Roman Polański

Skocz do: nawigacji, szukaj
Odznaczenia Multimedia w Wikimedia Commons Roman Polański w Wikicytatach
Gwiazda w Łódzkiej Alei Sław
Roman Polański z żoną Emmanuelle Seigner podczas ceremonii rozdania Cezarów 2011

Roman Polański (urodzony jako Raymund Roman Thierry Liebling, 18 sierpnia 1933 w Paryżu[1]) – polski reżyser, scenarzysta, aktor oraz producent filmowy, który w 1975 przyjął obywatelstwo francuskie. W czasie swojej kariery kręcił filmy w Polsce, Wielkiej Brytanii, Ameryce i Francji. Wykształcony w łódzkiej szkole filmowej jest jej najbardziej rozpoznawalnym na świecie absolwentem. Jego pierwszy film pełnometrażowy Nóż w wodzie (1962) otrzymał nominację do Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny, lecz przegrał z 8½ Federico Felliniego. Otrzymał łącznie pięć nominacji do Oscara, a także wiele innych nagród w tym Złotą Palmę w Cannes za film Pianista (2002). W tym samym roku za ten sam film otrzymał również Oscara za najlepszą reżyserię.

Młodość

Urodził się w Paryżu w polsko-żydowskiej rodzinie, która w 1937 przeniosła się do Krakowa. Ojciec Polańskiego - Mojżesz Liebling (po II wojnie światowej na prośbę narzeczonej Wandy Zajączkowskiej, swojej późniejszej drugiej żony, zmienił imię i nazwisko na Ryszard Polański[2]) był malarzem i producentem tworzyw. Jego matka Bula (Bella) Polańska (z domu Katz) urodziła się w Rosji. Zginęła w Auschwitz, który przeżyła jego przyrodnia siostra Annete, po wojnie na stałe mieszkająca we Francji.

Okres wojny spędził w getcie w Krakowie, a potem we wsi Wysoka koło Wadowic, na górze Mosiórka. Chłopi, opłaceni przez ojca, aby przechowali Romka, po paru tygodniach go wygonili bojąc się konsekwencji przechowywania Żyda. Chłopiec zamieszkał na krakowskiej ulicy, wymyślając sobie polskie nazwisko Roman Wilk i przekonującą legendę polskiego sieroty[3].

Kariera

Od 1948 występował w teatrze. W 1953 zadebiutował na ekranie. Od 1954 studiował reżyserię w PWSF w Łodzi, którą skończył, jednak nie zdobył dyplomu. Do 1969 współpracował z Krzysztofem Komedą. Jego pierwszy film pełnometrażowy, Nóż w wodzie (1962) otrzymał nominację do Oscara.

Następnie wyjechał do Europy Zachodniej. Początkowo przebywał we Francji, a następnie w Wielkiej Brytanii, gdzie zrealizował filmy Wstręt z Catherine Deneuve i Matnia (w okresie tym współpracował z Gérardem Brachem, z którym napisał także scenariusz do Nieustraszonych pogromców wampirów). W 1968 wyjechał do Hollywood, gdzie zrealizował horror Dziecko Rosemary (2 nominacje do Oscara i 1 przyznany).

Sześć lat później Roman Polański nakręcił Chinatown z Jackiem Nicholsonem w roli głównej. Film stał się wielkim przebojem, zdobył 11 nominacji do Oscara (1 przyznany - za scenariusz) oraz 7 nominacji do Złotych Globów (4 przyznane – za najlepszy film, reżyserię, scenariusz i rolę męską). Chinatown zdobył powszechne uznanie krytyków i publiczności. Film Polańskiego jest uważany za jedno z największych dzieł w historii kina[4][5][6].

Po powrocie do Europy Polański nakręcił film Tess, który otrzymał trzy Oscary (na sześć nominacji), Złoty Glob dla najlepszego filmu zagranicznego i trzy Cezary, w tym dla najlepszego filmu.

Kolejnym nagradzanym filmem Romana Polańskiego stał się wyprodukowany w 2002 roku dramat wojenny Pianista. Film wygrał Złotą Palmę na Festiwalu w Cannes, 7 Cezarów (nagród Francuskiej Akademii Filmowej) oraz 3 Oscary (za najlepszą reżyserię, scenariusz adaptowany oraz rolę męską).

W 2005 został odznaczony przez ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis[7].

W 2008 roku światową premierę miał głośny film dokumentalny o reżyserze: Roman Polański: Ścigany i pożądany.

