Osiek (województwo świętokrzyskie)

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta w województwie świętokrzyskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Państwo  Polska Województwo świętokrzyskie Powiat staszowski Gmina Osiek
gmina miejsko-wiejska Założono XIII wiek Prawa miejskie 1430 Burmistrz Włodzimierz Wawrzkiewicz Powierzchnia 17,43[1] km² Wysokość 180 m n.p.m. Ludność (2009-12-31)
• liczba
• gęstość
1 988[2][3][4] ▼
116,5[3] ▼ os./km² Strefa numeracyjna
+48 15 Kod pocztowy 28-221
Położenie na mapie Polski

Osiek
50°31′12″N 21°26′34″E / 50.52, 21.44278Na mapach: 50°31′12″N 21°26′34″E / 50.52, 21.44278 TERC
(TERYT) 2612044[5]
3263412044 SIMC 0802202[6]
Urząd miejski
ul. Rynek 1
28-221 Osiek Strona internetowa
Kościół pw. św. Stanisława

Osiek[7][8][9] – miasto w woj. świętokrzyskim, w powiecie staszowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Osiek. Osiek posiadał prawa miejskie w latach 1430-1869 i ponownie od 1994. Leży przy drodze krajowej nr 79 oraz wojewódzkiej nr 765.

Znajduje się tu jedyna w Polsce największa czynna otworowa kopalnia siarki Osiek. Miasto posiada szkołę podstawową, gimnazjum i liceum.

Przez miasto przechodzi zielony szlak turystyczny z Chańczy do Pielaszowa.

Historia

Najstarsze wzmianki datują miejscowość na czasy Bolesława Chrobrego. W XIII wieku wzmiankowana jako Ossek (1253). W tym czasie jest grodem książęcym i osadą targową. Osiek znajdował się w korzystnym położeniu - na szlaku królewskim z Krakowa do Sandomierza i Lublina, i dalej na Litwę. W 1280 podczas bitwy pod Goźlicami połączone sojusznicze siły rusko-tatarskie dokonały złupienia miasta i uprowadzenia wielu tutejszych mieszkańców.

Według zapisków Joannisa Długosza ówczesny gród Osiek leżał w pobliżu Koprzywnicy, posiadał kościół parafialny, drewniany z Pawłem Szmytowskim szlachcicem w stanie kapłańskim, herbu Ostoja. Owy kościół był własnością państwową, należną do każdorazowego władcy Polski, a oddany został pod opiekę opactwa benedyktyńskiego na Łysej Górze (Świętego Krzyża) wraz z grodem; jednocześnie zobowiązano się (opat owego klasztoru wespół z Bolesławem V Wstydliwym nakreślił takową ustawę/przepis), że z tego tytułu odprowadzane będzie do 5 grzywien srebrem, z zamiennością od żup soli z Bochni; które będą przekazywane naprzemiennie. Jednak oprotestowywano owo postanowienie, ówczesny wyrok sądowy określił, iż stopniowo będzie się równać do tej kwoty. Ostatecznie Władysław II Jagiełło król Polski orzekł, iż owe 5 grzywien w równej wielkość będzie przekazywanych do kasy Państwa, czy to z Bochni, czy z Osieka według oszacowania im właściwego. W odniesieniu do grodu Osiek określono, że są tam łany mieszczańskie, posiadłości podmiejskie i inne parcele gruntowe w całości królewskie i z nich wszystkich odprowadza się dziesięcinę snopową na rzecz kościoła parafialnego (położonego w sąsiedztwie obecnego cmentarza) i plebana z Osieka (dokładnie nie określono tej kwoty wartościowo); z wyłączeniem przedpola Osieczko, które ze względu na swój wiejski charakter wyłączono z całości i dziesięcinę (tu: prawo do dziesięciny) na rzecz opactwa benedyktyńskiego (dosłownie: Świętego Krzyża Łysej Góry) należne było jako protektora parafii; konopianej zaś dziesięciny bynajmniej nie rozłączono od pól mieszczańskich, czy też przedmieść, ze wszystkich razem starym zwyczajem pobór przekazywano. Wspomniany kościół, posiadał staw/jezioro Osieczko, zwolnione z kościelnych danin pieniężnych, a położone w pobliżu Osieckigo grodu (dosłownie: pomiędzy Osiekiem a Długołęką). Kościół miał też spory las na równi owego stawu/jeziora, którego ostatki sięgały, aż po Łążek, w pasie szerokości wioski Zawidza z jednej strony, a Długołęką z drugiej - nazywano go borem Czyoszny lub Przewłoka. Ponadto posiadał kilkanaście łąk (porozrzucanych), np. 5 w kierunku pogranicza owego boru, a w jego samym środku 6, ich ostatek sięgał, aż po Łążek. Nadto miał kilkanaście pól na własność (tworząc w sumie małą posiadłość ziemską), np. wraz z obszerną łąką, w pobliżu drogi Socalyecz, która prowadziła do Koprzywnicy; kolejne w pobliżu rzeki Wisły, poza jeziorem Kąpaniec (obecne pobliże Lipnika) obszerności około 1 200 m; następne o wielkości 400 m, wraz z łąką za strumieniem/ptokiem Brzesznycza, a znajdujące się w środku miedzy łąką Piotra Poddambni z jednej strony, a Procopii ówczesnymi mieszczanami osieckimi (tj. ich częścią) z drugiej; a w pobliżu ówczesnej plebani w Osieku (sąsiedztwo obecnego cmentarza) kolejne parcele gruntowe. Jednocześnie miał kamieniołom, z górki z tyłu przy parkanie zamku, aż do drogi, która prowadziła do Połańca. W końcu Paweł Szmytowski ówczesny ksiądz był inicjatorem, aby przy końcu obu tych pól założyć 2 stawy rybne (sadzawki), które były jego uposażeniem w probostwie. We wsi królewskiej Pliskowola (królewszczyźnie) miał 2 łany, najmniej w ¼ ich części, tj. albo porzucone grunty rolne albo dzierżawione w pańszczyźnie. Poza tym, to co w borze, a co pośrednio wśród wiosek Strzegom a Pliskowola (a pomiędzy nimi leżące), nazwane Ploza a gdzieniegdzie zwane Samyn. Dokładnie od kościoła w Osieku współzależne, w tym głównie jego księdza, który to posiadał prawo do poboru odpowiedniej dziesięciny i czynszu z nich. (...) Ponadto o starożytności jego fundacji świadczy szczegół podany przez Długosza, iż mieszczanie z Bochni obowiązani byli dawać 12 grzywien temuż kościołowi co rok na św. Marcina, oprotestowali jednak tą decyzję i później zwolnieni zostali z tej opłaty przez któregoś z ówczesnych królów Polski. Jednak Paweł Smylowski pleban, prawdopodobny fundator kościoła, który za czasów Długosza, zwracał się do Rzymu dla odzyskania tej opłaty, a król Kazimierz III Wielki przeszkodził mu w tych staraniach; uznając zapewne, że według rejestrów/spisów/kronik wcześniejszych zostali oni wykreśleni z takiej darowizny na rzecz kościoła z Osieka.

