Diaspora polska, potocznie Polonia (z łac. Polonia – Polska) – termin określający Polaków mieszkających poza granicami Polski.

Niektórzy za Polonię uznają tylko polską emigrację, nie określając tym mianem osób mieszkających na terenach, które po 1939 roku przestały wchodzić w skład państwa polskiego, i ich potomków. Argumentem za tym stanowiskiem jest stwierdzenie, że ludzie ci nie wyjechali z Polski, tylko zmieniły się granice kraju. Oni sami też uznają się za Polaków, a nie za Polonię. Polaków tych określa się mianem mniejszości polskiej.

Liczebność Polonii

Według danych szacunkowych poza terytorium Polski mieszka do 21 milionów Polaków i osób pochodzenia polskiego. W Polsce mieszka ok. 38,1 mln Polaków (stan na 2008 r.).

Skupiska Polaków i osób polskiego pochodzenia w świecie^[1].

Państwo i liczba Polaków (od 10 osobowych skupisk):

Powyższe dane podają czasami znacznie większą liczebność Polaków niż inne statystyki, np. spisy powszechne, i nie muszą oznaczać rzeczywistej populacji a jedynie zbliżoną (szacunkową). W niektórych państwach podczas spisów nie zbiera się danych dotyczących narodowości, w takich przypadkach jedynym źródłem informacji są dane szacunkowe.

