Sokółka

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejsca o nazwie Sokółka.
Dewiza: Sokółka – naturalnie wielokulturowa Państwo  Polska Województwo podlaskie Powiat sokólski Gmina Sokółka
gmina miejsko-wiejska Założono XV wiek. Prawa miejskie 28 lutego 1608 Burmistrz Stanisław Małachwiej Powierzchnia 18,59 km² Ludność (2011)
• liczba
• gęstość
18 532 [1]
997 os./km² Strefa numeracyjna
+48 85 Kod pocztowy 16-100 Tablice rejestracyjne BSK
Położenie na mapie Polski

Sokółka
53°24′N 23°30′E / 53.4, 23.5Na mapach: 53°24′N 23°30′E / 53.4, 23.5 TERC
(TERYT) 3202611084
Urząd miejski
pl. Kościuszki 1
16-100 Sokółka Multimedia w Wikimedia Commons Strona internetowa

Sokółka – miasto w woj. podlaskim, siedziba powiatu sokólskiego i gminy miejsko-wiejskiej Sokółka, przy drodze krajowej nr 19[2]. Prawa miejskie nadane zostaly Sokółce w roku 1609. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.

Położenie

Miasto położone jest na obszarze Wzgórz Sokólskich, w północnej części Niziny Podlaskiej, u źródeł rzeki Sokołdy.

Przez miasto przebiega międzynarodowa trasa drogowa droga krajowa nr 19 i kolejowa Warszawa – Grodno i dalej w kierunkach na Wilno, Rygę, Sankt-Petersburg, Mińsk i Moskwę. Sokółka oddalona jest o 16 km od polsko-białoruskiego przejścia granicznego w Kuźnicy Białostockiej[3].

Historia

Początki miasta

Rycina Bony Sforzy z okresu, w ktorym nadany został jest dworek Sucholda, na obszarze dzisiejszej Sokółki

Pierwotnie Sokółka była wsią koronną, której mieszkańcy zobowiązani byli do hodowli sokołów[4], z czym można wiązać pochodzenie nazwy miasta. W początku XVI wieku istniał tu dwór myśliwski Sucholda znajdujący się we władaniu królowej Bony, który został nadany jej przez Zygmunta Starego w roku 1524 wraz z rozległym obszarem od Kowna do Narwi i Świsłoczy, jaki wydzielił z Puszczy Grodzieńskiej[5]. W 1565 roku Zygmunt August ufundował w Sokółce kościół katolicki, a parafia funkcjonowała od roku 1592.[6] W latach 1586-1589 Sokółka stała się wsią targową. Prawa miejskie otrzymała ona 28 lutego 1609 od Zygmunta III[7]. Przed nadaniem praw miejskich do Sokółki przybyli rewizorowi królewscy Jerzy Scipion del Campo oraz Stefan Nieszkowski, którzy dokonali rozplanowania przyszłego miasta[8].

Sokółka w XVII i XVIII wieku

Tablica poświęcona Antoniemu Tyzenhauzowi na ścianie Muzeum Ziemi Sokólskiej

W roku 1652 Ludwika Maria Gonzaga nadała parafię w Sokółce[9] trzem współpracownikom Wincentego à Paulo[10]. Po krótkim pobycie w mieście przeniesieni zostali jednak do Warszawy. W tym okresie w mieście wytapiano rudę darniową[11]. 29 grudnia 1698 roku August II nadał zamieszkującym Sokółkę Żydom przywilej wolnego handlu oraz prowadzenia szynków[12].

W roku 1717 miasto znalazło się na drodze pocztowej między Warszawą i Mitawą, a wmieście osadzono urzędników pocztowych z rodziny Michaelisów[13]. W drugiej połowie XVIII wieku podskarbi nadworny litewski Antoni Tyzenhauz sprowadził rzemieślników i rozbudował miasto, próbując dokonać przestrzennej przebudowy miasta[7]. W czasie jego administrownia dokonany został nowy podział ekonomii litewskich, w wyniku czego Sokółka została siedzibą guberni. Tyzenhauz na obszarze ekonomii grodzieńskiej wybudował szereg fabryk i manufaktur, które później upadły, jednak wprowadził na nowo wcześniej zniesioną pańszczyznę. W wyniku tego w Sokółce oraz w Kuźnicy i Krynkach pojawiły się protesty miejscowej ludności, a w latach 70. XVIII pisano supliki do króla. W tym czasie w mieście znajdowały się 182 domy i stacjonował w nim garnizon kawalerii narodowej[14]. Na zlecenie Tyzenhauza został wykonany przez Józefa de Sacco projekt założenia parkowo-pałacowego: "Planty Zabudowania gubernji J.K.mci Sokolskiey", zbudowano jednak tylko pałacyk gubernatora. Za to do lat 80. XVIII wieku wybudowano 12 kamienic na rynku[15].

