Różanecznik

Skocz do: nawigacji, szukaj

Różanecznik, azalia, rododendron (Rhododendron L.) – rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Według niektórych ujęć taksonomicznych należy do niego ok. 1000 gatunków. W stanie naturalnym występują głównie w Azji, w mniejszej ilości w obydwu Amerykach i w Europie. Różanecznik jest jednym z częściej uprawianych krzewów ozdobnych. Te gatunki i odmiany, które mają zimozielone, skórzaste liście, nazywane są zwyczajowo rododendronami lub różanecznikami, natomiast te o miękkich, lekko owłosionych i zrzucanych na zimę lub półzimotrwałych liściach nazywa się azaliami. Te ostatnie z kolei można podzielić na gatunki o liściach w dużej mierze opadających zimą i "szklarniowe" o liściach zimozielonych, całkowicie nieodpornych na mróz, które stanowią odmiany różanecznika indyjskiego (Rhododendron simsii)[2]. Obecnie azalie i różaneczniki zaliczane są przez taksonomów do tego samego rodzaju Rhododendron, jednak w praktyce ogrodniczej w dalszym ciągu używa się utartych od bardzo dawna tradycyjnych nazw. Gatunkiem typowym jest Rhododendron ferrugineum[3].

Morfologia

Pokrój
Są to krzewy lub drobne drzewa rosnące najczęściej w lasach górskich, gdzie mają zapewnioną właściwą wilgotność powietrza i półcień. Rzadko drzewa, jak dorastający do 20 m R. giganteum. Uprawiane odmiany różaneczników i azalii to krzewy o różnych rozmiarach; od bardzo małych, które uprawia się w doniczce, do ok. 4-5 metrowych krzewów. Różaneczniki mają cały czas zwarty pokrój, azalie z początku mają luźniejszy pokrój, z czasem jednak zagęszczają się. Są to rośliny długowieczne, niektórzy hodują je już kilkadziesiąt lat. U azalii już w lipcu zaczynają się na gałązkach wytwarzać pączki na nowy rok.
Liście
Rododendrony mają nagie, duże i skórzaste liście, z górnej strony intensywnie zielone, spodem szarozielone. Na dolnej stronie liścia widać wyraźnie nerwy. Liście rododendronów są zimozielone i zdobią krzew przez cały rok . Azalie mają liście mniejsze, wąsko-eliptyczne. Jesienią liście azalii przebarwiają się na różne kolory i opadają przed zimą.
Kwiaty
Z nierównymi płatkami korony, niemal grzbieciste, zazwyczaj zebrane w szczytowe baldachogrona. Są główną ozdobą azalii i różaneczników. Kwitną niezwykle obficie. U azalii kwiaty rozkwitają przed rozwinięciem się liści, przez co są doskonale widoczne, u rododendronów kwiaty wyrastają na długich szypułkach w kwiatostanach na szczytach pędów i również są doskonale widoczne. U licznych odmian różaneczników występuje z wyjątkiem jasnoniebieskiego cała gama kolorów kwiatów – od białego do fioletowego, poprzez różne odcienie czerwieni

Uprawa

  • Azalie dobrze znoszą nawet silne mrozy. Różaneczniki również, ale pod warunkiem, że nie braknie im w podłożu wody. Gdy bowiem w zimie zamarznie gleba, nie mają możliwości jej pobierania. Aby nie uschły w zimie, należy jesienią dobrze nawodnić podłoże wokół nich, by nasyciły się wodą przed zimą. Azalie natomiast źle tolerują silne wiatry. Powinny rosnąć w zasłoniętym miejscu, najlepiej nasłonecznionym lub półcienistym[4].
Różanecznik wielkokwiatowy "Nova Zembla"
  • Sadzi się je tylko wraz z bryłą korzeniową. Wymagają ziemi próchnicznej i kwaśnej (pH 4– 5). Ziemię taką można otrzymać poprzez dodanie do dobrej ziemi ogrodniczej kwaśnego torfu, zmielonej kory lub przegniłego igliwia. Azalie należy sadzić w miejscu słonecznym, najlepiej grupami. Doskonale prezentują się na tle iglaków. Rododendrony powinny rosnąć w miejscu zacienionym, ale w nasłonecznionym też będą rosnąć dobrze, pod warunkiem zapewnienia im stałego nawodnienia. W ogóle azalie i różaneczniki wymagają przez cały rok wilgotnego podłoża, źle tolerują suszę. W utrzymaniu wilgoci pomaga ściółkowanie korą podłoża wokół nich. W razie potrzeby trzeba je podlewać. Łatwo można przesadzać nawet duże różaneczniki (oczywiście wraz z bryłą korzeniową), gdyż mają zwartą, niedużą bryłę korzeniową.
  • Należy systematycznie nawozić od maja do lipca, ale niedużymi dawkami nawozów, gdyż są wrażliwe na zasolenie gleby, lub stosować nawozy o przedłużonym działaniu. Koniecznie należy stosować nawozy kwaśne (siarczan(VI) amonu, siarczan potasu), a najlepiej specjalne mieszanki nawozów do rododendronów. Kwasowość otrzymanego podłoża nie powinna przekraczać pH 4,5 – 5.[4]. Nie należy wapnować. Aby rośliny obficie kwitły na następny rok, należy po przekwitnięciu wyłamywać kwiatostany, gdyż stają się nieładne, a ponadto wyczerpują nadmiernie roślinę. Ani azalie, ani rododendrony nie wymagają żadnego cięcia. Należy tylko usuwać uschnięte liście i obumarłe pędy. W konieczności można lekko przyciąć różanecznik wówczas gdy istnieje potrzeba uregulowania kształtu (dotyczy to starych osobników)

