Porozumienie wielkopiątkowe lub porozumienie pokojowe z Wielkiego Piątku (ang. Good Friday Agreement, The Agreement, Belfast Agreement, lub rzadziej Stormont Agreement, irl. Comhaontú Aoine an Chéasta, Comhaontú Bhéal Féirste lub Comhaontú Stormont) – porozumienie pokojowe zmierzające do rozwiązania konfliktu w Irlandii Północnej, przyjęte 10 kwietnia 1998 przez rządy Irlandii i Wielkiej Brytanii, a kontrasygnowane przez główne partie polityczne Irlandii Północnej.

Głównymi architektami 65-stronicowego porozumienia byli katolicki polityk John Hume i protestancki David Trimble. Obaj za wkład w podpisanie porozumienia otrzymali w 1998 pokojową Nagrodę Nobla.

Główne postanowienia

• Irlandia Północna pozostała częścią Wielkiej Brytanii, ale w przyszłości społeczeństwo większością głosów będzie miało prawo zdecydować o zjednoczeniu wyspy.
• Ugrupowania polityczne zobowiązały się do korzystania wyłącznie z pokojowych i demokratycznych sposobów działania.
• Utworzone zostaną nowe instytucje Irlandii Północnej i współpracy regionalnej:
  • 108-osobowe Zgromadzenie Irlandii Północnej
  • Rząd z ministrami mianowanymi wg siły ich ugrupowań w parlamencie liczonych metodą d’Hondta. Udział ugrupowań związanych z oddziałami paramilitarnymi uzależniony będzie od przestrzegania przez te oddziały zawieszenia broni i wypełniania warunków rozbrojenia.
  • Forum Obywatelskie złożone z przedstawicieli przedsiębiorców, związków zawodowych i organizacji pozarządowych o doradczej roli w kwestiach społecznych, ekonomicznych i kulturalnych;
  • Składająca się z członków rządów obu części wyspy Rada Ministerialna Północ-Południe, mająca na celu współdziałanie w sprawach dotyczących całej Irlandii.
  • Brytyjsko-Irlandzka Konferencja Międzyrządowa dla wspierania współpracy pomiędzy Irlandią i Wielką Brytanią^[1].
  • Rada Brytyjsko-Irlandzka, w skład której wejdą przedstawiciele rządu Irlandii i Wielkiej Brytanii, jak również jej części składowych: Irlandii Płn., Szkocji i Walii oraz dependencji: Wyspy Man, Jersey i Guernsey. Jej celem jest wzmacnianie współpracy w sprawach dotyczących całego regionu.
  • Komisja Równouprawnienia i Komisja Praw Człowieka
• W ciągu dwóch lat organizacje paramilitarne mają się rozbroić.
• W ciągu dwóch lat mają być wypuszczeni więźniowie związani z ugrupowaniami paramilitarnymi przestrzegającymi zawieszenia broni.
• Ma być wprowadzone nowe prawo w Irlandii Północnej w zakresie praw człowieka i równouprawnienia obywateli.
• Irlandia zobowiązała się do zmiany zapisów w swojej konstytucji dotyczących roszczeń terytorialnych wobec Irlandii Północnej, a Wielka Brytania zobowiązała się uchylić ustawę o administrowaniu Irlandią (Government of Ireland Act 1920)
• Lokalna policja zostanie zreformowana - Royal Ulster Constabulary zostanie zastąpiona Police Service of Northern Ireland

Referenda

Porozumienie zostało wysłane do wszystkich gospodarstw domowych w Irlandii Północnej i zostało poddane głosowaniu 22 maja 1998 zarówno w Irlandii Północnej jak i Republice. Wynik głosowania przekroczył najśmielsze oczekiwania. Porozumienie zostało przyjęte znakomitą większością głosów w obu częściach wyspy. Interpretowano to jako wyraz zmęczenia społeczeństwa trwającym 30 lat konfliktem.

Podsumowanie

Porozumienie wielkopiątkowe nie rozwiązało wszystkich problemów wyspy ani regionu. Irlandia Północna nadal podzielona jest na dwie zwaśnione społeczności, nadal organizowane są marsze oranżystów i dokonywane są, choć w znacznie ograniczonym zakresie, akty terroru. Proces rozbrojenia jest znacznie opóźniony (szczególnie ze strony IRA) co spowodowało, że Zgromadzenie Irlandii Północnej i regionalny rząd zostały zawieszone przez rząd w Londynie w październiku 2002 (parlament został odwieszony wraz z wyborami 26 listopada 2003). Pomimo zmiany RUC na PSNI, policja nadal ma niski mandat zaufania wśród społeczności katolickiej. Porozumienie jednak daje szansę na ustabilizowanie sytuacji na wyspie i na całkowity pokój w przyszłości.

Przypisy