Paul Newman

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy aktora. Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons Paul Newman w Wikicytatach
Strzelec-radiotelegrafista Paul Newman, 1944
Z żoną, Joanne Woodward, 1960

Paul Leonard Newman (ur. 26 stycznia 1925 w Shaker Heights, zm. 26 września 2008 w Westport w stanie Connecticut)[1] – amerykański aktor, reżyser i producent filmowy. Laureat Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego za rolę w filmie Kolor pieniędzy (1987) w reż. Martina Scorsese. Rok wcześniej (1986) otrzymał honorowego Oscara za całokształt twórczości. Ponadto był 8 razy nominowany do tej nagrody – za pierwszoplanowe role w filmach: Kotka na gorącym blaszanym dachu (1958), Bilardzista (1961), Hud, syn farmera (1963), Nieugięty Luke (1967), Bez złych intencji (1981), Werdykt (1982), Naiwniak (1994) oraz raz za drugoplanową rolę w obrazie Droga do Zatracenia (2002).

Życiorys

Paul urodził się w Shaker Heights na przedmieściach Cleveland. Był najmłodszym dzieckiem Theresy i Arthura Samuela Newmana, właściciela sklepu ze sprzętem sportowym. Matka (właśc. Terézia Fecková) pochodziła ze Słowacji z miejscowości Ptičie, a ojciec był potomkiem żydowskich emigrantów z Polski[2].

W szkole brał udział w przedstawieniach teatralnych, wyróżniał się także w drużynach piłki nożnej i koszykówki oraz wśród pływaków. Otrzymał stypendium sportowe i podjął naukę w college'u na kierunku ekonomia.

W latach 1943-1945 (podczas II wojny światowej) służył jako strzelec-radiotelegrafista w US Naval Air Corps. Miał zostać pilotem, ale nie ukończył szkolenia ze względu na daltonizm.

W latach 1951-1952 uczęszczał do Yale, pracując jednocześnie w nowojorskiej telewizji i ucząc się w Actors Studio. Przyciągnął uwagę krytyków debiutem na Broadwayu w Picnicu (1953). Na początku kariery był często mylony ze szczupłym wówczas Marlonem Brando. Newman twierdził, że w co najmniej 500 notesach z autografami wpisał: "Z najlepszymi życzeniami od Marlona Brando".

Po raz pierwszy pojawił się na dużym ekranie w filmie Srebrny kielich (1954), epizodzie biblijnym. Był tak zażenowany swoim ekranowym debiutem w tym historycznym fresku, że na łamach "Variety" zamieścił ogłoszenie, w którym przepraszał za swój występ. Jednak pozytywne recenzje otrzymał dopiero za rolę boksera Rocky'ego Graziano w obrazie Między linami ringu.

W latach 70. (na długo przed Tajemnicą Brokeback Mountain) był sprawcą medialnej burzy, kiedy wyraził chęć zagrania głównej roli w adaptacji bestsellerowej powieści The Front Runner, opowiadającej o homoseksualnej miłości między trenerem drużyny a zawodnikiem. Film nigdy nie powstał.

Jego wielkim hobby były wyścigi samochodowe. Zainteresował się nimi po występie w filmie z 1969 – Zwycięstwo. Swój pierwszy profesjonalny wyścig zaliczył w 1972 i do końca życia nie wydał oficjalnego komunikatu o zakończeniu kariery sportowej. W 1979 ukończył 24-godzinny wyścig LeMans na drugiej pozycji. W 1995 uzyskał trzecie miejsce w klasyfikacji generalnej, a pierwsze w swojej klasie w 24-godzinnym wyścigu w Daytonie. Był też współwłaścicielem zespołu wyścigowego Newman/Haas Racing.

Kiedy wybuchła afera Watergate, okazało się, że Paul Newman figurował na słynnej liście wrogów Nixona (Richard Nixon's Enemies List).

Dwukrotnie zagrał role, w których miał pierwotnie wystąpić James Dean (nie doszło do tego z powodu przedwczesnej śmierci Deana). Były to główne role w filmach: Między linami ringu (1956) i Gwiazda szczęścia Billy Kida (1958).

Na Uniwersytecie Princeton studenci obchodzą 24 kwietnia tzw. "Dzień Newmana". W dniu tym do tradycji należy wypicie 24 piw w ciągu 24 godzin. Nie jest to oficjalne święto uczelni, a sam aktor deklarował, że czułby się lepiej, gdyby tej tradycji nie kontynuowano.

W 1982 stworzył wraz z przyjacielem, Aronem Edwardem Hotchnerem, firmę-markę – Newman's Own, produkującą żywność. Całość uzyskanych dochodów zasila Newman's Own Fundation, będącą fundacją charytatywną. Od początku istnienia przedsiębiorstwa i fundacji wartość pomocy przeznaczonej na cele charytatywne przekroczyła 300 milionów dolarów[3].

W czerwcu 2008 media doniosły, że aktor, były nałogowy palacz, ma raka płuc[4]. Choroba nowotworowa doprowadziła do śmierci aktora. Newman zmarł 26 września 2008 – w wieku 83 lat – w swoim domu w Connecticut.

Życie prywatne

W 1949 ożenił się z Jackie Witte, z którą miał troje dzieci: Scotta (jedynego syna, ur. w 1950, zm. w 1978 wskutek przedawkowania narkotyków), Susan (ur. w 1953, obecnie: Kendall-Newman) i Stephanie. Z Jackie Witte rozwiódł się w 1958 i poślubił Joanne Woodward. Para doczekała się trzech córek: Elinory "Nell" Teresy (ur. 1959), Melissy (ur. 1961) i Claire (ur. 1965).

Wybrana filmografia

Aktor

Zanim dopłyną (Until They Sail) – kpt. Jack Harding
Gwiazda szczęścia Billy Kida (The Left Handed Gun) – William "Billy the Kid" Bonney
Długie, gorące lato (The Long, Hot Summer) – Ben Quick
Kotka na gorącym blaszanym dachu (Cat on a Hot Tin Roof) – Brick Pollitt
Exodus (Exodus) – Ari Ben Canaan
Bilardzista (The Hustler) – Eddie Felson
Przygody młodego człowieka (Hemingway's Adventures of a Young Man) – Ad Francis
  • 1963 Nagroda (The Prize) – Andrew Craig
Hud, syn farmera (Hud) – Hud Bannon
Nowy rodzaj miłości (A New Kind of Love) – Steve Sherman
Pięciu mężów pani Lizy (What a Way to Go!) – Larry Flint
Rozdarta kurtyna (Torn Curtain) – prof. Michael Armstrong
Hombre – John Russell
Zwycięstwo (Winning) – Frank Capua
Sędzia z Teksasu (The Life and Times of Judge Roy Bean) – sędzia Roy Bean
Żądło (The Sting) – Henry Gondorff
Buffalo Bill i Indianie (Buffalo Bill and the Indians) – Buffalo Bill (William F. Cody)
Bez złych intencji (Absence of Malice) – Michael Gallagher
Projekt Manhattan (Fat Man and Little Boy) – gen. Leslie Groves
Naiwniak (Nobody's Fool) – Donald J. "Sully" Sullivan

Reżyser

Przypisy

  1. ↑ IMDb - Paul Newman (ang.) [dostęp 2011-10-01]
  2. ↑ Paul Newman Genealogy
  3. ↑ Newman's Own (ang.) [dostęp 2011-10-01]
  4. ↑ "The Daily Telegraph" - Paul Newman has cancer (ang.) [dostęp 2008-09-27]

Linki zewnętrzne