Rycerstwo – od pełnego średniowiecza stan osób trudniących się służbą wojskową.

Rycerze posiadali specjalny status społeczny i byli przedstawicielami uprzywilejowanej warstwy feudalnej. Jako wasale – osoby podlegające zwierzchności swojego seniora – zobowiązani byli do pełnienia służby wojskowej i do ochrony swojego pana w zamian za przywileje. Ich postępowanie opierało się na specjalnym etosie z uwzględnieniem kodeksu rycerskiego. Godność rycerza była nadawana giermkowi podczas ceremonii pasowania.

W XIII i XIV wieku rycerstwo przekształciło się w szlachtę.

W większości państw europejskich tytuł rycerski stał się jednym z niższych tytułów szlacheckich, np. we Francji jako – chevalier, w Niemczech i Monarchii Austro-Węgierskiej – Ritter, w Wielkiej Brytanii – knight . W Polsce z uwagi na zasadę równości szlacheckiej rycerstwem tytułowano ogół szlachty, stosując też określenia kawaler (tytuł szlachecki) lub formę łacińską – equitus.

Etymologia nazwy

Polskie słowo "rycerz" pochodzi od niem. Ritter, które oznacza jeźdźca, co potwierdza utożsamienie rycerza z jeźdźcem na koniu bojowym. W językach romańskich również zachował się ślad jeździeckich skojarzeń z rycerzem. Francuskie chevalier, hiszp. caballero, port. cavaleiro pochodzą od późnego łac. caballus, co znaczy "jeździec"^[1]. Jednocześnie istniało staropolskie określenie na rycerza - raciądz, od psł. *ratęgъ (od *ratъ = walka, jak w imieniu Racibor), które przeszło w nazwę osobową, stąd nazwy miejscowe: Raciąż, Raciążek^[2].

Patron

Patronem rycerzy był święty Jerzy, dziś opiekun harcerzy.

Współczesny obraz rycerza

W świadomości współczesnej obraz rycerza jawi się jako wizerunek szlachetnego opancerzonego wojownika walczącego konno za pomocą różnorakiej broni białej w obronie słabych i uciśnionych. Został on ukształtowany przez średniowieczną sztukę, m.in. francuskie pieśni rycerskie zwane chansons de geste oraz legendy (Król Artur i Rycerze Okrągłego Stołu), a także przez wyidealizowaną rolę rycerstwa podczas wypraw krzyżowych, kiedy to przedstawiani byli jako nieskazitelni wojownicy w błyszczących zbrojach szerzący Słowo Boże.

W dzisiejszych czasach rekonstrukcją obyczajów i strojów rycerskich zajmują się m.in. bractwa rycerskie.

Zobacz też

• Hereditary Knights
• Kawaler Złotej Ostrogi
• koń w średniowieczu
• krucjaty
• Paladyn
• Samuraj
• Spahisi
• turniej rycerski
• osiem cnót rycerskich
• tytuły szlacheckie
• zakon rycerski

Przypisy

Bibliografia

• Wrzesiński Sz. -"Tajemnice Rycerzy. Życie codzienne śląskich feudałów", REPLIKA, Zakrzewo-Poznań 2008
• Contamine P. – "Wojna w średniowieczu",BELLONA, Gdańsk – Warszawa 2004
• Baker A. – "Rycerstwo średniowiecznej Europy", Świat Książki, Warszawa 2004
• Barber R. – "Rycerze i rycerskość", Bellona, Warszawa 2000
• Brzustowicz B. – "Turniej rycerski w królestwie polskim w późnym Średniowieczu i Renesansie na tle europejskim", DiG, Warszawa 2004
• Flori J. – "Rycerstwo średniowiecznej Francji", Volumen, Warszawa 1999
• Huizinga J. – "Jesień średniowiecza", PIW, Warszawa 1967
• Iwańczak W. – "Tropem rycerskiej przygody", PWN, Warszawa 1985
• Kusiak F. – "Rycerze średniowiecznej Europy łacińskiej", PIW, Warszawa 2002
• Le Goff, J. (red.) – "Człowiek średniowiecza", Warszawa 2000
• Nadolski A. – "Broń i strój rycerstwa polskiego", Ossolineum, Wrocław 1979
• Ossowska M. – "Ethos rycerski i jego odmiany", PWN, Warszawa 1973
• Pastoureau M. – "Życie codzienne we Francji i Anglii w czasach rycerzy Okrągłego Stołu", PIW, Warszawa 1983
• Franciszek Piekosiński Rycerstwo polskie wieków średnich, 1901
• Piwowarczyk D. – "Obyczaj rycerski w Polsce późnośredniowiecznej (XIV-XV w.)", Wydawnictwo DiG, 2000
• Skurzyński P. – "Rycerze polscy", Świat Książki
• Zakrzewski L.S. – "Ethos rycerski w dawnej i współczesnej wojnie", Trio, Warszawa 2004
• Żukowski R. – "Rycerstwo polskie X-XV w.", Volumen, Warszawa 1999
• Żygulski Z. (Jun.) – "Broń w dawnej Polsce na tle uzbrojenia Europy i Bliskiego Wschodu", PWN, Warszawa 1982