Z kolei według tomu I, nie jest do końca jasnym przyporządkowanie Osieka (w pobliżu Koprzywnicy, tenże by był), równie dobrze owy zapis może odnosić się do Osieka (w pobliżu Żmigrodu). Wynika bowiem z niego, iż na kościół kolegialny Kleparz (wówczas samodzielne miasto, tj. w latach 1366–1792, obecnie dzielnica Krakowa); utworzono beneficjum Czapelska. I na owy fundusz miał się składać m.in. Osiek w liczbie (monet – groszy szerokich praskich) nieokreślonej kwotowo; nadto na owy fundusz miała się złożyć wieś Bukowa, a ona administracyjne leży w granicach ówczesnej gminy Osiek (bo natenczas w parafii Wiązownica).

W roku 1430 ówczesny gród otrzymuje przywilej lokacyjny od Władysława Jagiełły. Za Władysława Warneńczyka w rękach rycerza i awanturnika Dersława z Rytwian (wojewody sandomierskiego) opisanego przez Teodora Tomasza Jeża (pseudonim Zygmunta Miłkowskiego) w powieści Dersław z Rytwian.

W 1578 roku w skład parafii Osiek wchodziło 5 wiosek, tj.: Pliskowola, Suchowola, Długołęka, Osieczko i Zawierzbie, w tym cztery pierwsze jako tzw. królewszczyzny. Kościół nie posiadał w samym grodzie Osiek żadnych majątków ziemskich, parcel gruntowych. Pobory natomiast pobierano według regestru poborowego z tych, które tu wymieniono[44].

Według regestru poborowego z 1508 roku Osiek ze wszystkich swoich wsi (zapewne z 4, a z 5 wyżej wymienionych) pobiera ¼ części należnej składki, z całości poboru[46].

Największy rozwój przypada na wieki XVI i XVII, kiedy miasto liczyło ok. 1000 mieszkańców. Rozwijał się handel i rzemiosło. W tym okresie powstały cechy garncarstwa, szewstwa i tkactwa. W okolicznych lasach uprawiano bartnictwo.

Osiek z 1844 roku według Michała Balińskiego i Tymoteusza Lipińskiego, z poprawkami i uzupełnieniem naniesionym przez Franciszka Ksawerego Martynowskiego w roku 1885 w Starożytnej Polsce pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisanej.

Osiek z 1852 roku według Emila Kierskiego i Jędrzeja Moraczewskiego, z przysłowiami stąd zaczerpniętymi.

Osiek w ujęciu encyklopedycznym Samuela Orgelbranda z roku: 1859 – 28 tomów i 1898 – 18 tomów (w tym 16 podstawowych).

Miasto wymieniane w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich w dwóch tomach, pod koniec XIX wieku i na początku XX wieku.

Na podstawie ww. informacji z 1886 roku – Osiek[64], to osada miejska, która w 1864 roku straciła prawa miejskie. W tym samym roku Osieczko zostało siedzibą gminy, do której należały następujące wioski: Bukowa, Długołęka, Dzięki, Lipnik, Łęg, Mikołajew, Osieczko, Osiek, Pliskowola, Strzegom i Suchowola.

Osiek doznał dużych zniszczeń w czasie obu wojen światowych. Wielokrotne pożary sprawiły, że nie zachował się praktycznie żaden zabytek. Na uwagę zasługuje renesansowy ołtarz w bocznej kaplicy kościoła św. Stanisława, przeniesiony z rozebranego, starego kościoła.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. tarnobrzeskiego.

Z dniem 1 lipca 1994 r. Osiek, po 125 latach, odzyskał prawa miejskie. Oddano w tym czasie do użytku nowoczesną szkołę, a także nowy budynek Urzędu Miasta i Gminy Osiek. Dnia 13 października 2007 r. oddano do użytku halę sportową połączoną z budynkiem Publicznego Gimnazjum.