Główne ośrodki polonijne

• Stany Zjednoczone: stany Illinois, Michigan, Wisconsin, Nowy Jork, New Jersey,
  • Chicago – blisko 1,5 mln (największe skupisko Polaków poza Polską),
  • Detroit – 400 tys., w stanie Michigan mieszka w sumie prawie 1 mln Polaków,
  • New York City Metropolitan Area – 700 tys., w stanie Nowy Jork jest w sumie ponad 1 mln,
  • polskie dzielnice w paru miastach USA: Chicago – Jackowo (Milwaukee Av), Chicago – Trojcowo, Detroit – Hamtramck, Nowy Jork (Brooklyn-Greenpoint), Filadelfia – Richmond,
  • ponadto: Cleveland, Buffalo, Milwaukee, Columbus, Boston, Baltimore, Filadelfia, Portland, Denver, Los Angeles, San Francisco, Miami, Waszyngton, Seattle, Sandusky, Pulaski i miejscowości o polskich nazwach jak Warsaw (skupiska powstały po latach 1850–1990).
• Niemcy: dawne Niemcy Zachodnie (zwłaszcza stara emigracja i emigracja lat 80.),
  • Zagłębie Ruhry – 700 tys., (Dortmund, Krefeld, Recklinghausen, Düsseldorf)
  • Berlin – 180 tys.,
  • Hamburg i okolice – 110 tys.,
  • Brema – 30 tys.,
  • Hanower, Frankfurt, Monachium,
  • polskie skupiska w niemieckich miastach: Berlin – Tempelhof, Hamburg – Billstedt/Mümmelmannsberg oraz Neu-Allermöhe (Bergedorf-Lohbrügge)
• Brazylia: Stany Parana, Rio Grande do Sul, Santa Catarina, São Paulo, Rio de Janeiro
  • Kurytyba w Stanie Parana uchodzi za wielka kolebkę emigracji chłopskiej
  • Parana – według danych polonijnych 700 tys.,
  • Santa Catarina – około 280 tys.,
  • Rio Grande do Sul – 300 tys.
• Ukraina: Lwów, obwody żytomierski i chmielnicki (mniejszość polska), Kijów – ponad 10 tys.
• Francja: Paryż – ponad 300 tys. (Wielka Emigracja i emigracja solidarnościowa) oraz regiony północno-zachodnie (emigracja robotnicza)
• Białoruś: obwód grodzieński – 294 000 (24,8% mieszkańców)^[2], obwody brzeski, miński i witebski (społeczność polska na Kresach Wsch.)
• Kanada: Toronto – 220 tys. (szczególnie Roncesvalles Avenue i okolice oraz Brampton i Mississauga), Winnipeg (55 tys.), Montreal (40 tys.), Vancouver (60 tys.), Edmonton (55 tys.), Calgary (40 tys.) (Polonia przed- i powojenna oraz następne pokolenia), London (Kanada) (18 tys.)
• Rosja: Moskwa (7200 osób według spisu powszechnego), Sankt Petersburg (dawna diaspora – 6100 osób) i Syberia (Polacy wywiezieni przymusowo), obwód omski (ok. 2 800 osób), Kraj Krasnojarski (ok. 2 500), obwód irkucki (ok. 2300), obwód kemerowski (ok. 1 400), obwód tomski, obwód nowosybirski (po ok. 1300). Skupiska ludności polskiej występują także w Południowym Okręgu Federalnym – Kraj Krasnodarski (ok. 3000), obwód rostowski (ok. 1800), Kraj Stawropolski oraz obwód wołgogradzki (po ok. 1300 osób), a także w Nadwołżańskim i Uralskim Okręgu Federalnym (np. w samym obwodzie tiumeńskim – 3400 osób). Jednak okręgiem federalnym, w którym narodowość polską deklaruje największa liczba ludności zarówno w liczbach bezwzględnych, jak i względnych (0,13% ogółu ludności) jest Północno-Zachodni Okręg Federalny (18 000 Polaków według danych spisu powszechnego). Znajdują się w nim także jedyne dwa podmioty federalne Rosji, w których Polacy stanowią ponad 0,4% ludności (Republika Karelii oraz obwód kaliningradzki). W Bijsku (Ałtajski kraj) mieszka 150 rodzin polskiego pochodzenia, do miejscowego Centrum Polskiego przynależy 70 osób. W Barnaule odpowiednio 2 razy więcej. Wierszyna, 500-osobowa wieś istniejąca od 1911 roku na Syberii zamieszkana przez potomków Polaków agitowanych przez urzędników carskich.
• Litwa: Wilno – 120 tys., rejony Sołeczniki, wileński, świeciański, trocki, janowski, koszedarski, kiejdański oraz kowieński (Polacy na Kresach Wschodnich)
• Argentyna: Buenos Aires – 140 tys., Cordoba, Rosario, Santa Fe (XX wiek)
• Australia: Sydney – 50 tys., Melbourne – 50 tys., Adelaide, region Victoria (po 1945 roku)
• Wielka Brytania: Anglia – Londyn (400 tys.), Ealing, Manchester, Crewe, Birmingham; też Szkocja i Irlandia Płn. (do 30 tys.) (polscy wojskowi z II wojny światowej, dawni azylanci polityczni i emigracja zarobkowa). Sezonowo pracuje do 1 mln Polaków w całym państwie.
• Kazachstan: okolice miasta Kokczetaw, Astana, Ałma-Ata, Karaganda (etniczna ludność polska wywieziona przed i w czasie wojny)
• Szwecja: Sztokholm – 30 tys., Malmö, Göteborg (emigracja 1960–?)
• Czechy: Śląsk Cieszyński – 40 tys. (ludność pochodzenia polskiego)
• Łotwa: Dyneburg, Lipawa, Ryga, Kraslaw, Rzeżyca, Jełgawa (etniczni Polacy)
• Belgia: Antwerpia, okręgi Liège i Limburgia (emigranci z różnych dekad). W Brukseli i Charleroi mieszka po ok. 20 tys. Polaków.
• Austria: Wiedeń – 30 tys., Graz, Linz, Löben
• Grecja: Ateny – 30 tys.
• Włochy: Rzym, Katania i Palermo (Sycylia), Bolonia, Wenecja, Padwa, Mediolan, Marche (Ankona)
• RPA: Kapsztad i Johannesburg (emigracja o wyższym wykształceniu)
• Holandia: Rotterdam, Amsterdam, Haga, Utrecht oraz regiony Limburgia i Brabancja
• Dania: Kopenhaga i Nykøbing
• Węgry: Budapeszt, Tatabánya, Komárom, Derenk
• Szwajcaria: Zurych, Winterthur, Sankt Gallen, Genewa, Lozanna
• Rumunia: Bukowina i Bukareszt
• Urugwaj: Montevideo, Punta del Este
• Nowa Zelandia: Wellington – 1 200 osób, Auckland
• Norwegia: Oslo, Moss, Halden, Spitsbergen
• Finlandia: Helsinki, Tampere, Turku
• Turcja: Adampol – Polonezköy pod Stambułem (ludzie o rodowodzie polskim)
• Mołdawia: Bielce, Styrcza (Stîrcea)
• Irlandia: Dublin, Cork, Kilkenny (wzrost po 2004 roku maksimum 250 tys. Polaków w całym państwie)
• Chiny: Hongkong, Pekin, Szanghaj, Makau, Mandżuria (w sąsiedniej Mongolii mieszka według niepotwierdzonych informacji 500 osób polskiego pochodzenia)
• Japonia: Tokio
• Hiszpania: Madryt, Barcelona (mocny wzrost po 2004 r.)
• Islandia: Reykjavík, zakłady celulozy (zwłaszcza po 2004 r.)
• Słowacja: Bratysława
• Paragwaj: Asunción, regiony przy granicy z Argentyną
• Peru: Lima
• Chile: Santiago de Chile
• w Izraelu i w Autonomii Palestyńskiej 300 tys. osób rozmawia w języku polskim.

