Prasa (łac. presso tłoczyć) – określenie dzienników, czasopism i "środków masowego przekazywania powstałych w wyniku postępu technicznego" o charakterze informacyjnym, wydawanych periodycznie, nie rzadziej niż raz do roku, wyróżniających się stałym tytułem i kolejnym numerem. Określenie "prasa" pochodzi od nazwy maszyny drukarskiej i sposobu powstawania "prasy", który polega na odciskaniu znaków na papierze. Informacja jest podawana za pomocą pisma i obrazu stałego lub, w przypadku mediów elektronicznych, za pomocą dźwięku, wizji lub innej metody przekazywania informacji. Prasa zalicza się do mediów jednokierunkowych, co oznacza pewną pasywność i powoduje brak bezpośredniej reakcji odbiorcy w stronę nadawcy.

Badaniem naukowym prasy zajmuje się prasoznawstwo.

Historia

Prasa jest jednym z najstarszych środków masowego przekazu, a jej początkowe fazy stwierdzono jeszcze w II wieku p.n.e w Chinach, czy też w Europie słynne "Acta Diurna Populi Romani" założone przez Juliusza Cezara w 59 p.n.e.. Prawdziwy rozwój prasy datuje się na wiek XVI-XVIII, kiedy to po wynalezieniu druku zaobserwowano dynamiczny rozwój prasy - powstawanie periodyków (1562, Włochy) czy magazynów (1594, Niemcy). Dopiero w XIX wieku prasa zaliczona została oficjalnie do mass mediów.

Do masowego rozwoju prasy przyczyniły się:

• pierwszy podwodny kabel telegraficzny między Ameryką i Europą umożliwiający błyskawicznie przekazywanie informacji między kontynentami,
• wynalazek telefonu stworzony przez Grahama Bella,
• udoskonalenie prasy walcowej pozwalającej równoczesny druk na obu stronach kartki,
• użycie elektrycznej maszyny drukarskiej oraz kolorowego druku,
• bardziej efektywna produkcja papieru,
• powstanie maszyny do pisania,
• opatentowanie linotypu, potrajającego szybkość składania druku,
• ulepszenie techniki półtonowego fotorytownictwa, dzięki czemu w czasopismach możliwy stał się druk fotografii

W pierwszej połowie XX wieku mówiło się o nastaniu „nowego dziennikarstwa” (New Journalism), które zaczęło intensywnie szukać sposobów na poszerzenie kręgu zainteresowanych prasą. Joseph Pulitzer był w tej dziedzinie pionierem. W gazetach pojawiały się sensacyjne nagłówki i tematy uważane często za tabu, czyli dotyczące seksu, brutalnych morderstw, gwałtów, wypadków, a nawet plotki dotykające osób publicznych. Wówczas wyróżniano dwie metody, według których działali dziennikarze. Jedną z nich było tzw. pranie brudów (muckraking), czyli udostępnianie opinii publicznej informacji, które nie powinny być ujawnione. Innym sposobem na zdobywanie czytelników było nagłaśnianie i angażowanie się w sprawy dotykające społeczeństwa, np. walka z korupcją, nadużyciami, co zostało nazwane krucjatami prasowymi (crusading).

Podstawowe funkcje prasy

• funkcja informacyjna (głównym zadaniem prasy jest informowanie potencjalnych odbiorców o bieżących i aktualnych wydarzeniach)
• funkcja opiniotwórcza (pozwala ukształtować pogląd na dane zdarzenie/sytuację/stan)
• funkcja postawotwórcza (kształtuje postawę w danej sprawie)

• funkcja rozrywkowa (zawiera elementy rozrywkowe, nie mające większych wartości informacyjnych)
• funkcja kontrolna (kontroluje aparat władzy i jego poczynania)
• funkcja organizatorska (organizuje życie społeczne)
• funkcja integracyjna (integruje dane społeczeństwo)

Podstawowe cechy prasy

• periodyczność (nie może ukazywać się rzadziej niż raz na rok)
• prasa nie ma zamkniętej formy (może ulegać przekształceniom/modyfikacjom/zmianom)
• możliwość dostosowania się do oczekiwań potencjalnego odbiorcy
• uniwersalność (wynika z powyższego argumentu)
• teoretyczna niezależność
• dostępność, szeroki zasięg

Typy pras

• dziennik - ukazujący się częściej niż raz w tygodniu^[1] (zazwyczaj 6 lub 5 razy w tygodniu)
• tygodnik - raz na tydzień
• dwutygodnik - raz na dwa tygodnie
• miesięcznik - raz na miesiąc
• dwumiesięcznik - raz na dwa miesiące
• kwartalnik - raz na kwartał
• półrocznik - raz na pół roku (dwa razy w roku)
• rocznik - raz w roku

Regulacje prawne

Pojęcie prasy reguluje w Polsce ustawa "Prawo prasowe" z dnia 26 stycznia 1984 r. Mianem prasy określa się "publikacje periodyczne, które nie tworzą zamkniętej, jednorodnej całości, ukazujące się nie rzadziej niż raz w roku, opatrzone stałym tytułem albo nazwą, numerem bieżącym i datą". Prasą w rozumienia Prawa prasowego są także zespoły osób i pojedyncze osoby zajmujące się działalnością dziennikarską.

Przypisy

Bibliografia

• Tomasz Goban-Klas, Media i komunikowanie masowe, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005
• Andrzej Zwoliński, Słowo w relacjach społecznych, Wydawnictwo WAM, Kraków 2003, s. 171
• Józef Skrzypczak, (red.) Popularna encyklopedia mass mediów, Kurpisz, Poznań 1999

Zobacz też

• prasa w Polsce
• żółta prasa
• środki masowego przekazu