Struktura powierzchni

Według danych z lat 1995-2005[65] miasto Osiek ma obszar od 17,42 do 17,44 km². W ciągu tego okresu zmniejszył się procentowy udział użytków rolniczych (z 85,8% w '95 do 80,1% w '05), na rzecz zwiększenia się areału lasów (z 9,9% w '95 do 12,3% w '05, przy czym zwiększył się on w stosunku do roku '98 z 2,4%) oraz nieużytków (z 4,3% w '95 do 7,6% w '05, przy czym zmniejszył się on w stosunku do lat '00 do '02 z 13,2%). Część użytków rolnych (m.in. gruntów ornych) i nieużytków wykorzystana została pod zabudowę miejską, w tym celu wykarczowano też znaczne połacie leśne. Jednak bardzo niska opłacalność/dochodowość z areału użytków rolnych wymusiła na mieszczanach-rolnikach działania na rzecz odłogowania (znaczna część z nich przebranżowiła się) oraz zadrzewiania znacznych połaci swoich domostw; trendu tego nie powstrzymały dopłaty bezpośrednie z UE.

Geografia

W XIX-wiecznym Osieku umiejscowione było małe jeziorko Bania – znane nam z oryginalnego opisu Ludwika Wolskiego z 1851 roku[67].

Miasto Osiek położone jest 14,9 km na północny wschód od Połańca; 18,4 km na zachód, południowy zachód od Tarnobrzega; 19,8 km na wschód od Staszowa i 24,9 km na zachód, północny zachód od Nowej Dęby[69][70] leżąc na wysokości 180 m n.p.m.

Demografia

Współczesna struktura demograficzna miasta Osiek na podstawie danych z lat 1995-2009 wedle roczników GUSu[66]:


Rysunek 1.1 Populacja kobiet miasta Osiek w latach 1995-2009[66]

Rysunek 1.2 Populacja mężczyzn miasta Osiek w latach 1995-2009[66]

Rysunek 1.3 Populacja ogółem miasta Osiek w latach 1995-2009[66]

Rysunek 1.4 Piramida populacji — struktura płci i wieku miasta[66]

Według danych z 31 grudnia 2009 roku miasto Osiek zamieszkiwało 2 023 osób (1 017 — mężczyzn, 1 006 — kobiet, tj. zameldowanych na pobyt stały — stan na 31 XII; przy 2 023 osobach, w tym 1 019 — mężczyznach, 1 004 — kobietach w zestawieniu na 30 VI); jednocześnie faktyczne miejsce zamieszkania określono na poziomie 1 988 osób (996 — mężczyzn, 992 — kobiety, tj. — stan na 31 XII; przy 1 989 osobach, w tym 992 — mężczyznach, 997 — kobietach w zestawieniu na 30 VI)[3].

Ulice

Poniżej w tabeli 1 ulice będące integralną częścią miasta Osiek, z aktualnie przypasanym im numerem zgodnym z TERYT z katalogu ULIC[71].

Dawne części miasta – obiekty fizjograficzne

W latach 70. ubiegłego wieku przyporządkowano i opracowano spis lokalnych części integralnych dla Osieka, wówczas jeszcze wioski zawarty w tabeli 2. Pozostałe nie wymienione tu części są opisane w Osieczku.

