Ryszard Kukliński

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy pułkownika Ryszarda Kuklińskiego. Zobacz też: artykuł o płatnym zabójcy Richardzie Kuklinskim.
Ostatnia legitymacja wojskowa pułkownika Kuklińskiego
Grób pułkownika Ryszarda Kuklińskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie
Tablica na Izbie Pamięci płk Ryszarda Kuklińskiego przy ul. Kanonia 20/22 w Warszawie

Ryszard Jerzy Kukliński pseud. Jack Strong, Mewa (ur. 13 czerwca 1930 w Warszawie, zm. 11 lutego 2004 w Tampie) – pułkownik Wojska Polskiego i armii amerykańskiej, zastępca szefa Zarządu Operacyjnego Sztabu Generalnego WP (PRL), whistleblower i tajny współpracownik CIA.

Życiorys

Urodził się w rodzinie robotniczej o tradycjach katolickich i związanych z PPS. Jego ojciec Stanisław, żołnierz Miecza i Pługa, podczas II wojny światowej został aresztowany za działalność konspiracyjną i zginął w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen[1].

Ryszard Kukliński zaraz po wojnie, w wieku 15 lat, rozpoczął pracę we Wrocławiu, w Miejskiej Straży Ochrony Obiektów; jego zadaniem było pilnowanie fabryki mydła. Zachowane dokumenty wskazują także, że w 1946 był – prawdopodobnie na krótko – aresztowany, choć nie wiadomo, z jakiego powodu. W wieku 17 lat wstąpił do LWP. Trzy lata później ukończył szkołę oficerską. W latach 1950-1953 służył w 9 Pułku Piechoty w Pile. Szybko piął się po szczeblach kariery – służył jako oficer sztabowy i przygotowywał między innymi plany inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. W latach 1967-1968 był w Międzynarodowej Komisji Kontroli i Nadzoru Układów Genewskich dotyczących Wietnamu.Według zbeletryzowanej biografii Kuklińskiego Mój przyjaciel zdrajca autorstwa Marii Nurowskiej, płk Kukliński nawiązał współpracę z CIA w Niemczech. Potwierdza to zachowany w archiwach krótki list do ambasady USA w Bonn, nadany w sierpniu 1972 z Wilhelmshaven, w którym nadawca łamaną angielszczyzną proponuje wyznaczenie amerykańskiego oficera mówiącego po polsku lub rosyjsku, który gotów byłby się z nim spotkać w jednym z następnych dni w Amsterdamie lub Ostendzie[2]. Później okazało się, że autorem tego listu był Kukliński.

Według jego relacji, planował zawiązać w Wojsku Polskim spisek przeciw ZSRR, jednak CIA odwiodła go od tego, jako od działania skazanego na niepowodzenie. Zamiast tego poproszono go o przekazywanie informacji mogących zaszkodzić Związkowi Radzieckiemu. W latach 1971-1981 Kukliński przekazał na Zachód ponad 40 tys. stron najtajniejszych dokumentów dotyczących Polski, ZSRR i Układu Warszawskiego. Dokumenty te dotyczyły między innymi planów ZSRR użycia broni nuklearnej, danych technicznych najnowszych sowieckich broni m.in. czołgu T-72 i rakiet Strzała-2, rozmieszczenia radzieckich jednostek przeciwlotniczych na terenach Polski i NRD, metod stosowanych przez Armię Radziecką w celu uniknięcia namierzenia jej obiektów przez satelity szpiegowskie, planów wprowadzenia stanu wojennego w Polsce i wielu innych.

W obliczu bezpośredniego zagrożenia dekonspiracją, Kukliński wraz z żoną i dwoma synami uciekł z Polski, a z pomocą CIA dotarł do Stanów Zjednoczonych na krótko przed wprowadzeniem stanu wojennego w Polsce 13 grudnia 1981 roku. Trzy lata później, 23 maja 1984 roku został przez sąd wojskowy w Warszawie zaocznie skazany na karę śmierci, w 1990 wyrok został złagodzony do 25 lat więzienia. W 1995 wyrok uchylono i Kuklińskiemu przywrócono stopień pułkownika, jednak sprawę skierowano ponownie do prokuratury wojskowej. W 1997 śledztwo umorzono, argumentując że działał w stanie wyższej konieczności. Według Leszka Millera rehabilitacja Kuklińskiego była jednym z nieoficjalnych warunków wejścia Polski do NATO[3]. Kukliński odwiedził Polskę w kwietniu 1998 roku; 6 maja 1998 roku odsłonił Pomnik Katyński w Warszawie jako jeden z inicjatorów jego budowy.