W czasie insurekcji kościuszkowskiej w marcu 1794 agitację na terenie Sokółki prowadził Joachim Chreptowicz. W kwietniu tego roku stacjonujący w mieście regiment liczył 600 osób. Po zajęciu Grodna przez Rosjan, 9 maja w Sokółce podpisany został przez kilkaset osób akces do powstania oraz zawiązano w nim Komisję Porządkową Powiatu Grodzieńskiego. Wydana została też specjalna odezwa do mieszkających na tych terenach Tatarów. W lipcu komisja ogłosiła Uniwersał Połaniecki[16].

Okres rozbiorów

Od 1796 miasto znalazło się w zaborze pruskim, w prowincji Prusy Nowowschodnie[17]. Do czasu Pokoju w Tylży w roku 1807, gdy Sokółka znalazła się w zaborze rosyjskim, stacjonował w niej szwadron wojsk pruskich, liczący 228 osób.[18] W latach 1792 i 1803 wybuchały pożary w wyniku których spłonęła część miasta, a w roku 1796 kościół parafialny[19]. W roku 1848 zbudowany został murowany kościół katolicki pw. św. Antoniego. W latach 50. XIX wieku zbudowana została prawosławna cerkiew św. Aleksandra Newskiego[20] oraz szkoła administracyjno-leśna i strzelecka, a w 1886 koszary. Pod koniec XIX wieku do wybuchu I wojny światowej w mieście stacjonował 63 Uglicki Pułk Piechoty[21].

Od roku 1807 aż do 1975 Sokółka była miastem powiatowym. W XIX wieku była ośrodkiem targów, rzemiosła i drobnego przemysłu.

Kościół Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa w Sokółce

Sokółka w czasie Drugiej Rzeczypospolitej

Pomnik z popiersiem Józefa Piłsudskiego

Od 30 kwietnia[22] 1919 Sokółka znalazła się w granicach Polski, jednak w okresie VII-IX 1920 zajmowana była przez wojska bolszewickie podczas wojna polsko-bolszewickiej[23]. W lipcu 1920 roku w wyniku ostrzału artyleryjskiego część miasta została zniszczona[24]. 24 września tego roku stacjonował w mieście sztab dowodzenia 2 Armii Wojska Polskiego, tu także został wydany przez Józefa Piłsudskiego rozkaz ataku na Lidę[24]. 20 listopada 1996[25] odsłonięty został pomnik poświęcony bohaterom Bitwy nad Niemnem z tamtego okresu z popiersiem marszałka Piłsudskiego.

W okresie międzywojennym miasto znane z garbarni oraz targów końskich i bydlęcych.

II wojna światowa

21 września 1939 roku miasto zostało zajęte przez oddziały sowieckiej 2 brygady czołgów. Do czasu zajęcia przez Niemców w 1941 Sokółka została zagarnięta przez ZSRR. Podczas okupacji niemieckiej w Sokółce mieścił się hitlerowski obóz pracy (3 tys. osób) i w latach 1941-1943 getto żydowskie liczące ponad 8 tys. osób. Żydzi z getta w roku 1942 wybudowali zalew w Sokółce[26]. W czasach wojennych zginęło ok. 2 tysiące mieszkańców, zniszczono ok. 25% miasta.

Okres powojenny

W latach 70. XX wieku we wschodniej części miasta powstały dwa duże zakłady przemysłowe: stolarski Stolbud (obecnie Sokółka Okna i Drzwi) oraz Fabryka Urządzeń Mechanicznych "Spomasz"[27].

