Papua-Nowa Gwinea
Michael Ogio
• całkowita
• wody śródlądowe
462 840 km²
0%
• całkowita
• gęstość zaludnienia
5 932 000▲
12,8 osób/km²
16 września 1975
Papua-Nowa Gwinea (Papua New Guinea, Niezależne Państwo Papui-Nowej Gwinei – Independent State of Papua New Guinea[4]) – państwo w Oceanii, w Melanezji, położone w większości na wyspie Nowa Gwinea oraz dodatkowo na około 2800 wyspach[3]. Lądowo graniczy jedynie z Indonezją, ale w najbliższym otoczeniu leżą również Australia i Wyspy Salomona. Papuę-Nową Gwineę oblewają wody Oceanu Spokojnego, Morza Nowogwinejskiego oraz Morza Koralowego.
Geografia
Papua Nowa Gwinea położona jest we wschodniej części Nowej Gwinei oraz sąsiednich archipelagach (przede wszystkim Archipelagu Bismarcka i Wyspach Salomona). Od północnego zachodu graniczy z Indonezją[5]. Jest to kraj w dużej mierze górzysty z najwyższym szczytem sięgającym 4509 m n.p.m. (Góra Wilhelma). Występują tu liczne wulkany oraz trzęsienia ziemi (występuje ryzyko tsunami).
Klimat równikowy, gorący i wilgotny[6]. Występuje gęsta sieć rzeczna. Roślinność reprezentują głównie bujne lasy równikowe. Występują tu endemiczne gatunki zwierząt.
Historia
Pierwsi ludzie przybyli na Nową Gwineę ponad 60 tys. lat temu. Pochodzili oni z Azji Południowo-Wschodniej[3]. Na wyspie stworzyli prostą kulturę opartą na rolnictwie.
Dla Europy wyspę w 1526 roku odkrył Portugalczyk Jorge de Meneses nadając jej nazwę Papua od malajskiego słowa puapua.
W roku 1545 północne brzegi wyspy zobaczył Hiszpan Yñigo Ortiz de Retez. Odkryte wybrzeże nazwał Nowa Gwinea, gdyż według niego tamtejsi mieszkańcy przypominali wyglądem ludy znad zatoki gwinejskiejpotrzebne źródło. Nazwa przyjęła się. Faktem jest, że krajobraz Nowej Gwinei przypomina znane Iberyjskim żeglarzom wybrzeża Bioko i Zatoki Biafra.
Europejczycy odkryli wprawdzie wyspę w XVI wieku, ale do XIX wieku pozostawała ona nieomal całkowicie niezbadana. Dzisiejsza Papua Nowa Gwinea powstała z połączenia dwóch terytoriów kolonialnych, które obejmowały wschodnią część Nowej Gwinei oraz pobliskie wyspy. Papua, której nazwa wywodząca się z języka malajskiego oznacza kręcone włosy typowe dla Melanezyjczyków, obejmowała południowo-wschodnią część wyspy. Początkowo stanowiła ona kolonię brytyjską (Nowa Gwinea Brytyjska), by później zostać przekazaną pod administrację australijską. Północno-wschodnia część wyspy jako Ziemia Cesarza Wilhelma stanowiła część niemieckiego protektoratu Nowej Gwinei Niemieckiej. Po przegranej I wojnie światowej Niemcy musiały zrezygnować z posiadłości kolonialnych, a ich część Nowej Gwinei przypadła również Australii jako terytorium mandatowe. W 1949 oba australijskie terytoria połączono w jedno Terytorium Papui i Nowej Gwinei, później nazywane po prostu Papua Nowa Gwinea.
Papua Nowa Gwinea uzyskała niepodległość 16 września 1975 jako monarchia konstytucyjna z brytyjskim monarchą jako głową państwa[6]. Historią niepodległej Papui Nowej Gwinei wstrząsnęła próba oderwania się od niej w 1988 wyspy Bougainville[3]. Walki z secesjonistami kosztowały życie 20 tys. osób. Ostatecznie konflikt rozwiązano w 1997, a wyspa otrzymała pewien stopień autonomii.