W 2010 roku powstał film Autor widmo, za który Roman Polański zdobył Srebrnego Niedźwiedzia na MFF w Berlinie oraz 6 nagród Europejskiej Akademii Filmowej – w tym za najlepszy film, reżyserię i scenariusz[8]. Za ten sam obraz Polański otrzymał dwa wyróżnienia Francuskiej Akademii Filmowej – Cezary, za najlepszą reżyserię i scenariusz adaptowany[9].

Podczas 36. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni został uhonorowany nagrodą "Platynowe Lwy" za całokształt twórczości[10]. Wkrótce po ogłoszeniu tej decyzji przez organizatorów imprezy Prawica Rzeczypospolitej zaapelowała w specjalnym oświadczeniu podpisanym przez Marka Jurka i Mariana Piłkę o bojkot festiwalu[11]. Na apel Prawicy odpowiedział dyrektor artystyczny 36. FPFF, Michał Chaciński, twierdząc, że "Polański odbierze wyróżnienie jako niekwestionowany mistrz światowego kina i żadne pozamerytoryczne zagadnienia nie mają na tę nagrodę wpływu"[12]. Ostatecznie jednak reżyser nie przyjechał do Polski[13].

Procesy sądowe

W 1978 został oskarżony o zgwałcenie 13-letniej Samanthy Gailey (dzisiaj Samantha Geimer). Zawarł ugodę z prokuraturą, w której przyznał się do stosunków seksualnych z nieletnią[14]. Sąd pozostawił Polańskiemu 90 dni na dokończenie projektu, ale przed ogłoszeniem wyroku Polański uciekł do Paryża. W swej autobiografii Roman by Polanski oskarżył matkę Samanthy o podsunięcie mu córki i szantaż w celu zdobycia angażu. W 2008 Samantha Geimer wystąpiła do sądu o umorzenie sprawy, co ma oszczędzić dalszych cierpień jej i jej rodzinie. Geimer twierdzi, że ponowne zainteresowanie prokuratury intymnymi szczegółami ma odciągnąć uwagę od błędów popełnionych wiele lat temu. W najnowszym filmie dokumentalnym o Polańskim ("Roman Polanski: Wanted and Desired") ujawniono kolejne dowody nierzetelnego prowadzenia ówczesnego procesu przeciw niemu. Z relacji ze sprawy wynika, że prowadzący ją sędzia Laurence J. Rittenband (zmarł w 1993) chciał skazać reżysera dla przysporzenia sobie popularności.

Na początku maja 2009 roku sąd w Los Angeles odrzucił wniosek Romana Polańskiego o umorzenie sprawy[15]. 26 września 2009 został zatrzymany po przylocie na lotnisko w Zurychu. Podstawę do zatrzymania stanowił amerykański nakaz aresztowania wydany w związku ze sprawą Geimer[16].

14 maja 2010 angielska aktorka Charlotte Lewis oskarżyła go o wykorzystywanie seksualne podczas przygotowań do kręcenia filmu Piraci. Miała wtedy 16 lat. Według aktorki do zdarzenia doszło w apartamencie Polańskiego w Paryżu.[17]

12 lipca 2010 Ministerstwo Sprawiedliwości Szwajcarii nie wyraziło zgody na ekstradycję Romana Polańskiego do Stanów Zjednoczonych i tym samym został uchylony wobec niego areszt domowy, w którym reżyser przebywał od września 2009 roku[18].

W dniu 15 lipca 2010 Prokuratura Generalna RP wyjaśniając sytuację prawną reżysera w razie jego hipotetycznego przyjazdu do kraju wydała oświadczenie, iż "Wydanie przez władze polskie Romana Polańskiego innemu Państwu jest jednak niemożliwe (...) Zgodnie z treścią art. 604 § 1 pkt 3 k.p.k. wydanie osoby innemu państwu jest niedopuszczalne, jeżeli nastąpiło przedawnienie"[19].

Życie prywatne

9 września 1959 roku Polański ożenił się z aktorką Barbarą Kwiatkowską[20]. Małżeństwo skończyło się rozwodem w 1962[21].

20 stycznia 1968 w Londynie ożenił się z amerykańską aktorką i modelką Sharon Tate[21]. 8 sierpnia 1969 roku późnym wieczorem grupa osób związanych z sektą Charlesa Mansona włamała się do jej willi w Beverly Hills[22]. W wyniku odniesionych obrażeń oraz utraty krwi Tate będąca w ósmym miesiącu ciąży zmarła[22].