Zabytki

Inne

Na terenie miasta znajduje się przystanek kolejowy Osiek Staszowski, dokładnie w części miasta Parysówka.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2008 r. (GUS), [1]
  2. ↑ Miejscowość statystyczna jest to zespół miejscowości, który przyjmuje nazwę miejscowości wiodącej. Zespół ten z reguły stanowią wieś i przyległe do niej mniejsze miejscowości. Dla wymienionych miejscowości statystycznych są to: Osiek — Osiek, Gaj, Gaj Osiecki, Grabowiec, Grobla, Osieczko, Osieczko-Kolonia, Parysówka.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS, 2011, demografia.stat.gov.pl [dostęp 4 maja 2011 r.].
  4. ↑ 2 013 — stan w dniu 1 I; dane Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL).
  5. ↑ TERC – Katalog podziału terytorialnego (stan na: 2010-01-01) /w:/ Lista plików predefiniowanych. 19 marca 2010 r.
  6. ↑ SIMC – Katalog miejscowości (stan na: 2010-01-01) /w:/ Lista plików predefiniowanych. 19 marca 2010 r.
  7. ↑ Jan Bielec (red.), Stanisława Szwałek: Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce. Ministerstwo Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska. T. II: K - P. Warszawa: GUS, 1981. 
  8. ↑ Janusz Sitek: Nazwy geograficzne Rzeczypospolitej Polskiej. Ministerstwo Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, Główny Geodeta Kraju, Urząd Rady Ministrów, Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. ISBN 83-7000-071-1. 
  9. ↑ Osiek, miasto, powiat staszowski, województwo świętokrzyskie (pol.). W: Mapa topograficzna w skali 1:10 000. ORTO [on-line]. Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2011, geoportal.gov.pl [dostęp 27 kwietnia 2011 r.].
  10. ↑ 10,0 10,1 Coprziwnycza, Coprzywnicza, Koprzywnicza, Koprzywnycza (Koprzywnica) oppidum, 321-322, s. X. Tłumaczenie z łac. - Koprzewnica gród/miasto twierdza.
  11. ↑ 11,0 11,1 Smylowszky Paulus, plebanus, 322-323, s. LXI. Tłumaczenie z łac. - Smylowski Paweł, proboszcz/pleban/ksiądz.
  12. ↑ Szmyglowsky de armis Ostoja, 321, s. LXVII. Tłumaczenie z łac. - Szmygłowski herbu Ostoja.
  13. ↑ Osthoya, Ostoya (Ostoja), arma, 321, s. XLV. Tłumaczenie z łac. - Ostoja, tarcza herbowa.
  14. ↑ 14,0 14,1 Łysagóra alias Święty Krzyż, mons et monaster ordinum Sancti Benedicti (nunc supressum), 321, s. XXXV. Tłumaczenie z łac. – Łysa Góra inaczej Święty Krzyż, góra i klasztor w służbie świętego Benedykta (obecnie najwyższy szczyt).
  15. ↑ Jacobus abbas monasterium Clavi Montis, 321, s. XXI. Tłumaczenie z łac. - Jakub opat opactwa benedyktyńskiego na Łysej Górze.
  16. ↑ Boleslaus Pudicus, regni Poloniae dux, 321, s. IV. Tłumaczenie z łac. - Bolesław V Wstydliwy, panujący książę Polski dzielnicowej.
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 17,5 1 marca = 1 flor et 20 gros. = 4 fert. = 24 scott. = 48 gros., 1 florenus = 2 fert. et 4 gros. = 14 scott. = 28 gros., 1 fertonis = 6 scott. = 12 gros., 1 scottus = 2 grossis.
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 Bochnya (Bochnia), oppidum, 323, s. IV. Tłumaczenie z łac. - Bochnia, gród/miasto twierdza.
  19. ↑ Vladislaus Secundus (Wladislaus Secundus), rex Poloniae, 321, s. LXXII. Tłumaczenie z łac. - Władysław II Jagiełło, król Polski.
  20. ↑ Ossyeczek, campus ad oppidum Osiek, s. 321. Tłumaczenie z łac. - Osieczko, przedpole/przestwór/płaszczyzna w sąsiedztwie grodu Osiek
  21. ↑ Ossyethno, lacus ad oppidum Osiek, 321, s. XLV. Tłumaczenie z łac. - Osieczko, jezioro/staw/sadzawka/basen w pobliżu grodu Osiek.
  22. ↑ 22,0 22,1 22,2 Dluga Lanka (Długołęka), villa sub parochial de Osiek, 321-323, s. XIII. Tłumaczenie z łac. - Długołęka, wieś na terenie parafii Osiek.
  23. ↑ 23,0 23,1 Ląnżek, pratum et silva ad oppidum Osiek, 322, s. XXXII. Tłumaczenie z łac. - Łążek, łąka i las/bór w pobliżu grodu Osiek.
  24. ↑ Przewocze alias Czyoszny, silva ad oppidum Osiek, 322, s. LII. Tłumaczenie z łac. - Przewłoka inaczej Czyoszny, las/bór w pobliżu grodu Osiek.
  25. ↑ Czyoszny, silva ad oppidum Osiek, 322, s. XII. Tłumaczenie z łac. - Czyoszny, bór/las w pobliżu grodu Osiek.
  26. ↑ Zawydza (Zawidza), villa, 322, s. LXXXI. Tłumaczenie z łac. - Zawidza, wieś.
  27. ↑ Socalyecz, via prope Osiek oppidorum, 322, s. LXI. Tłumaczenie z łac. - Socalyecz, droga w pobliżu Osiekiego grodu/miasta twierdzy.
  28. ↑ Visla (Wisła) fluvius, 322, s. LXXII. Tłumaczenie z łac. - Wisła, rzeka.
  29. ↑ Kopanyecz (?), 322, s. XXVII. Tłumaczenie z łac. - Kąpaniec, jeziorko w pobliżu obecnego Lipnika.
  30. ↑ Polanyecz (Połaniec) oppidum, 322, s. XLIX-L. Tłumaczenie z łac. - Połaniec, gród/miasto twierdza.
  31. ↑ Brzesznycza, Brzesznicza (Brzeźnica), torrens, 322, s. V. Tłumaczenie z łac. - Brzeźnica, strumień/potok.
  32. ↑ Poddambni Petrus, oppidanus de Osiek 322 xlix Tłumaczenie z łac. - Poddambni Piotr, mieszczanin z Osieka.
  33. ↑ Procopius oppdanus de Osiek, 322, s. LI. Tłumaczenie z łac. - Procopius, mieszczanin z Osieka.
  34. ↑ 34,0 34,1 Plyszka (Pliska Wola), villa, 322, s. XLVIII.Tłumaczenie z łac. - Pliskowola, wieś.
