Obóz koncentracyjny
Obóz koncentracyjny - miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.
Pojęcie obozu koncentracyjnego jest więc szerokie: od rodzaju zwykłego więzienia w postaci baraków na ogrodzonym i strzeżonym tereniepotrzebne źródło, po "fabrykę śmierci" czyli miejsce koncentracji ludzi przed ich celową zagładą w specjalnie w tym celu skonstruowanych urządzeniach do zabijania (głównie komorach gazowych)potrzebne źródło, a następnie likwidacji ciał (krematorium). Ten ostatni rodzaj obozów koncentracyjnych, nazywany też obozami zagłady, tworzony był przede wszystkim przez Niemcy hitlerowskie (obozy hitlerowskie).
Nawet jednak jeśli nie łączą się z mordowaniem osadzonych ludzi, obozy koncentracyjne zwykle wiążą się z łamaniem praw człowieka w większym lub mniejszym stopniu, zwłaszcza prawa do nieuwięzienia bez sprawiedliwego procesu. W zasadzie rodzajem obozów koncentracyjnych o stosunkowo łagodnym rygorze są obozy internowania, również służące do tymczasowej koncentracji ludnościpotrzebne źródło.
Obozy koncentracyjne w dziejach świata
Według Władysława Konopczyńskiego obozy koncentracyjne tworzyli Rosjanie dla jeńców polskich, uczestników konfederacji barskiej. Istniały trzy takie obozy w Połonnem, Warszawie i w pewnym miejscu na Litwie. Koncentrowani w nich konfederaci oczekiwali na zesłanie na Syberię[1].
Pierwsze obozy zastosowały władze hiszpańskie, gen. Valeriano Weyler y Nicolau, (1896) wobec chłopów nie będących powstańcami na Kubie, obozy nazwano "campos de concentración"[2], władze brytyjskie, gen. Horatio Herbert Kitchener, (1899-1902) w czasie wojen burskich zorganizowały "concentration camps" (obozy koncentracyjne) dla kobiet i dzieci Burów walczących przeciwko Anglikom, w obozach zmarło ok. 27 000 (1/4) więźniów z głodu i chorób, oraz władze amerykańskie (1900) na Filipinachpotrzebne źródło. Przed pierwszą wojną światową Niemcy stworzyli obozy koncentracyjne w Niemieckiej Afryce Południowo-Zachodniej (dzisiejsza Namibia). Ciężka praca fizyczna, niedostatek żywności i zabójstwa spowodowały zgon 65 z 80 tysięcy członków plemienia Hererów. Współodpowiedzialnym za zbrodnie był ówczesny komisarz Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej - Heinrich Göring, ojciec Hermanna Göringa[3].
Obozy koncentracyjne różnego rodzaju istniały w wieku XX w bardzo wielu państwach.
Masowo obozy koncentracyjne pojawiły się w ZSRR już od początku istnienia tego państwa (patrz: Gułag). Niektórzy historycy zaliczają utworzone przez polski rząd sanacyjny w 1934 tzw. Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej także do kategorii obozów koncentracyjnych (szczególnie często głoszono tę tezę w Polsce w czasach komunistycznych, ale i później m.in. określenie to stosował profesor Timothy Snyder z Yale University, a także polski noblista Czesław Miłosz), choć pogląd ten bywa często krytykowany.
Obozy koncentracyjne powszechnie były tworzone przez Niemcy hitlerowskie od lat 30. XX wieku (w okresie II wojny światowej także na terenie krajów okupowanych w tym Polski), i nosiły nazwę Konzentrationslager, w skrócie KL. Duża część z nich była obozami zagłady, przez co pojęcie obozu koncentracyjnego zostało w znacznym stopniu utożsamione z miejscem fizycznej eksterminacji ludzi. Również Niepodległe Państwo Chorwackie faszystowskich Ustaszy tworzyło obozy koncentracyjne zagłady dla Serbów - m.in. w Jasenovacu.
W czasie II wojny światowej istniały też włoskie obozy koncentracyjne we Włoszech oraz Chorwacji: Rab (na chorwackiej wyspie Rab), Gonars (istniał w latach 1942-1943), Padova, Treviso, Renicci, Visco oraz inne. W tych obozach ginęli głównie Słoweńcy i Chorwaci, ale także osoby innych narodowości. O tych obozach szybko zapomniano i włoscy faszyści nigdy nie stanęli przed międzynarodowym sądem.
W okresie po II wojnie światowej w Polsce istniały obozy NKWD dla żołnierzy podziemia oraz obozy pracy dla młodzieży antykomunistycznej oraz osób pochodzenia niemieckiego lub ukraińskiego, które są klasyfikowane jako obozy koncentracyjne.
Współcześnie różne formy obozów koncentracyjnych istnieją wciąż w kilku państwach, przede wszystkim w Rosji (nazywane obozami filtracyjnymi w Czeczenii), Korei Północnej, Wietnamie[4] i Chinach. Tworzone były w latach 70. przez reżimy wojskowe Chile i Argentyny, w latach 90. XX wieku podczas wojny domowej w Jugosławii, także w celach eksterminacji ludności.
Przypisy
- ↑ Władysław Konopczyński, Konfederacja barska, t. II, Warszawa 1991, s. 733-734.
- ↑ Georg Pichler: Eingesperrt und Ausgeschlossen. w: Zwischenwelt, Zeitschrift. der Theodor Kramer Gesellschaft rok 27, zeszyt 1-2, sierpień 2010, ISSN 1606-4321 s. 22.
- ↑ Waldemar Wojnar Zanim powstały łagry i kacety [1]
- ↑ Ł. Kurtz: Ambasada Wietnamu szpieguje w Polsce, Magazyn INTERWENCJA, Telewizja Polsat, 29.01.2007