Skorupiaki (Crustacea) – podtyp stawonogów, w większości wodnych. Wiele gatunków wchodzi w skład planktonu. Znanych jest ponad 50 tysięcy gatunków.

Budowa zewnętrzna

Wyraźny podział ciała na kilka odcinków - tagmy ( głowotułów i odwłok). Wyraźna segmentacja tułowia i odwłoka. Charakteryzują się dużym stopniem zróżnicowania budowy. Wielkość od 0,5 mm (oczlik) do kilkudziesięciocentymetrowych okazów homarów czy langust. Największy skorupiak to krab japoński. Na głowie znajduje się pięć par silnie zmodyfikowanych odnóży:czułki I pary, czułki II pary, żywaczki, szczęki I pary i szczęki II pary. Tułów i odwłok mają liczne odnóża służące do lokomocji, chwytania zdobyczy lub oddychania ^[1] . Odnóża są dwuczęściowe z wyjątkiem pierwszej pary czułków. U większości ciało pokryte pancerzem (karapaksem). Wiele gatunków pasożytniczych np. spośród wąsonogów (Cirripedia) lub widłonogów (Copepoda) to pasożyty wewnętrzne, których skrajnie uproszczona budowa zewnętrzna i wewnętrzna w niczym nie przypomina budowy wolno żyjących przedstawicieli. Ich przynależność do podtypu skorupiaków określa się na podstawie analizy budowy stadiów larwalnych lub badań genetycznych.

Układ mięśniowy

Skorupiaki mają zginacze i prostowniki, których działanie jest antagonistyczne.

Układ krążenia

Układ krążenia skorupiaków, tak jak innych stawonogów, jest otwarty. Krąży w nim hemolimfa, powstała z wymieszania krwi i płynu jamy ciała. Barwniki oddechowe występujące u skorupiaków to hemocyjanina i hemoglobina.

Układ wydalniczy

Narządami wydalniczymi skorupiaków są metanefrydia znajdujące się w gruczołach czułkowych lub i szczękowych.

Oddychanie

Mniejsze oddychają całą powierzchnią ciała, większe skrzelami lub płucami odwłokowymi.

Rozmnażanie

Większość skorupiaków jest rozdzielnopłciowa, nieliczne są obojnakami. Rozwój może być prosty lub złożony.

Środowisko życia

Zwierzęta wodne, w większości wolno żyjące, rzadziej osiadłe (wąsonogi), nieliczne lądowe – te na ogół składają jaja w morzu, część na lądzie w wilgoci. Pasożyty nieliczne.

Systematyka

Klasyfikacja skorupiaków jest przedmiotem żywej dyskusji specjalistów i w dużej mierze różni się zależnie od źródła. Podana niżej jest uznawana przez wielu specjalistów:^[2]

Wedle tej pracy skorupiaki uzyskują rangę podtypu, do którego należy 6 żyjących gromad:

• Gromada: Branchiopoda – skrzelonogi
• Gromada: Remipedia – łopatonogi
• Gromada: Cephalocarida – podkowiastogłowe
• Gromada: Ostracoda – małżoraczki
• Gromada: Maxillopoda
• Gromada: Malacostraca – pancerzowce (skorupiaki wyższe)

W innych źródłach, np.^[3] natknąć się można jeszcze na przestarzały układ systematyczny, w którym skorupiaki są gromadą (podtyp żuwaczkowce) i dzielą się na:

• podraczki, do których należą m.in. dafnie, oczliki, przekopnice, pąkle i inne prymitywniejsze gatunki
• rakowce, nazywane skorupiakami wyższymi, np.: raki, homary, langusty, kraby, kryl, prosionki, stonogi

Linki zewnętrzne

• Informacje naukowe o skorupiakach świata

Literatura

• Grabda E. (red.) Zoologia – Bezkręgowce. PWN, Warszawa 1989

Przypisy