Po rehabilitacji nadano mu m.in. honorowe obywatelstwa miast Krakowa[4] i Gdańska.

Kukliński zmarł 11 lutego 2004 w wieku 73 lat. Przyczyną śmierci był gwałtowny udar mózgu w szpitalu.

Prochy płk. Kuklińskiego i jego starszego syna Waldemara, który zginął w sierpniu 1994 roku z rąk nieznanych do dziś sprawców (został potrącony przez samochód, w którym nie znaleziono żadnych odcisków palców), spoczęły 19 czerwca 2004 r. w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Drugi syn, Bogdan Kukliński, według oficjalnej wersji zaginął bez śladu podczas morskiego rejsu w 1993 roku. W 2009 roku "Wprost" wysunął hipotezę, że zaginięcie zostało sfingowane przez CIA w ramach programu ochrony świadków[5].

W grudniu 2008 CIA ujawniła raporty Kuklińskiego z roku 1981, między innymi charakterystykę gen. Jaruzelskiego[6]

Publikacje i filmy o płk. Kuklińskim

Wśród publikacji książkowych pojawiły się dotychczas następujące pozycje:

  • Krajewski Andrzej, Zasługa dla Polski,
  • Szaniawski Józef, Pułkownik Kukliński. Misja Polska,
  • Szaniawski Józef, Samotna misja — pułkownik Kukliński i zimna wojna, 2000,
  • Szaniawski Józef, Pułkownik Kukliński — tajna misja, 2008,
  • Weiser Benjamin, Ryszard Kukliński. Życie ściśle tajne.
  • Nurowska Maria, Mój przyjaciel zdrajca, 2004

Filmy:

Awanse i odznaczenia

W 1998 został odznaczony Medalem Polonia Mater Nostra Est.

Porozumienie Organizacji Kombatanckich i Niepodległościowych od chwili śmierci Ryszarda Kuklińskiego zabiega o awansowanie go do stopnia generała brygady i uhonorowanie Orderem Orła Białego. Bezskutecznie zwracało się wcześniej w tej sprawie z podobnymi apelami do prezydentów Aleksandra Kwaśniewskiego i Lecha Kaczyńskiego[8].

O pośmiertne podniesienie rangi pułkownika Ryszarda Kuklińskiego do rangi generała zwróciła się 18 lutego 2004 do prezydenta RP inicjatywa polityczna "Centrum" pod przewodnictwem Zbigniewa Religi.

Upamiętnienie

W ramach projektu "słynni Polacy XX w." pułkownik Ryszard Kukliński został upamiętniony popiersiem, które stoi w parku im. Henryka Jordana w Krakowie w Krakowie (III.2) – odsłonięcie 11 listopada 2006.

Izba Pamięci

W 2006 na warszawskiej Starówce, przy ul. Kanonii 20 (w pobliżu katedry św. Jana Chrzciciela) utworzono izbę pamięci pułkownika Kuklińskiego[9]. 17 listopada 2010 Hanna Gronkiewicz-Waltz podjęła decyzję o jej zamknięciu[10], jednak decyzję cofnęła i izba pamięci nadal jest otwarta[11].

Przypisy

  1. ↑ Ludzie Wprost – Ryszard Jerzy Kukliński. Agencja Wydawniczo-Reklamowa Wprost Sp. z o.o. [dostęp 11 marca 2009].
  2. ↑ Ryszard Kuklinski – Cold War spy for the West, the Independent – Obituaries, 13.2.2004
  3. ↑ 17 grudnia 2008 "Kukliński i NATO" [1]
  4. ↑ Honorowe Obywatelstwo Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa. [dostęp 18 lutego 2011].
  5. ↑ "Zamordowany przez KGB" syn Kuklińskiego żyje?. 16 maja 2009.
  6. ↑ New Kuklinski Documents on Martial Law in Poland Released (ang.). Cold War International History Project (The Woodrow Wilson International Center for Scholars). [dostęp 22 grudnia 2008].
  7. ↑ CIA pokaże dziś film "Gry wojenne" o Ryszardzie Kuklińskim
  8. ↑ [2]
  9. ↑ Kukliński znowu w Warszawie. Tygodnik Niedziela. [dostęp 2011-02-20].
  10. ↑ Katarzyna Mazur. Hanna Gronkiewicz – Waltz chce się pozbyć Kuklińskiego. „Warszawska Gazeta”, 2011-02-16. Warszawa: Warszawska Gazeta sp. z o.o.. ISSN 1898-8075. 
  11. ↑ Leszek Konarski: Szpieg w mieście królów (pol.). Przegląd, 2011-05. [dostęp 2011-05-07].

Linki zewnętrzne