  35. ↑ 35,0 35,1 Pliska Wola, villa sub parochial de Osiek ad fluvium Wisła, 322, s. XLVIII. Tłumaczenie z łac. - Pliskowola, wieś na terenie parafii Osiek w stronę (w kierunku) rzeki Wisły.
  36. ↑ Strzegom, villa habens ecclesiam parochialem intra Osiek et Staszów, 322-323, s. LXIV. Tłumaczenie z łac. - Strzegom wieś mająca kościół parafialny pomiędzy (a w pobliżu) Osiekiem a Staszowem.
  37. ↑ Ploza alias Samyn, laneus ad oppid. Osiek, 322, s. XLVIII. Tłumaczenie z łac. - Ploza inaczej Samyn, łan/włóka w stronę grogu Osiek.
  38. ↑ Samyn alias Ploza, ager ad oppidum Osiek, 322, s. LVII. Tłumaczenie z łac. - Samyn inaczej Ploza, majątek ziemski w stronę grodu (ku osadzie miejskiej) Osiek.
  39. ↑ Casimirus Tertius, rex Poloniae, 323 s. VIII. Tłumaczenie z łac. - Kazimierz III Wielki, król Polski.
  40. ↑ Tłumaczenie z łac. Archidiakonat sandomierski. (...) Kościół parafialny św. Pawła poza murami, poza miastem Sandomierz. (...) Parafia Osiek. Osiek, gród, w pobliżu Koprzywnicy. (...) inaczej gród Osiek... Gród w pobliżu Koprzywnicy położony, mający u siebie kościół parafialny drewniany, z Pawłem Szmytowskim szlachcicem w stanie kapłańskim, herbu Ostoja obecnym proboszczem (plebanem), Pobożnemu Stanisławowi męczennikowi (za wiarę, jak) i godnością Biskupa poświecony; który jako własność do każdorazowych władców Polski odpowiednio przynależny i zezwala się ponadto, aby do opactwa benedyktyńskiego (dosłownie: na Łysej Górze Świętego Krzyża) przynależny (oddany pod opiekę był); Jakub wszelako opat z tegoż samego klasztoru Roku Pańskiego 1270 orzeka (arbitruje uchwałę), iż gród wespół (razem z) Bolesławem odpowiednio krakowskim i sandomierskim księciem, w imieniu (do) pięciu grzywien srebra od/z żupy (kopalni soli w) Bochni w szczególe, zamiennie (wnosić będzie); proces natomiast wcześniejszy (poucza takie natenczas) rozwiązanie, aby te pięć grzywien srebra stopniowo było przekazywane, gdy powtórnie Władysław II król Polski w Roku Pańskim 1409 w konkluzji (łącznie) pięć grzywien (a więc tyle samo dla dobra wspólnego) kasy (państwa) przekazywanych będzie, co najmniej tyle samo według oszacowania (stosownie do wartości, orzeczenia) postanawia ostatecznie. Co do grodu są tam łany mieszczańskie, jak i przedmieścia (posiadłości podmiejskie), jak i nieruchomości (parcele gruntowe folwarku/zamku) w całości królewskie, z nich wszystkich płaci się i odprowadza dziesięcinę snopową na rzecz kościoła parafialnego (jak) i tego plebana/księdza z Osieka, i jej wartość oszacuje się na …, z wyjątkiem (przed)pola zwanego Osieczko, które ze względu na swój wiejski/rolniczy charakter wyłączono z całości i dziesięcinę (tu: prawo do dziesięciny) na rzecz opactwa benedyktyńskiego (dosłownie: Świętego Krzyża Łysej Góry) należne jest; konopianej zaś dziesięciny bynajmniej nie rozłączono od pól mieszczańskich, czy też przedmieść, ze wszystkich razem starym zwyczajem. Takoż wspomniany kościół, posiada staw/jezioro zwane pospolicie Osieczko, niezależne/wolne (zwolnione oraz samodzielne z kościelnych danin pieniężnych, tzw. miar, czyli opłat składanych panu feudalnemu – tu proboszczowi, za użytkowanie stawu/jeziora lub/i inna danina pieniężna), bo położone w pobliżu Osieckigo grodu (dosłownie: poza nim, pomiędzy), a wioską Długołeka z drugiej strony. Takoż ma las/bór w pobliżu (na równi) stawu/jeziora, którego ostatki (sięgają aż po) Ląnzek (Łążek), w kierunku jego granicy, inaczej zwany borem Czyoszny lub/i Przewocze (Przewłoka); (w pasie szerokości) wioski Zawidza z jednej strony, a Dlugołęką z drugiej. Takoż posiada pięć (w przenośni: kilka) łąk w kierunku pogranicza owego boru, a w jego samym środku sześć łąk, ich ostatek (sięga aż po) Ląnzek (Łążek). Takoż ma pola na własność (małą posiadłość ziemską), wraz z obszerną łąką, w pobliżu drogi Socalyecz, która prowadzi do Koprzywnicy. Takoż w pobliżu rzeki Wisły posiada skądinąd (kolejne) pole, małą posiadłość ziemską poza Kopanyecz (Kąpaniec - jeziorem) do odległości 1 200 m (6 staduim, bowiem owo stadium to rzymska miara odległości, tj. ok. 200 metrów – czyli 6 x 200 = 1 200 m). Takoż posiada w pobliżu plebanii w Osieku skądinąd (kolejne) parcele gruntowe (pole), nader kamieniołom, z górki z tyłu przy parkanie/płocie miasta/grodu/zamku, aż do drogi, która prowadzi do Połańca. Takoż przy końcu obu tych pól są dwa stawy rybne (sadzawki), to Pawła Szmytowskiego podówczas proboszcza uposażenie (on ich założyciel/budowniczy). Takoż posiada (następne) pole (o wielkości 400 m; 2 staduirum, czyli 2 x 200 = 400 m), wraz z łąką za strumieniem/ptokiem Brzesznycza (Brzeźnica); znajdujące się w środku miedzy łąką Piotra Poddambni z jednej strony, a Procopii ówczesnymi mieszczanami z grodu Osiek (tj. ich częścią) z drugiej. Takoż we wsi królewskiej Pliskowola (na tzw. królewszczyźnie) ma 2 łany (tj. posiada jej) odjąwszy wspólną czwartą część tych gruntów (tj. co najmniej w ¼ części), z tego albo porzucone grunty rolne albo dzierżawione w pańszczyźnie (w tzw. prawie do pańszczyzny, czy też: zobowiązaniu kogoś do płacenia czynszu, jednocześnie czyniąc z tego przedmiot dzierżawy). Takoż w borze (w