Choroby i szkodniki

  • fytoftoroza różanecznika – liście brązowieją, obumierają i zwijają się. Zaatakowane rośliny należy spalić, a rosnące w pobliżu różaneczniki podlewać glebowymi preparatami grzybobójczymi.
  • kibitnik azaliaczek (Catotilia azaleella) – szkodnik wygryzający liście z dolnej strony, lub powodujący ich minowanie. Zwalcza się go łatwo środkami owadobójczymi.
  • mączlik różanecznikowy – liście są lepkie i żółkną. Przyczyną jest owad, którego larwy żerując na dolnej powierzchni liścia wydzielają lepką spadź. Zwalcza się je poprzez dwukrotne opryskiwanie preparatem Talstar z dodatkiem preparatu Provado lub Applaud.
  • nekroza różanecznika – choroba spowodowana przez grzyby. Na liściach powstają jasnobrązowe plamy, które stopniowo rozprzestrzeniają się po całej roślinie. Porażone liście należy spalić, a całą roślinę opryskać dwukrotnie (co 2 tygodnie) preparatem Topsin lub Dithane.
  • zaraza wierzchołkowa pędów – spowodowana jest przez grzyb Phytophthora ramorum. Najpierw zaczynają brunatnieć wierzchołki pędów, potem choroba rozszerza się w dół. powoduje opadanie liści i obumieranie rośliny. Zwalczanie polega na wycinaniu porażonych liści i pędów, a następnie opryskiwaniu całej rośliny odpowiednimi preparatami grzybobójczymi.
  • Mączniak prawdziwy- na liściu powstaje biały nalot spowodowany przez grzyby. Jedną z cech charakterystycznych jest również nierozwijanie się, bądź zniekształcenie kwiatostanów. Zwalczanie polega na opryskaniu rośliny środkiem Amistar.

Systematyka

Synonimy[5]

Azalea L., Hymenanthes Blume, Rhodora L. Vireya Blume

Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do plemienia Rhodoreae, podrodziny Ericoideae , rodziny wrzosowatych Ericaceae, która wraz z siostrzaną rodziną Cyrillaceae należą do rzędu wrzosowców, grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots)[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Ericanae Takht., rząd wrzosowce (Ericales Dumort.), podrząd Ericineae Burnett, rodzina wrzosowate (Ericaceae Juss.), podrodzina Rhodordendroideae (Juss.) Sweet, plemię Rhododendreae (Juss.) Colla, podplemię Rhododendrinae Benth., rodzaj różanecznik (Rhododendron L.)[6].

Różanecznik żółty
Różanecznik katawbijski
Różanecznik kosmaty
Rhododendron molle
Rhododendron dilatatum
Różanecznik Williamsa
Gatunki dziko rosnące w Polsce[7]
Inne gatunki (wybór)