Społeczność

Demografia

Budynek Sokólskiego Ośrodka Kultury

W kolejnych latach Sokółka liczyła:

  • Przełom XVIII i XIX w. – 1124 mieszkańców (w tym 383 Żydów i 18 Tatarów)[28]
  • 1945 – 4879 mieszkańców[29]
  • 1987 – ok. 18 000[30]
  • 2004 – 19 037
  • 2008 – 18 666[31]

400-lecie miasta

W 2009 roku Sokółka obchodziła 400-lecie istnienia. Z tej okazji w Sokółce zorganizowano wiele imprez z takimi artystami na czele jak Danzel. Ponadto przed Urzędem Miejskim postawiono pomnik, upamiętniający ten jubileusz. Wyprodukowano też sokólską monetę o nazwie "Sokole".

Instytucje

Budynek Muzeum Ziemi Sokólskiej
Ratusz w Sokółce
Pomnik na cześć 300 lat osadnictwa tatarskiego położony w parku w centrum miasta

Fundacje i stowarzyszenia

  • Fundacja Sokólski Fundusz Lokalny[32]
  • Stowarzyszenia Na Rzecz Rozwoju Ziemi Sokólskiej "BARKA"[33]
  • Stowarzyszenie Klub 4x4[34]

Kulturalne

Sportowe

  • Klub Sportowy Sokół Sokółka – piłka nożna[38]
  • Kolarski Klub Sportowy "Sokół" Sokółka
  • Uczniowski Klub Sportowy "Batory" – sekcje: pływacka, szachowa, narciarstwa wodnego[39]
  • Klub bilardowy Metal-Fach LP Pool Bilard SOKÓŁKA[40]
  • Klub Jeździecki BIK[41]
  • Klub Sportowy MIKOLO SOKÓŁKA – siatkówka
  • OSiR SOKÓŁKA – tenis stołowy[42]
  • UKS BOXING SOKÓŁKA – boks
  • LUKSz ORIENT SOKÓŁKA – szachy

Imprezy cykliczne w mieście

  • Dni Sokółki[43].
  • Letnia Akademia Wiedzy o Tatarach Polskich
  • Przegląd Widowisk Pastorałkowych
  • Wojewódzkie Spotkanie Rodzin Muzykujących
  • Rodzinny Festyn Dobroczynny[43].

Wielokulturowość miasta

Z względu na to, że miasto zamieszkują wyznawcy religii katolickiej, prawosławnej oraz islamu, poza Polakami są to Białorusini i Litwini, a w jego okolicach zamieszkują także Tatarzy, zyskało ono określenie stolicy polskiego orientu[3]. W mieście zaczyna się także Szlak Tatarski, utworzony w roku 1979 na cześć sprowadzenia na te ziemie chorągwi tatarskiej przez Jana III Sobieskiego[44].

Sokółka na dużym i małym ekranie

Trylogia " U Pana Boga... "

W Sokółce i okolicach była kręcona większość scen całej trylogii. Ukazane w filmie obiekty które znajdują się w Sokółce: kościół pw. św. Antoniego, plebania, ogród, wędzarnia, obiekty gospodarcze, cerkiew pw. św. Aleksandra Newskiego i inne.

Cud w Sokółce

 Osobny artykuł: Kościół św. Antoniego w Sokółce#Domniemany cud eucharystyczny.

6 lutego 2010 roku w Telewizji Polsat został wyemitowany film dokumentalny Faktu dla Polsatu pt. "Cud w Sokółce". W filmie były ukazane zdarzenia, które miały miejsce 12 października 2008 w kościele pw. św. Antoniego w Sokółce.

Edukacja i Oświata

Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Sokółce
Zespół Szkół Rolniczych w Sokółce
Kryta pływalnia

Szkoły podstawowe

  • Szkoła Podstawowa Specjalna
  • Szkoła Podstawowa nr. 1 im. Adama Mickiewicza
  • Szkoła Podstawowa nr. 2 z Oddziałami Integracyjnymi
  • Szkoła Podstawowa nr. 3

Gimnazja

  • Gimnazjum Specjalne
  • Gimnazjum nr. 1 im. Jana Pawła II
  • Gimnazjum nr. 2
  • Gimnazjum nr. 3 Integracyjne

Szkoły ponadgimnazjalne

  • Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych
  • Liceum Ogólnokształcące nr.1 im. Mikołaja Kopernika
  • I Liceum Profilowane im. Mikołaja Kopernika
  • II Liceum Profilowane im. Elizy Orzeszkowej
  • III Liceum Profilowane im. Henryka Dobrzańskiego "Hubala"
  • Technikum dla Dorosłych
  • Technikum nr. 1
  • Technikum nr. 2 im. Henryka Dobrzańskiego "Hubala"
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna
  • Technikum Uzupełniające dla Dorosłych nr. 1
  • Technikum Uzupełniające dla Dorosłych nr. 2
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr. 1 im. Elizy Orzeszkowej

