Portal:Polska
Nauki ścisłe i przyrodnicze • Nauki społeczne i humanistyczne • Geografia • Historia • Technika • Kultura i sztuka • Społeczeństwo i ludzie • Religie • Sport • Polska
Polska, Rzeczpospolita Polska – zdecentralizowane państwo unitarne położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami, Słowacją (na południu), Ukrainą, Białorusią, Litwą (na wschodzie) i Rosją (obwodem kaliningradzkim, na północy).
Za umowną datę założenia państwa polskiego jest często przyjmowany rok 966, kiedy władca Mieszko I przyjął chrześcijaństwo. Polska stała się królestwem w roku 1025, a w 1569 zawiązano unię z Litwą. Przez większą część swojej historii, Rzeczpospolita Polska była państwem wieloetnicznym i wielowyznaniowym.
Państwo przetrwało do roku 1795, kiedy terytorium zostało podzielone pomiędzy trzech zaborców: Królestwo Prus, Imperium Rosyjskie i Austrię (tzw. rozbiory Polski). Polska odzyskała niepodległość w 1918 po pierwszej wojnie światowej. Podczas II wojny światowej kraj był okupowany przez hitlerowskie Niemcy i Związek Radziecki. W trakcie działań wojennych i w wyniku polityki okupacyjnej agresorów zginęło ponad 6 milionów obywateli Polski. Po wojnie Polska stała się republiką socjalistyczną pod silnym wpływem ZSRR. W 1989 nastąpiła zmiana ustroju politycznego na demokrację parlamentarną i gospodarczego na kapitalizm.
Więcej przeczytasz ...
.svg){kind=link}
- Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie • Stary Cmentarz Żydowski w Cieszynie • Muzeum w Bielsku-Białej - Zamek książąt Sułkowskich • Cmentarz żydowski w Skwierzynie • Zamek Chojnik • Zamek w Rzeszowie • Kościół Przemienienia Pańskiego w Iławie • Twierdza Zamość • Wielka Synagoga w Warszawie • Twierdza Modlin • Opactwo cystersów w Sulejowie • Pomnik Ofiar Czerwca 1956 • Synagoga Remuh w Krakowie • Twierdza Grudziądz • Synagoga pod Białym Bocianem we Wrocławiu • Gryfice • Stargard Szczeciński
- System: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej – ustrój polityczny Polski – polskie prawo – Podział administracyjny Polski – wybory prezydenckie w Polsce w 2010 roku – Wybory parlamentarne w Polsce w 2011 roku
- Organy: Wojsko Polskie – Narodowy Bank Polski
- Egzekutywa: Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej – Rząd Donalda Tuska
- Legislatywa: Sejm – Senat
- Sądownictwo: Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Stanu
- Partie: Platforma Obywatelska – Prawo i Sprawiedliwość – Sojusz Lewicy Demokratycznej – Ruch Palikota – Socjaldemokracja Polska – Partia Demokratyczna – demokraci.pl – Unia Pracy – RACJA Polskiej Lewicy – Polskie Stronnictwo Ludowe – Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej – Liga Polskich Rodzin – Unia Polityki Realnej – Prawica Rzeczypospolitej – Polska Partia Pracy – Narodowe Odrodzenie Polski – Krajowa Partia Emerytów i Rencistów – Lewica i Demokraci
- Postacie:
Bronisław Komorowski, Donald Tusk, Jarosław Kaczyński, Waldemar Pawlak, Grzegorz Schetyna, Janusz Palikot, Aleksander Kwaśniewski, Jan Olszewski, Radosław Sikorski, Jan Rokita, Ludwik Dorn, Przemysław Gosiewski, Zyta Gilowska, Roman Giertych, Lech Wałęsa, Józef Oleksy, Kazimierz Marcinkiewicz, Antoni Macierewicz