30 sierpnia 1989 ożenił się z francuską aktorką Emmanuelle Seigner, z którą ma dwoje dzieci: córkę Morgane (ur. 20 stycznia 1993 roku) i syna Elvisa (ur. 1998)[23].

Filmografia

Reżyser

Filmy krótkometrażowe

Filmy pełnometrażowe

Scenarzysta

Aktor

Producent

Opieka artystyczna

Przypisy

  1. ↑ James Robert Parish: The Hollywood book of scandals: the shocking, often disgraceful deeds and affairs of more than 100 American movie and TV idols. McGraw-Hill Professional, 2004, s. 173. ISBN 9780071421898. 
  2. ↑ Grażyna Stachówna: Polański od A do Z (pol.). [dostęp 2 września 2009].
  3. ↑ Agnieszka Fabian McGhee. Głowa Polańskiego. „Przegląd”, 2009. [dostęp 30-11-2011]. 
  4. ↑ Chinatown: the best film of all time | Film | guardian.co.uk
  5. ↑ Greatest film ever: Chinatown wins by a nose
  6. ↑ 100 Greatest Films
  7. ↑ Warszawa. Wręczono złote medale "Gloria Artis". e-teatr.pl, 10 września 2005. [dostęp 22 czerwca 2011].
  8. ↑ Ghost Writer najlepszym filmem Europy!. [dostęp 2011-02-26].
  9. ↑ Ludzie Boga najlepszym filmem, Polański reżyserem - Cezary rozdane. [dostęp 2011-02-26].
  10. ↑ Krzysztof Spór: 36. FPFF. Pawlikowski szefem jury, Polański z nagrodą. stopklatka.pl, 2011-05-23. [dostęp 2011-08-09].
  11. ↑ Krzysztof Spór: Prawica chce bojkotu 36. FPFF z powodu Polańskiego. stopklatka.pl, 2011-05-25. [dostęp 2011-08-09].
  12. ↑ Krzysztof Spór: Polański przyjedzie do Gdyni mimo protestu prawicy. stopklatka.pl, 2011-05-26. [dostęp 2011-08-09].
  13. ↑ Krzysztof Spór: Roman Polański nie przyjedzie do Polski. stopklatka.pl, 2011-06-02. [dostęp 2011-08-09].
  14. ↑ Polanski The Predator
  15. ↑ tbe: Sąd odrzucił wniosek Polańskiego o umorzenie sprawy. W: PAP [on-line]. Wirtualna Polska, 2009-05-08. [dostęp 8 maja 2009].
  16. ↑ Polański w areszcie ekstradycyjnym. tvn24.pl, 15:31, 27.09.2009. [dostęp 27 września 2009].
  17. ↑ Roman Polański oskarżony o molestowanie. yahoo.com. [dostęp 14 maja 2010].
  18. ↑ Szwajcaria nie wyda Polańskiego Stanom Zjednoczonym
  19. ↑ Polański w Polsce bezpieczny. Wydanie reżysera innemu państwu - niemożliwe. 2010-07-15. [dostęp 2011-03-24].
  20. ↑ Roman Polański: Roman / par Polanski ; trad. de l'anglais par Jean Pierre Carasso.. Morrow, s. 159. ISBN 2-221-00803-0. 
  21. ↑ 21,0 21,1 Roman Polański - Biografia (pol.). filmweb.pl. [dostęp 2009-09-28].
  22. ↑ 22,0 22,1 Dirk Cameron Gibson: Serial murder and media circuses. Greenwood Publishing Group, s. 46. ISBN 9780275990640. 
  23. ↑ Thomas Riggs: Contemporary theatre, film, and television. Gale Research Co., s. 306. ISBN 9780787690380. 

Literatura

  • Tylski, Alexandre (2004). Roman Polanski - ses premiers films polonais. Lyon: Aleas. 159 s. ISBN 2-84301-109-4
  • Tylski, Alexandre (2006). Roman Polanski. Rzym: Gremese. 125 s. ISBN 88-7301-599-9
  • Tylski, Alexandre (2006). Roman Polanski l'art de l'adaptation. Paryż: L'Harmattan. 278 s. ISBN 2-296-00797-X
  • Lesław Czapliński „Sceniczne przemiany Romana Polanskiego” + wykaz inscenizacji teatralnych w: Roman Polanski Kraków 1995
  • Polański, Roman (1989). Roman. Przekład autoryzowany oryginału Roman by Polanski. Warszawa 1989. 367 s. ISBN 83-7021-113-5

Linki zewnętrzne