Statystyka (2006) przedstawia największe skupiska polonijne na świecie. Warto jednak zwrócić uwagę, że Polonia istnieje również w takich miejscach jak Oceania, Birma, Katar, Nepal, Salwador, Trynidad, Surinam, Antyle Holenderskie, Barbados, Mali oraz Antarktyda (polska stacja badawcza). Zakłada się, że nie ma na świecie państwa, w którym nie mieszka chociaż jeden Polak^{potrzebne źródło}. Nawet w Laosie i Kambodży odnotowano obecność kilku Polaków.

Przyczyny emigracji

Polscy emigranci pochodzą z kilku fal migracji:

• uchodźcy po powstaniach narodowych w XIX w. (głównie do Francji, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii, Niemiec i Ameryki Północnej),
• emigracja zarobkowa w II poł. XIX w. aż do 1939 r. (robotnicy głównie do Francji, Belgii i Niemiec; chłopi do Stanów Zjednoczonych, Kanady, Brazylii i Argentyny),
• emigracja na skutek II wojny światowej oraz z przyczyn politycznych po wojnie,
• emigracja polskich Żydów na skutek napięć narodowościowych i prześladowań antysemickich (w różnych falach i okresach, przed wojną i po wojnie, m.in. tzw. emigracja pomarcowa lat 1968–71)
• emigracja z przyczyn ekonomicznych i politycznych w latach 80. XX wieku,
• emigracja zarobkowa po 1989 r. (głównie do Wielkiej Brytanii, Irlandii, Niemiec, Austrii, Włoch, Kanady i Stanów Zjednoczonych).

Media dla diaspory

Obecnie (2008) działają 3 telewizje nadające z terytorium Polski dla rodaków za granicą – TVP Polonia, Polsat 2 International i TVN International.

W Chicago działa największa polskojęzyczna telewizja poza terytorium RP – Polvision Waltera Kotaby.

Zobacz też

• Stowarzyszenie "Wspólnota Polska"
• Karta Polaka
• Marsz Polonii
• Światowe Igrzyska Polonijne
• festiwale filmów polskich za granicą
• placówki dyplomatyczne i konsularne Polski na świecie oraz obcych państw w Polsce
• przepisy wjazdowe do państw obcych dla obywateli polskich

Przypisy

Bibliografia

• Krzysztof Sawicki: Raport o sytuacji Polonii i Polaków za granicą 2009. zespół pracowników Departamentu Współpracy z Polonią MSZ. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2009. ISBN 978-83-89607-81-2. [dostęp 2012-03-01].  (pol.)
• Jan Rozwadowski: Emigracja polska we Francji. Europejski ruch wychodźczy. La Madeleine lez Lille, 1927, (304 s.)
• Edmond Marek: Luźne refleksje. O Polonii francuskiej. Wczoraj – dzisiaj – jutro. Lille 1982, (25 s.)
• Jan Paweł II a emigracja i Polonia 1978–1989. pod red. R. Dzwonkowskiego, S. Kowalczyka, E. Walewandra. Lublin 1991
• Edward Kołodziej: Emigracja z ziem polskich i Polonia. (1831–1939). Informator o źródłach przechowywanych w terenowych archiwach państwowych w Polsce. Warszawa, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 1997, (185 s.)
• Rocznik Polonii. Periodyk naukowy poświęcony społeczności polskiej i polonijnej w świecie. Nr 2. Wyd. Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2006, (192 s.)
• Przegląd Polsko-Polonijny. Periodyk (półrocznik) naukowy poświęcony społeczności polskiej i polonijnej w świecie, Nr 1. Wyd. Stowarzyszenie "Polska w Świecie". Gorzów Wielkopolski 2011, ss. 333, il.

Linki zewnętrzne

• Świat Polonii - Stowarzyszenie Wspólnota Polska
• Instytucje i organizacje polonijne