- Regiony: Żuławy Wiślane – Pobrzeża Południowobałtyckie – Pojezierze Pomorskie – Pojezierze Mazurskie – Pojezierze Wielkopolskie – Nizina Mazowiecka – Nizina Południowowielkopolska – Nizina Śląska – Nizina Podlaska – Wyżyna Śląsko-Krakowska – Wyżyna Lubelska – Wyżyna Małopolska – Kotlina Sandomierska – Góry Świętokrzyskie – Sudety – Karpaty
- Kultura regionalna: Pomorze – Kaszuby – Mazury – Warmia – Podlasie – Wielkopolska – Kujawy – Mazowsze – Lubelszczyzna – Śląsk – Małopolska – Podhale
- Dawne polskie regiony i miasta: Kresy Wschodnie – Zaolzie – Kurlandia – Lwów – Wilno – Grodno – Brześć Litewski
- Szczyty: Rysy – Śnieżka – Łysica – Babia Góra – Giewont – Kasprowy Wierch – Tarnica – Czerwone Wierchy – Świnica – Turbacz – Ślęża
- Rzeki, jeziora i morza: Wisła – Odra – Warta – Bug – Noteć – Narew – Pilica – San – Nysa Łużycka – Łyna – Wieprz – Nogat – Śniardwy – Mamry – Wigry (jezioro) – Łebsko – Gopło – Morskie Oko – Jezioro Solińskie – Morze Bałtyckie
- Miasta: Warszawa – Łódź – Kraków – Wrocław – Poznań – Gdańsk – Szczecin – Bydgoszcz – Lublin – Katowice – Białystok – Gdynia – Częstochowa – Radom – Sosnowiec – Toruń – Kielce – Olsztyn – Opole – Rzeszów
- Medalowe w kategorii geografia: Biecz • Boronów • Brzeszcze • gmina Trzebiatów • Giszowiec • Góry Bystrzyckie (Sudety) • Góry Stołowe • Hale tatrzańskie • Hala Mała Łąka • Mińsk Mazowiecki • Mrzeżyno • Nowotaniec • Piotrowice (Katowice) • Powiat katowicki • Powiat gryficki • Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą • Rospuda • Stargard Szczeciński • Świętochłowice • Ulica Piotrkowska • Wrocławski węzeł wodny • Zaborów (powiat warszawski zachodni) • Żelechów
- Artykuły ogólne: Historia Polski – Władcy Polski – Korona Królestwa Polskiego – Rzeczpospolita Obojga Narodów – Księstwo Warszawskie – Królestwo Kongresowe – II Rzeczpospolita – Polska Rzeczpospolita Ludowa – Rzeczpospolita Polska
- Średniowiecze (do 1370):
- Terminy: Piastowie – Chrzest Polski – rozbicie dzielnicowe – bezkrólewie – Przemyślidzi
- Wydarzenia: bitwa pod Cedynią – wyprawa kijowska (1018) – bitwa na Psim Polu – bitwa pod Legnicą – bitwa pod Płowcami
- Nowożytność (do 1795):
- Terminy: reformacja – Andegawenowie – Jagiellonowie – kontrreformacja – wolna elekcja – Krzyżacy – Unia lubelska – Wielkie Księstwo Litewskie – sejmiki ziemskie – hołd pruski – Złoty Wiek – I rozbiór Polski – II rozbiór Polski – III rozbiór Polski – liberum veto – rokosz
- Wydarzenia: wielka wojna – bitwa pod Grunwaldem – bitwa pod Warną – wojna trzynastoletnia – wojna polsko-krzyżacka 1519-1521 – I wojna północna – dymitriady – potop szwedzki – bitwa pod Chocimiem – wojna smoleńska – powstanie Chmielnickiego – odsiecz wiedeńska – insurekcja kościuszkowska
- Nowożytność (do 1944):
- Terminy: Polska pod zaborami – zabór rosyjski – zabór pruski – zabór austriacki – Księstwo Warszawskie – kongres wiedeński – Królestwo Kongresowe – Wolne Miasto Kraków – Galicja – Wielkie Księstwo Poznańskie – rusyfikacja – germanizacja – rewolucja przemysłowa – Rada Regencyjna – marka polska – złoty polski – przewrót majowy – Wolne Miasto Gdańsk – pakt Ribbentrop-Mołotow – Polski Rząd na Uchodźstwie – nazizm – Generalne Gubernatorstwo – Obozy niemieckie 1933-1945 – getto w Warszawie – manifest PKWN