Odmiany uprawne

  • azalie wielkokwiatowe
    • 'Doloroso' – kwiaty intensywnie ciemnoczerwone. Wys. 100 cm, średnica 120 cm.
    • 'Fireball' – intensywnie pomarańczowoczerwone kwiaty, silnie rozwarte. Wys. 100 cm. Odmiana bardzo znana
    • 'Giblartar' – Odmiana o pomarańczowych kwiatach.
    • 'Golden Sunset' – kwiaty żółte z ciemnożółtą plamką, szeroko rozwarte. Pokrój luźny, rozłożysty, wys. 150 cm.
    • 'Homebush' – ciemnoróżowe, półpełne kwiaty. Pokrój zwarty, wysokość do 150 cm.
    • 'Irene Koster' – łososiowe, pięknie pachnące kwiaty.
    • 'Kilian' – pełne, sztywne kwiaty, jasnoróżowe. Młode liście brązowozielone, wys. 130 cm.
    • 'Parkfeuer' – kwiaty czerwone, wewnątrz pomarańczowe i lekko pachnące. Rośnie bardzo szybko (200 cm wys. po 10 latach). Odmiana bardzo rozpowszechniona.
    • 'Persil' – kwiaty białe z żółtą plamką. Pokrój luźny, wys. 150 cm.
  • azalie karłowate – niskie krzewy, kwitnące bardzo obficie. Niestety bardziej wrażliwe na mróz od innych odmian
    • 'Diamant Rosa' – drobne, jasnoróżowe i bardzo liczne kwiaty. Wewnątrz czerwone. Wys. 30Cm, średnica 70 cm
    • 'Kermesina' – rubinoworóżowe kwiaty z czerwonym odcieniem. Wys. 80 cm, szerokość 100 cm.
    • 'Satchiko' – kwiaty jaskrawopomarańczowe. Wys. 70 cm, zwarty pokrój.
    • 'Melina' – kwiaty purpuroworóżowe, w środku czerwone. Zwarty pokrój, odmiana często uprawiana.
Azalia wielkokwiatowa
  • różaneczniki wielkokwiatowe
    • 'America' – kwiaty rubinowoczerwone. Szybkorosnąca odmiana – wys. 400 cm.
    • 'Calsap' – białe kwiaty z liliowym odcieniem, w środku duża rubinowa plamka. Wys. 130 cm
    • 'Catawbiense' Boursault' – Ciemnoróżowe kwiaty,. Wzrost silny, osiągają wys. 200 cm.
    • 'Cuningham's White' – Białe kwiaty, ten rododendron często robi za podkładkędla innych gatunków.
    • 'Daniela' – kwiaty łososioworóżowe, białe w środku. Krzew gęsty
    • 'Dominik' – Różowe kwiaty z ciemnym oczkiem
    • 'Duke of York' – karminoworóżowe kwiaty z brązowymi plamkami, lekko pachnące. Wys. 250 cm.
    • 'Erato' – Karminowe kwiaty
    • 'Eskimo' – Czysto białe kwiaty
    • 'Flautando' – Łososiowe kwiaty
    • 'Francesca" – Czerwone kwiaty. Wzrost do 200cm.
    • 'Germania' – Duże liście, ciemnoróżowe kwiaty, wrażliwy na mróz
    • 'Goldcrone' Odmiana żółtokwitnąca
    • 'Haaga' – Odmiana Fińskiej hodowli, wysoka wytrzymałość na mróż, kwiaty różowe
    • 'Hachmann's Charmant' – Różowe kwiaty z białym środkiem.
    • 'Helsinki University' – Najbardziej wytrzymały z rododendronów, odporność do -39 stopni Celsjusza. Kwiaty Rózowe
    • 'Libretto' – Fioletowe kwiaty
    • 'Mars' – Kwiaty ciemnoczerwone
    • 'Nova Zembla' – kwiaty rubinowoczerwone z ciemniejszą plamką na górnym płatku, wys. 250 cm
    • 'Peter Alan' – Fioletowe kwiaty z ciemnym oczkiem
    • 'Polarnacht' – Dość popularna odmiana, Kwiaty fioletowe
    • 'Purple Splendour' – Najciemniejszy z rododendronów, ciemno fioletowe kwiaty
    • 'Torero" – Kwiatostany Czerwone
  • różaneczniki jakuszimańskie
    • 'Fantastica'- kwiaty łososioworóżowe, białe w środku, rąbek korony ciemnoczerwony. Krzew gęsty, wys. 90 cm.
    • 'Lumina' – kwiaty rubinoworóżowe. Pokrój zwarty, szeroki. Wys. 90 cm, szerokość 150 cm.
    • 'Nicoletta' – kwiaty jasnoróżowe z czerwonobordową plamką na górnym płatku. Wys. 50 cm.
    • 'Percy Wiseman' – odmana dwubarwna zmieniając kolor w różnym stadium kwitnienia.
  • różaneczniki drobnokwiatowe
    • 'Blue Tit' – jest mieszańcem dwóch gatunków różaneczników. Gęsty krzew do 1, 2 m wysokości. Kwiaty jasnoniebieskie.
    • 'Mezitt' – nieduże, ciemnoróżowe kwiaty. Kwitnie bardzo obficie. Osiąga wysokość do 1 m średnicę 1,2 m.
    • 'Shamrock' – nieduże żółte kwiaty

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-13].
  2. ↑ Nora Krawczyk: Rhododendron simsii-Azalea indica-Azalia. Magazyn Domowy
  3. ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-25].
  4. ↑ 4,0 4,1 "Azalie – najpiękniejsze krzewy późnej wiosny" (pol.). Dziennik Polski, 22 kwietnia 2009. [dostęp 22 kwietnia 2009].
  5. ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2009-03-08].
  6. ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Rhododendron (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-25].
  7. ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1. 

Bibliografia

  1. Mieczysław Czekalski: Różaneczniki. Warszawa: PWRiL, 1983. 
  2. Maciej Mynett, Magdalena Tomżyńska: Krzewy i drzewa ozdobne. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 1999. 83-7073-188-0. 
  3. Katalog roślin II. Warszawa: Agencja Promocji Zieleni, Związek Szkółkarzy Polskich, 2003. ISBN 83-912272-3-5. 
  4. Różaneczniki i Azalie. Wetbild Media, 2009. 
  5. Różaneczniki i Azalie. Wydawnictwo Działkowiec, 2005. 


Linki zewnętrzne