Ustrój polityczny
Papua-Nowa Gwinea jest konstytucyjną monarchią parlamentarną. Głową państwa jest królowa angielska Elżbieta II reprezentowana przez wybieranego na 6-letnią kadencję gubernatora generalnego. Wyboru dokonuje papuaski parlament.
Unikameralny parlament Papui-Nowej Gwinei składa się z 109 posłów, z których 20 jest przedstawicielami prowincji, a pozostali pochodzą z powszechnych wyborów. Deputowani wybierani są na 5-letnie kadencję. Izba cechuje się dużą ilością partii politycznych mających w niej przedstawicielstwo.
Szef Narodowej Rady Wykonawczej - papuaskiego rządu, wybierany jest przez większość parlamentarną. Oficjalnie premiera mianuje gubernator generalny. Z powodów rozdrobnienia partyjnego żaden gabinet od uzyskania niepodległości nie utrzymał się przez całą, 5-letnią kadencję.[7]
Demografia
Języki
Papua Nowa Gwinea jest krajem charakteryzującym się ogromną różnorodnością językową. Pośród sześciu milionów mieszkańców rozróżnia się około 826 języków[8].
Kraj deklaruje się jako chrześcijański, z czego większość stanowią protestanci. Trudno jednak ustalić, w jakiej części ludność wyznaje tę religię.
Religia (2000)
- Protestantyzm: 67,1%
- Luteranizm: 19%
- Kościół Zjednoczony: 18,1%
- Zielonoświątkowcy: 9,2%:
- Kościół Poczwórnej Ewangelii: 2,1%
- Kościół Zielonoświątkowy Betel Tabernaklum: 1,7%
- Zjednoczenie Zielonoświątkowe: 1,5%
- Kościół Apostolski: 1,1%
- Zbory Boże: 0,6%
- Kościół Adwentystów Dnia Siódmego: 6%
- Anglikanizm: 5,6%
- Unia Baptystyczna: 1,6%
- Ewangeliczny Kościół Papui: 1,2%
- Katolicyzm: 20,8%
- Animizm: 1,8%
- Bahaizm: 0,7%
- Mormoni: 0,1%
- Świadkowie Jehowy: 0,07%
Podział administracyjny
Papua Nowa Gwinea dzieli się na 18 prowincji, jeden region autonomiczny oraz jeden dystrykt stołeczny[2].
Gospodarka
85% ludności czynnej zawodowo pracuje w rolnictwie[3]. Przemysł zajmuje się przetwórstwem surowców mineralnych[6].
Zobacz też
Linki zewnętrzne
Przypisy
- ↑ Encyklopedia w INTERIA.PL - największa w Polsce encykloepdia internetowa (pol.). [dostęp 2010-02-03].
- ↑ 2,0 2,1 Papua-Nowa Gwinea Encyklopedia PWN (pol.). [dostęp 2010-02-03].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Papua-Nowa Gwinea (pol.). [dostęp 2010-02-03].
- ↑ Oxford Wielka Encyklopedia Świata tom 11.. Oxford Educational, 2005. ISBN 83-7325-701-2.
- ↑ Encyklopedia w INTERIA.PL - największa w Polsce encyklopedia internetowa (pol.). [dostęp 2010-02-03].
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Oxford Wielka Encyklopedia Geografii tom 4 Afryka, Australia i Oceania. Oxford Educational, 2005, s. 82. ISBN 83-7425-138-7.
- ↑ Informacje o ustroju na podstawie www.oceania.stosunki.pl
- ↑ Harald Haarmann: Sprachen-Almanach - Zahlen und Fakten zu allen Sprachen der Welt. Campus, Frankfurt/Main 2002, ISBN 3-593-36572-3, S. 361–365 Papua-Neuguinea
- ↑ [1] Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. "Operation World"