XVII wieku skolonizowali dzisiejszą Nową Anglię, początkowo stanowili niemal 100% populacji. Pierwotnie, ze względu na przekonania religijne, dominowała wśród nich niechęć, a nawet nienawiść do nielicznych w wieku XVII i XVIII imigrantów, którzy pozostawali wierni religii rzymskokatolickiej. W następnych wiekach struktura religijna w Nowej Anglii uległa znacznemu przeobrażeniu, bowiem coraz liczniejsi imigranci z Irlandii, Włoch, Portugalii i Polski (a obecnie także z Dominikany i Portoryko), doprowadzili do tego, że obecnie katolicy są najliczniejszą grupą wyznaniową na tych terenach. Katolicy przeważają we wszystkich 6 stanach Nowej Anglii, lecz jeśli liczyć wszystkich protestantów jako całość, przeważaliby oni jednak w stanach Maine i New Hampshire.
  • W Nowej Anglii mieszka nieliczna[4], lecz bardzo wpływowa mniejszość żydowska. Bardzo wielu znanych naukowców, w tym także noblistów pochodzenia żydowskiego studiowało, pracowało, bądź nadal pracuje na tamtejszych uniwersytetach. Warto dla przykładu wspomnieć tutaj absolwenta Harvardu Henry'ego Kissingera. Amerykanie żydowskiego pochodzenia, są również właścicielami i pracownikami wielu renomowanych kancelarii prawniczych w Bostonie.

Podział religijny w stanie Connecticut

Świątynia Stowarzyszenia Chrześcijańskiej Nauki w Bostonie.

Podział religijny w stanie Maine

Świątynia w Roxbury

Podział religijny w stanie Massachusetts

Podział religijny w stanie New Hampshire

Podział religijny w stanie Rhode Island

Podział religijny w stanie Vermont

Geografia i klimat

Nowa Anglia (40°58'N – 47°28'N i 66°57'W – 73°44'W) leży w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Od północy graniczy z Kanadą (prowincje Nowy Brunszwik i Quebec), a od wschodu ze stanem Nowy Jork. Południową i wschodnią granicę Nowej Anglii wyznacza Ocean Atlantycki (Zatoka Maine i Massachusetts). Powierzchnia tego regionu wynosi 181,440 km², czyli ok. 2% powierzchni Stanów Zjednoczonych.

Geografia Nowej Anglii została ukształtowana głównie za sprawą działalności lodowca, który ustąpił z tych terenów tysiące lat temu. Zlodowacenie zostawiło po sobie głównie postrzępione wybrzeże i łagodne stoki górskie, a na nadmorskich nizinach pełno jest pozostałych z tego okresu polodowcowych jezior i bagien. Najwyższym szczytem Nowej Anglii jest wysoka na 1917 m, znajdująca się w stanie New Hampshire góra Waszyngtona, która jest najwyższym szczytem jednego z pasm Apallachów – Gór Białych. Góra ta słynie z nieprzewidywalnej pogody i huraganowych wiatrów (nawet 372 km/h). W regionie pełno jest również rzek i strumieni. Główną rzeką jest długa na 640 km, z dorzeczem o powierzchni 29 138 km², Connecticut River. Największym jeziorem jest leżące na granicy amerykańsko-kanadyjskiej jezioro Champlain. Powierzchnia tego jeziora wynosi 1130 km².

Klimat leżącej na atlantyckim wybrzeżu Nowej Anglii jest ściśle związany zarówno z działalnością zimnego prądu labradorskiego, jak i obecnością długich pasm górskich ciągnących się od stanu Connecticut do samej granicy amerykańsko-kanadyjskiej w stanie Maine. Nowoangielski klimat znany jest przede wszystkim ze swojej nieprzewidywalności i różni się w zależności od regionów. W północnych, bardziej górzystych stanach Maine, New Hampshire i Vermont klimat jest wilgotny, kontynentalny, z krótkim i dość chłodnym latem i mroźną zimą. Południowe stany Connecticut, Massachusetts i Rhode Island mają również klimat wilgotny kontynentalny z mroźnymi zimami, lecz występują tam znacznie cieplejsze lata. Wiosny są przeważnie deszczowe i mgliste. Średnia suma opadów waha się między 1000 a 1500 mm rocznie, z tym, że w północnych stanach Vermont i Maine opadów jest mniej i roczna suma opadów waha się tam między 500 a 1000 mm. Zimą zazwyczaj pada około 2500 mm śniegu. Z tego powodu stany New Hampshire i Vermont z licznymi kurortami stały się popularnymi wśród narciarzy miejscami.