- Wydarzenia: wojny napoleońskie – Kongres wiedeński – powstanie listopadowe – Wiosna Ludów – powstanie styczniowe – I wojna światowa – wojna polsko-ukraińska – powstanie wielkopolskie – wojna polsko-bolszewicka – powstania śląskie – wojna litewska – II wojna światowa – kampania wrześniowa – ruch oporu – bitwa o Anglię – bitwa pod Monte Cassino – powstanie w getcie warszawskim – powstanie warszawskie
- Współczesność (od 1945):
- Terminy: Polska Ludowa – Armia Ludowa – Armia Krajowa – Polska Zjednoczona Partia Robotnicza – socjalizm – demokracja ludowa – Układ Warszawski – Okrągły Stół – demokracja – Unia Europejska – NATO
- Wydarzenia: Akcja Wisła – żołnierze wyklęci – Poznański Czerwiec – praska wiosna – Stan wojenny w Polsce 1981-1983 – II wojna w Zatoce Perskiej – Okupacja Iraku – Katastrofa polskiego Tu-154 w Smoleńsku
- Husaria • Bitwy polskiego średniowiecza • Order Virtuti Militari • Enigma • Korpus Ochrony Pogranicza • Garnizon Radom
- Medalowe: Historia Ostrowa Wielkopolskiego • Historia Zielonej Góry • Historia Kielc • Historia Biecza • Burmistrzowie Cieszyna • Historia Żydów w Turku • Sulima (herb szlachecki) • Herb Szydłowca • Kuchnia polska w średniowieczu • Historia Polski (1320-1386) • historia Polski (do 1138) • Fundacja dobrowska • Transport i podróże w I Rzeczypospolitej • Bitwa pod Obertynem • Wolne Miasto Kraków • Cichociemni • Obrona Wybrzeża w kampanii wrześniowej 1939 • Historia Polski (1914-1918) • Powstanie wielkopolskie
- Postacie:
Bolesław Chrobry – Bolesław Krzywousty – Władysław Łokietek – Kazimierz Wielki – Jadwiga Andegaweńska – Władysław Jagiełło – Zygmunt Stary – Zygmunt August – Stefan Batory – Jan Sobieski – Stanisław August Poniatowski – Jan Henryk Dąbrowski – Napoleon Bonaparte – Tadeusz Kościuszko – Roman Dmowski – Józef Piłsudski – Władysław Sikorski – Bolesław Bierut – Wojciech Jaruzelski – Lech Wałęsa – Jan Paweł II
- Komunikacja: Lotnisko Chopina w Warszawie – Port lotniczy Kraków-Balice – Polskie Koleje Państwowe – Polskie Linie Lotnicze LOT – metro w Warszawie – autostrady i drogi ekspresowe w Polsce – telekomunikacja w Polsce – gospodarka Polski
- Korporacje z siedzibą w Polsce: Polskie przedsiębiorstwa – PKN Orlen – Telekomunikacja Polska – PKO Bank Polski – Poczta Polska – Fiat Auto Poland – KGHM Polska Miedź – Grupa LOTOS – Powszechny Zakład Ubezpieczeń
- Uczelnie: Uniwersytet Warszawski – Uniwersytet Jagielloński – Uniwersytet Śląski – Uniwersytet Wrocławski – Uniwersytet Łódzki – Uniwersytet im. Adama Mickiewicza – Akademia Górniczo-Hutnicza – Katolicki Uniwersytet Lubelski – Wyższa Szkoła Filmowa im. Leona Schilera w Łodzi – Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego
- Instytuty Badawczo-Naukowe: Polska Akademia Nauk – Polska Akademia Umiejętności – Instytut Archeologii i Etnologii PAN – Instytut Nauk Ekonomicznych PAN – Instytut Biochemii i Biofizyki PAN