tzw. gęstwinie lasu iglastego), co pośrednio wśród wiosek Strzegom a Pliskowola (a pomiędzy nimi leżące), co zwie się Ploza a zaiste (gdzieniegdzie tudzież) zwane Samyn, (to co) od kościoła w Osieku współzależne, w tym też (jak i jego) plebana/księdza, który to posiada prawo do poboru odpowiedniej dziesięciny i czynszu. (...) Wsie parafii: gród Osiek, Długołęka... (...) Bochnia, gród królewski, w którym wydobywana jest sól. Z którego mieszczanie (dosłownie: z Bochni) obowiązani byli zgodnie ze zwyczajem, wypłacać kościołowi z Osieka na św. Marcina 12 grzywien jednocześnie tragarzem wysyłać, ekspediować; lecz proces wcześniejszy zwalnia ich z tej opłaty według rejestru/spisu/kroniki jak i władcy Polski; jednak Paweł Smylowski proboszcz zwrócił się do Rzymu dla odzyskania tej opłaty(dosłownie: przystąpił do procesu), a król Kazimierz III przeszkodził mu w tych staraniach (wstrzymał je).
  41. ↑ Joannis Długosz senioris canonici cracoviensis: Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis. Nunc primum e codice autographo editus. Tomus II: Ecclesia parochiales. W: Joannis Długosz senioris canonici Cracoviensis: Opera omnia. Cura Alexandri Przezdziecki edita. Tomus VIII. Cracoviae: Ex Typographia Kirchmajeriana, MDCCCLXIV (1864), s. 309, 314, 321-323. 
  42. ↑ Tłumaczenie z łac. Kościół kapitulny, kolegialny. Kleparz (wówczas samodzielne miasto, tj. w latach 1366–1792, obecnie dzielnica Krakowa). (...) Beneficjum Czapelska. (...) Dziesięcina pieniężna w liczbie (monet – groszy szerokich praskich) przypadająca na pierwsze beneficjum (funduszu). Osiek, gród, w pobliżu Koprzywnicy. (...) inaczej gród Osiek... Osiek, gród, z kościołem parafialnym, jako własność i władztwo do każdorazowo panującego władcy Polski przynależny, w którym są łany mieszczańskie, z tego wszystkiego odprowadza się jeden wiardunek zamiennikowany/ekspediowany na grosze szerokie praskie kanonikom/duchownym (tym posiadającym prebendę, prawo do pierwszego uposażenia/beneficjum) od dziesięciny [w przenośni: z których płaci się tzw. łanowe, czyli jeden wiardunek (tj. moneta wartości ¼ grzywny czyli 60 denarów), z grubsza (odnośnie zwykłych rocznych podatków); a w obliczu prawa kanonicznego, w pierwszej kolejności na rzecz beneficjum (funduszu łączącego się z pełnieniem funkcji kościelnej, np. proboszcza) z dziesięciny]. Podobnie folwark. (...) Takoż pierwsze uposażenie/prebenda, oszacowane jest na . . . (w domyśle: kwotę, której nie podano) [w przenośni: Takoż pierwsze beneficjum (fundusz) oszacowane jest na (wartość) . . . ].
  43. ↑ Joannis Długosz senioris canonici cracoviensis: Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis. Nunc primum e codice autographo editus. Tomus I: Ecclesia cathedralis Cracoviensis. – Ecclesiae Collegiatorum. W: Joannis Długosz senioris canonici Cracoviensis: Opera omnia. Cura Alexandri Przezdziecki edita. Tomus VII. Cracoviae: Ex Typographia Kirchmajeriana, MDCCCLXIII (1863), s. 300, 477, 488-490. 
  44. ↑ 44,0 44,1 Źródła dziejowe. T. XIV: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym opisana przez Adolfa Pawińskiego. T. III: Małopolska. Warszawa: Skład główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa, Druk J. Bergera, Elektoralna, Nr. 14 1886, s. 168. 
  45. ↑ Tłumaczenie z łac. – Palatinatus Sandomiriensis – województwo sandomierskie; Districtus Sandomiriensis – powiat sandomierski; an. 1578 – roku 1578; Parochia Osziek – parafia Osiek; Wolia Plyska – Pliskowola; regalis – królewszczyzna; colonus 71 – siedemdziesięciu jeden kmieci, osadników; in – na; laneus 28 – dwadzieścia osiem łanu czyli dwadzieścia osiem włóki; inquilinus 4 – czterech komorników (w domyśle z bydłem); inquilinus pauper 17 – siedemnastu komorników bez bydła (w domyśle siedemnastu biedaków, ubogich nędzarzy); artifices 4 – czterech rzemieślników. Szuha – Suchowola (choć już w roku 1886 zapisano: dziś Sucha, patrz też w skorowidzu); regalis – królewszczyzna; colonus 56 – pięćdziesięciu sześciu kmieci, osadników; in – na; laneus 22½ – dwadzieścia dwa i ½ łanu czyli dwadzieścia dwa i ½ włóki; hortulanus cum argo 2 – dwóch zagrodników z rolą; inquilinus 4 – czterech komorników (w domyśle z bydłem); pauper 7 – siedmiu biedaków, ubogich nędzarzy (w domyśle inquilinus pauper 7 – siedmiu komorników bez bydła); artifices 3 – trzech rzemieślników. Dluga łąka – Długołęka; regalis – królewszczyzna; colonus 26 – dwudziestu sześciu kmieci, osadników; in – na; laneus 14 – czternastu łanu czyli czternaście włóki; scultetus 2 – dwóch sołtysów; inquilinus pauper 4 – czterech komorników bez bydła; artifices 4 – czterech rzemieślników. Oszieczka wiesz – Osieczko wieś; regalis – królewszczyzna; hortulanus cum argo 16 – szesnastu zagrodników z rolą; inquilinus pauper 3 – trzech komorników bez bydła. Sors plebanalis - własność (dar w części dla) plebana/księdza; hortulanus cum argo 8 – ośmiu zagrodników z rolą; inquilinus pauper 1 – jeden komornik bez bydła. Sors advocatialis - własność (dar w części dla) wójta; hortulanus 6 – sześciu zagrodników (w domyśle bez roli). Zawlerzbie – Zawierzbie;