Historia

Przed kolonizacją

Nowa Anglia, na długo przed przybyciem europejskich kolonizatorów, była zasiedlona przez liczne plemiona indiańskie (Abenakowie, Penobscotowie, Wampanoagowie i wiele innych) posługujące się językami algonkińskimi. W momencie przybycia kolonizatorów Abenakowie zamieszkiwali tereny obecnych stanów Vermont, New Hampshire, a także zachodnią część obecnego stanu Maine oraz część Quebecu. Penobscotowie zasiedlili tereny wzdłuż rzeki Penobscot w stanie Maine, zaś Wampanoagowie zamieszkiwali tereny obecnych stanów Massachusetts (południową część), Rhode Island oraz wyspy Nantucket i Marthas Vineyard.

Plymouth Council dla Nowej Anglii

"Mayflower w zatoce Plymouth" William Halsall, 1882

Nazwa "Nowa Anglia" została oficjalnie usankcjonowana 3 września 1620 roku, kiedy statut the Virginia Company of Plymouth został zastąpiony królewskim statutem dla Plymouth Council for New England – spółki akcyjnej założonej w celu kolonizacji i zarządzania regionu. Krótko potem, w grudniu 1620, stałe osiedlanie się na tych terenach zostało rozpoczęte przez Pielgrzymów (angielskich separatystów religijnych przybyłych z Holandii), którzy założyli osadę Plymouth. Wkrótce potem w 1630 roku została założona osada Boston, która obecnie jest największym miastem w regionie.

Wygnany z Massachusetts Roger Williams osiadł na południu i założył Providence (obecną stolicę najmniejszego stanu Ameryki – Rhode Island). W tym samym 1636 roku, 3 marca Kolonia Connecticut uzyskała statut i stworzyła własny rząd. Warto również zaznaczyć, że w tym samym czasie Vermont nie został jeszcze zasiedlony, a terytoria New Hampshire i Maine były zarządzane przez Massachusetts.

Konfederacja Nowej Anglii

W tych wczesnych latach relacje między kolonistami a rdzennymi mieszkańcami układały się różnie – od pokojowej koegzystencji po walki zbrojne. Sześć lat po najkrwawszej z nich (wojny z ludem Pequot) w 1643, Massachusetts Bay, Plymouth, New Haven i Connecticut połączyły się w luźny związek nazwany Konfederacją Nowej Anglii (oficjalna nazwa Zjednoczone Kolonie Nowej Anglii – "The United Colonies of New England"). Konfederacja została założona w celu koordynowania wzajemnej obrony przeciwko możliwym atakom ze strony Indian, Holendrów z Nowej Holandii na zachodzie, Hiszpanów z południa i Francuzów z północy. Konfederacja straciła wpływy, kiedy Massachusetts odmówiła włączenia się do wojny przeciwko Holendrom.

Pierwsze monety wybijane w koloniach były produkowane przez Massachusetts Bay Colony. Pierwsze serie były zaprojektowane prosto. Na awersie widniały litery „NE' (New England), a na rewersie znajdowały się różne wzory.

Dominium Nowej Anglii

W 1686 roku król Jakub II Stuart zaniepokojony zwiększającą się samodzielnością kolonii (szczególnie z powodu ustanawiania przez kolonie własnych statutów), zlekceważył Akty Nawigacyjne i zwiększył siły militarne w tym regionie, tworząc Dominium Nowej Anglii (administracyjną unię skupiającą wszystkie angielskie kolonie tego regionu). Dwa lata później prowincje Nowy Jork (Nowy Amsterdam) i New Jersey dołączyły do Dominium, odłączając się od Holendrów. Unia narzucona z zewnątrz, sprzeczna z zakorzenionymi w tym regionie tradycjami demokratycznymi, była bardzo niepopularna wśród kolonistów.