- Stacje Badawczo-Naukowe: Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego – Stacja im. A.B. Dobrowolskiego
- Muzyka i taniec: Mazurek Dąbrowskiego – Krakowiak – Polonez
- Język: język polski – języki słowiańskie – gwara góralska – etnolekt śląski – język kaszubski – esperanto
- Literatura: Kronika Anonima – Bogurodzica – Bulla gnieźnieńska – Kazania świętokrzyskie – Psałterz floriański – Trylogia – Pan Tadeusz
- Media:
- Prasa: Gazeta Wyborcza, Nasz Dziennik, Fakt, Rzeczpospolita, Super Express, Polska The Times, Dziennik Polska-Europa-Świat, Gazeta Polska
- Radio: Polskie Radio, Radio ZET, RMF FM, Radio Maryja
- Telewizja: Telewizja Polska, Polsat, TVN, TV 4, TV Puls
- Listy: Polscy malarze – Polscy kompozytorzy – Polskie utwory literackie – Polskie grupy muzyczne
- Mikołaj Gomółka • Fryderyk Chopin • Stanisław Moniuszko • Henryk Wieniawski • Karol Szymanowski • Witold Lutosławski • Krzysztof Penderecki • Piotr Skarga • Wincenty Kadłubek • Jan Kochanowski • Mikołaj Rej • Adam Mickiewicz • Juliusz Słowacki • Eliza Orzeszkowa • Bolesław Prus • Cyprian Kamil Norwid • Henryk Sienkiewicz • Maria Konopnicka • Stefan Żeromski • Władysław Reymont • Julian Tuwim • Jan Brzechwa • Czesław Miłosz • Zbigniew Herbert • Wisława Szymborska • Stanisław Lem • Waldemar Łysiak
- Medalowe: Zbigniew Herbert • Antoni Kucharczyk • Jacek Kaczmarski • Józef Gosławski
- Pojęcia: Reprezentacja Polski w piłce nożnej – Ekstraklasa – Reprezentacja Polski w koszykówce mężczyzn – Reprezentacja Polski w koszykówce kobiet – Reprezentacja Polski w piłce siatkowej mężczyzn – Reprezentacja Polski w piłce siatkowej kobiet – Ekstraliga polska w hokeju na lodzie – Indywidualne mistrzostwa Polski na żużlu – Reprezentacja Polski w skokach narciarskich – Polscy olimpijczycy
- Wydarzenia: Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2012 – Finał Ligi Światowej w siatkówce mężczyzn – Puchar Świata w skokach narciarskich w Zakopanem – Mistrzostwa Świata Juniorów w Lekkoatletyce 2008 – Tour de Pologne
- Więcej przeczytasz ...
- Wojciech Lipoński • Stanisław Marusarz • Halina Konopacka • Jerzy Pawłowski • Renata Mauer-Różańska • Waldemar Baszanowski • Jerzy Kulej • Helena Marusarzówna • Włodzimierz Lubański • Leszek Blanik • Wanda Panfil-Gonzales • Janusz Kusociński • Władysław Komar • Bronisław Malinowski • Sobiesław Zasada • Bronisław Czech • Gerard Cieślik • Ryszard Szurkowski
- Medalowe: Adam Małysz • Paweł Zagumny
- Zabytki: Wawel – Zamek Królewski w Warszawie – Barbakan w Krakowie – Pałac na Wyspie – Pałac w Wilanowie – Zamek w Golubiu – Brama Floriańska w Krakowie – Twierdza Modlin – Zamek w Łańcucie – Zamek w Malborku – Zamek w Ciechanowie – Zamek w Kole – Ratusz Staromiejski w Toruniu – Ratusz we Wrocławiu – Sandomierz – Biskupin – Auschwitz-Birkenau
- Kościoły: archikatedra wrocławska – katedra na Wawelu – archikatedra poznańska – archikatedra gdańska – archikatedra łódzka – Kościół Mariacki w Krakowie – archikatedra warszawska – kościół w Chełmnie – katedra pelplińska – katedra włocławska – rotunda św.Prokopa w Strzelnie
Przypisy
- ↑ Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2007 r. Nr 180, poz. 1280)