  46. ↑ 46,0 46,1 Źródła dziejowe. T. XV: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym opisana przez Adolfa Pawińskiego. T. IV: Małopolska. Warszawa: Skład główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa, Druk J. Bergera, Elektoralna, Nr. 14 1886, s. 464. 
  47. ↑ Tłumaczenie z łac. – Palatinatus Sandomiriensis – województwo sandomierskie; Districtus Sandomiriensis – powiat sandomierski; 1508 a. – w 1508 roku; Osiek ze wszystkich swoich wsi pobiera czwartą część czynszu nie wpłacając tej daniny/składki (w przenośni: pomniejsza ją o ¼ część, z owej całości).
  48. ↑ W oryginalnym zapisie – 1440.
  49. ↑ W oryginalnym zapisie – podzwignąć.
  50. ↑ W oryginalnym zapisie – gancarzow.
  51. ↑ W oryginalnym zapisie – 5.
  52. ↑ W oryginalnym zapisie – Połanczany.
  53. ↑ W oryginalnym zapisie – 18.
  54. ↑ W oryginalnym zapisie – sławnem.
  55. ↑ W oryginalnym zapisie – prostem.
  56. ↑ 56,0 56,1 Michał Baliński, Tymoteusz Lipiński: Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana. Wyd. I. T. II. Warszawa: Nakładem S. Orgelbranda Księgarza przy ulicy Miodowej Nr. 496, 1844, s. 286-289. 
  57. ↑ 57,0 57,1 57,2 Franciszek Ksawery Martynowski: Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana przez Michała Balińskiego i Tymoteusza Lipińskiego. Wyd. II (poprawione i uzupełnione). T. II. Z. 6. Warszawa: Nakład i druk S. Orgelbranda Synów, Bednarska № 26, 1885, s. 308-310. 
  58. ↑ …Dla odróżnienia zaś pierwotnego tekstu od naszych uzupełnień, objęliśmy ostatnie w gwiazdki, jako nawiasy (*), a dopiski własne opatrzyliśmy literą M… „Przedmowa do wydania drugiego.” F.K. Martynowski. Warszawa, 28 Marca 1885 r., Starożytna..., t. I, s. VII.
  59. ↑ Emil Kierski, Andrzej Jędrzej Moraczewski: Starożytności polskie: Ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane. T. II. Poznań: Nakładem księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1852, s. 211. 
  60. ↑ Samuel Orgelbrand: Encyklopedyja Powszechna. T. XX: (Optymaci – Polk.). Warszawa: Nakład, druk i własność S.Orgelbranda, Księgarza i Typografa, 1863, s. 111-112. 
  61. ↑ S. Orgelbranda Encyklopedja Powszechna z ilustracjami i mapami. T. XI: od litery O do Polonus. Z 561 rysunkami i 6 mapami i tablicami. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Akcyjnego Odlewni czcionek i drukarni S. Orgelbranda Synów, 1901, s. 156. 
  62. ↑ Por. Filip Sulimierski (red. naczelny), Bronisław Chlebowski (red.), Władysław Walewski (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Nakładem Władysława Walewskiego. T. VII. Warszawa: Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 61, 1886, s. 626-628. 
  63. ↑ 63,0 63,1 Por. Filip Krzywicki (współudział), Bronisław Chlebowski (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Nakładem Władysława Walewskiego do końca tomu X. Od tomu XI, z zasiłku Kasy pomocy dla osób pracujących na polu naukowem imienia D-ra Mianowskiego. T. XV. Cz. II. Warszawa: Skład główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa, Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 61, 1902, s. 417, 723. 
  64. ↑ Osiek – tyle co zasieka, warownia leśna utworzona z nagromadzonych i pospajanych pni drzewnych. Był to zwykły środek obrony, stosowany w pierwotnej epoce dziejowej Polski dla obrony granic, brodów rzecznych, dróg przez puszczę wiodących. Przy takich warowniach musiała mieszkać ludność obowiązana do ich pilnowania i naprawy. Słownik geograficzny..., t. VII, s. 626
  65. ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  66. ↑ 66,0 66,1 66,2 66,3 66,4 66,5 66,6 Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  67. ↑ 67,0 67,1 67,2 Ludwik Wolski. Jeziora w Królestwie Polskiém. „Biblioteka Warszawska. Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi. 1851”. Tom piérwszy. Ogólnego zbioru tom XLI, s. 46, 48, 56-57, 63, 1851. Warszawa: W Drukarni Stanisława Strąbskiego, przy ulicy Daniłowiczowskiéj Nr. 617, w dawnej Bibliotece Załuskich. 
  68. ↑ Oskar Kolber: Dzieła wszystkie. Sandomierskie. Materyjały do etnografii słowiańskiéj. T. 2: Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Serya 1. Sandomierskie. Warszawa: W drukarni Jana Jaworskiego, Krakowskie-Przedmieście Nr. 415, 1865, s. 281. 
  69. ↑ Oryginalny tekst ze strony WWW (ACME Mapper 2.0): 14.9 km NE of Połaniec, 18.4 km WxSW of Tarnobrzeg, 19.8 km E of Staszów, 24.9 km WxNW of Nowa Dęba.
  70. ↑ Por. Osiek N 50.51999 E 21.44276 (arag.). W: PPWK, Tele Atlas, Transnavicom [on-line]. Google, 2010, ACME Mapper 2.0 [dostęp 1 maja 2011 r.].
  71. ↑ 71,0 71,1 ULIC – Katalog ulic (stan na: 2010-09-02) /w:/ Lista plików predefiniowanych. 12 września 2010 r.
  72. ↑ Por. Leon Kaczmarek (red. nauk. zeszytu), Witold Taszycki (red. nauk. wyd.): Urzędowe Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. 33. Powiat staszowski województwo kieleckie. Komisja ustalania nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych (do użytku służbowego). Z: 33. Warszawa: Urząd Rady Ministrów. Biuro do Spraw Prezydiów Rad Nadzorczych, 1970, s. 30, 77-96. 