Po Chwalebnej Rewolucji w 1689 statuty większości kolonii zostały zmodyfikowane, wraz z mianowaniem Królewskiego Gubernatora w prawie każdej kolonii. Powodowało to napięcia między Królewskimi Gubernatorami, ich urzędnikami a urzędnikami wybranymi przez kolonistów. Gubernatorzy żądali bezwzględnej władzy, co napotkało opór ze strony wszystkich warstw lokalnych urzędników. Większość z nich nie stosowała się do żądań Gubernatorów i rządziła tak, jak wtedy, gdy Gubernatorów jeszcze nie było. Napięcie to przerodziło się w rewolucję amerykańską, która zmieniła się w Wojnę o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

Region Stanów Zjednoczonych

Po wojnie kolonie zostały połączone w większą unię (lecz nie federalistyczną) nazwaną Stanami Zjednoczonymi Ameryki. W XVIII i na początku XIX wieku Nowa Anglia nadal była bardzo ważnym regionem w kraju, jednakże z czasem rola tego ośrodka zaczęła spadać i dziś wpływy regionu są znacznie mniejsze niż na początku istnienia USA. W czasie wojny brytyjsko-amerykańskiej w 1812 roku Nowa Anglia była o krok od wystąpienia z Unii. Powodem tego był bunt handlowców, którzy sprzeciwiali się wojnie przeciwko ich największemu partnerowi handlowemu – Wielkiej Brytanii.

Z wyjątkiem kanadyjskiej prowincji Nowa Szkocja, Nowa Anglia jako jedyny amerykański region odziedziczył nazwę królestwa z Wysp Brytyjskich. Nowa Anglia ma dobrze zachowany charakter regionalny, szczególnie, jeśli chodzi o historyczne miejsca. Początkowo prawie jednolita pod względem narodowościowym, Nowa Anglia stała się wkrótce celem osiedlenia dla fali imigrantów z Włoch, Irlandii, Quebec'u, Polski, Azji, Ameryki Łacińskiej oraz innych części Stanów Zjednoczonych.

Gospodarka

Polityka

Kultura

Ciekawe miejsca

Sławni ludzie z Nowej Anglii

Connecticut

Maine

Massachusetts

New Hampshire

Rhode Island

Vermont

Polonia w Nowej Anglii

Według spisu ludności z roku 2000, Nową Anglię, która powierzchniowo jest 2 razy mniejsza od Polski, zamieszkuje ok. 750 tys. Polaków. Głównym skupiskiem Polonii są stany: Massachusetts, gdzie mieszka około 323 tys. Polaków i osób polskiego pochodzenia, co stanowi nieco ponad 6,1% mieszkańców oraz Connecticut, gdzie mieszka 284 tys. Polaków, co stanowi 8,3% mieszkańców. Obecnie emigranci z Polski osiedlają się głównie w okolicach Bostonu.

Duży wpływ na życie Polonii i kultywowanie tradycji polskich mają polonijne parafie rzymskokatolickie w Nowej Anglii.

W Nowej Anglii działa wiele organizacji polonijnych, z których najważniejsze to działające w Bostonie Polish Cultural Foundation i Polish-American Networking Organization. Warto wspomnieć również o działającej przy Uniwersytecie Yale organizacji studenckiej The Polish Society of Yale College, która zrzesza studentów pochodzenia polskiego. Szczególnie ważną rolę w środowisku polonijnym odgrywa działająca od stycznia 1998 roku Polish Cultural Foundation, która przeprowadziła od tego czasu kilkadziesiąt imprez kulturalnych i charytatywnych oraz dąży do ustanowienia w Bostonie Centrum Kultury Polskiej.

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Spis ludności w USA
  2. ↑ All population information for Massachusetts cities is as of 2000 and comes from the web site of the Commonwealth of Massachusetts, available here. Last accessed: 11 August 2006.
  3. ↑ MLA Language Map Data Center (Wyniki procentowe uzyskane poprzez zsumowanie danych dla poszczególnych stanów tworzących Nową Anglię)
  4. ↑ Dla przykładu: Wg "Shengold Jewish Encyclopedy" (2001), w stanie Vermont mieszka zaledwie 5000 Żydów.
  5. ↑ Dane o liczebności mormonów można znaleźć tutaj → [1]

Zobacz też

Linki zewnętrzne