Obiekty transneptunowe, transneptuny lub transneptunowce (ang. trans-Neptunian object – TNO) – planetoidy obiegające Słońce po orbitach znajdujących się poza trajektorią Neptuna. Należą do nich ciała wielkości Plutona oraz mniejsze. Obszar ich występowania dzielony jest na Pas Kuipera i dysk rozproszony, niektóre jeszcze odleglejsze ciała określa się jako obiekty odłączone.

Charakterystyka

Poza orbitą Neptuna krąży zapewne wiele tysięcy planetoid; dotychczas (stan na 20 maja 2012 r.) odkryto 1506 takich ciał, z czego 222 planetoidy są ponumerowane, a 21 ma nadane nazwy^[1]. Ważnym składnikiem tych ciał, podobnie jak lodowych księżyców planet-olbrzymów, jest lód. Obiekty te charakteryzują się najczęściej czerwoną barwą powierzchni, co tłumaczy się faktem, że są wystawione na silne oddziaływanie promieniowania kosmicznego, wywołującego przemiany fizyczne i chemiczne powierzchni.

Klasy obiektów transneptunowych

Wśród obiektów transneptunowych można wyróżnić:

Ciała krążące w pasie Kuipera:

• Plutonki – pozostające w rezonansie orbitalnym 3:2 z Neptunem, co oznacza, że na trzy obiegi orbitalne Neptuna przypadają dwa obiegi obiektu transneptunowego. W tej grupie znajduje się Pluton, do plutonków zalicza się także małe ciała.
• Twotina – planetoidy transneptunowe krążące wokół Słońca w rezonansie orbitalnym 2:1 z Neptunem, czyli na dwa obiegi orbitalne Neptuna przypada jeden obieg planetoidy.

(Istnieją także inne obiekty pozostające w rezonansie orbitalnym z Neptunem).

• Cubewana – obiekty nie wykazujące rezonansów orbitalnych (klasyczne).

Obiekty spoza pasa Kuipera:

• Obiekty z dysku rozproszonego – planetoidy, których orbity zostały mocno zmienione w wyniku oddziaływań grawitacyjnych planet olbrzymów, same obiekty zaś wyrzucone na znajdujące się dalej od Słońca trajektorie. Należy do nich największy znany obiekt transneptunowy: 136199 Eris.
• Obiekty odłączone - pośrednia kategoria pomiędzy dyskiem rozproszonym a obiektami z obłoku Oorta
• Obiekty z obłoku Oorta – ciała (planetoidy, komety, pył i gaz) obiegające Słońce w odległości od 300 do 100 000 j.a.

Największe planetoidy transneptunowe, zaliczone do grupy planet karłowatych, nazywa się plutoidami. Mogą one krążyć zarówno w pasie Kuipera, jak i w dysku rozproszonym. Do największych zaliczamy 90377 Sedna, 134340 Pluton, 136108 Haumea, 136199 Eris oraz 136472 Makemake

Misje badawcze

W kierunku Plutona wysłano sondę kosmiczną New Horizons, która będzie badać także planetoidy z Pasa Kuipera.

Przypisy

Zobacz też

• lista planetoid
• lista obiektów transneptunowych