Literatura

  1. Baliński Michał, Lipiński Tymoteusz: Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana. Wyd. I. T. II. Warszawa: Nakładem S. Orgelbranda Księgarza przy ulicy Miodowej Nr. 496, 1844. 
  2. „Biblioteka Warszawska. Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi. 1851”. Tom piérwszy. Ogólnego zbioru tom XLI, 1851. Warszawa: W Drukarni Stanisława Strąbskiego, przy ulicy Daniłowiczowskiéj Nr. 617, w dawnej Bibliotece Załuskich. 
  3. Bielec Jan (red.), Szwałek Stanisława: Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce. Ministerstwo Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska. T. II: K - P. Warszawa: GUS, 1981. 
  4. Długosz Joannis senioris canonici cracoviensis: Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis. Nunc primum e codice autographo editus. Tomus I: Ecclesia cathedralis Cracoviensis. – Ecclesiae Collegiatorum. W: Długosz Joannis senioris canonici Cracoviensis: Opera omnia. Cura Alexandri Przezdziecki edita. Tomus VII. Cracoviae: Ex Typographia Kirchmajeriana, MDCCCLXIII (1863). 
  5. Długosz Joannis senioris canonici cracoviensis: Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis. Nunc primum e codice autographo editus. Tomus II: Ecclesia parochiales. W: Długosz Joannis senioris canonici Cracoviensis: Opera omnia. Cura Alexandri Przezdziecki edita. Tomus VIII. Cracoviae: Ex Typographia Kirchmajeriana, MDCCCLXIV (1864). 
  6. Kaczmarek Leon (red. nauk. zeszytu), Taszycki Witold (red. nauk. wyd.): Urzędowe Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. 33. Powiat staszowski województwo kieleckie. Komisja ustalania nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych (do użytku służbowego). Z: 33. Warszawa: Urząd Rady Ministrów. Biuro do Spraw Prezydiów Rad Nadzorczych, 1970. 
  7. Kierski Emil, Moraczewski Jędrzej Andrzej: Starożytności polskie: Ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane. T. II. Poznań: Nakładem księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1852. 
  8. Kolber Oskar: Dzieła wszystkie. Sandomierskie. Materyjały do etnografii słowiańskiéj. T. 2: Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Serya 1. Sandomierskie. Warszawa: W drukarni Jana Jaworskiego, Krakowskie-Przedmieście Nr. 415, 1865. 
  9. Martynowski Franciszek Ksawery: Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana przez Michała Balińskiego i Tymoteusza Lipińskiego. Wyd. II (poprawione i uzupełnione). T. II. Z. 6. Warszawa: Nakład i druk S. Orgelbranda Synów, Bednarska № 26, 1885. 
  10. Orgelbrand Samuel: Encyklopedyja Powszechna. T. XX: (Optymaci – Polk.). Warszawa: Nakład, druk i własność S.Orgelbranda, Księgarza i Typografa, 1863. 
  11. Sitek Janusz: Nazwy geograficzne Rzeczypospolitej Polskiej. Ministerstwo Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, Główny Geodeta Kraju, Urząd Rady Ministrów, Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. ISBN 83-7000-071-1. 
  12. S. Orgelbranda Encyklopedja Powszechna z ilustracjami i mapami. T. XI: od litery O do Polonus. Z 561 rysunkami i 6 mapami i tablicami. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Akcyjnego Odlewni czcionek i drukarni S. Orgelbranda Synów, 1901. 
  13. Sulimierski Filip (red. naczelny), Chlebowski Bronisław (red.), Walewski Władysław (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Nakładem Władysława Walewskiego. T. VII. Warszawa: Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 61, 1886. 
  14. Sulimierski Józef (współudział), Chlebowski Bronisław (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Nakładem Władysława Walewskiego do końca tomu X. Od tomu XI, z zasiłku Kasy pomocy dla osób pracujących na polu naukowem imienia D-ra Mianowskiego. T. XV. Cz. II. Warszawa: Skład główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa, Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 61, 1902. 
  15. Źródła dziejowe. T. XIV: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym opisana przez Adolfa Pawińskiego. T. III: Małopolska. Warszawa: Skład Główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa, Druk J. Bergera, Elektoralna, Nr. 14 1886. 
  16. Źródła dziejowe. T. XV: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym opisana przez Adolfa Pawińskiego. T. IV: Małopolska. Warszawa: Skład główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa, Druk J. Bergera, Elektoralna, Nr. 14 1886. 

Linki zewnętrzne

Części wsi Kolonie Przysiółki Kolonie
Osady młyńskie
Bukowa • Grobla • Wiązownica
Folwarki