Komunikacja

Ulica Białostocka/Droga krajowa nr. 19 w Sokółce. Po lewej stronie zabytkowe kamienice

Przez Sokółkę biegnie droga droga krajowa nr 19, a w przyszłości ma biec droga ekspresowa S19. Oprócz tego w Sokółce początek mają droga wojewódzka nr 673 i droga wojewódzka nr 674.

Gospodarka

Budynek firmy "Sokółka Okna i Drzwi", będącej kontynuacją działającego od lat 70. Stolbudu

Miasto jest głównie ośrodkiem usługowym regionu rolniczego, ale także produkcji stolarki okiennej, importu węgla kamiennego i gazu, mrożenia owoców i warzyw czy przetwórstwa mleka. Znajdujące się większe zakłady pracy w Sokółce to:

  • ORLEN Gaz
  • Sokółka Okna i Drzwi
  • Farmer
  • Metal-Fach
  • Spółdzielnia Mleczarska SOMLEK Sokółka
  • Barter S.A.
  • Eskimos S.A.
  • Eko-Gril

Turystyka

Zabytki

Zabytkowy dom w Sokółce z 1880 roku. Dawniej plebania prawosławna

Inne obiekty o walorach kulturowych

Kaplica św. Męczennicy Pawły Kuncewiczowej na cmentarzu prawosławnym w Sokółce

Szlaki turystyczne

Kościoły i związki wyznaniowe

Miejsca i obiekty

W Sokółce

Stadion OSiR w Sokółce
Stadion OSiR w Sokółce
  • zespół boisk, korty tenisowe, kryta pływalnia, skatepark, siłownia przy OSiR, ul. Mariańska 31
  • stadion miejski, ul. Mariańska / ul. Grodzieńska
  • Zalew Sokólski z ośrodkiem wczasowym – akwen 20 ha z plażą, wypożyczalnia sprzętu wodnego, miejsca noclegowe, kort tenisowy, boisko do siatkówki plażowej, ul. Wodna
  • kino "Sokół"
  • pomnik z popiersiem Józefa Piłsudskiego
  • pomnik na cześć 300 lat osadnictwa tatarskiego (umiejscowiony w parku w centrum miasta)
  • tablica poświęcona Antoniemu Tyzenhauzowi na ścianie Muzeum Ziemi Sokólskiej

W najbliższych okolicach Sokółki

  • Nowa wieża ciśnień

  • Stara wieża ciśnień

  • Jedno z osiedli

  • Starostwo Powiatowe

Sąsiednie gminy

Gmina Sokółka sąsiaduje z Białorusią.

Miasta partnerskie

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. [dostęp 2011-08-10].
  2. ↑ Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 6. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  3. ↑ 3,0 3,1 Serwis informacyjny powiatu sokólskiego. [dostęp 30.06.2009].
  4. ↑ Sokółka w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI (Sochaczew – Szlubowska Wola) z 1890 r.
  5. ↑ Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 7. ISBN 978-83-60534-98-4. 
  6. ↑ Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 9. ISBN 978-83-60534-98-4. 
  7. ↑ 7,0 7,1 Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 4. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  8. ↑ Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 11. ISBN 978-83-60534-98-4. 
  9. ↑ Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 13. ISBN 978-83-60534-98-4. 
  10. ↑ Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 11. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  11. ↑ Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 14. ISBN 978-83-60534-98-4. 
  12. ↑ Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 16. ISBN 978-83-60534-98-4. 
  13. ↑ Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 17. ISBN 978-83-60534-98-4. 
  14. ↑ Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 19-21, 23. ISBN 978-83-60534-98-4. 
  15. ↑ Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 21-22. ISBN 978-83-60534-98-4. 
  16. ↑ Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 24-27. ISBN 978-83-60534-98-4. 
  17. ↑ Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 12. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  18. ↑ Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 28. ISBN 978-83-60534-98-4. 
  19. ↑ Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 29. ISBN 978-83-60534-98-4. 
  20. ↑ Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 24. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  21. ↑ Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 13. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  22. ↑ Jan Rećko: Józef Piłsudski w Sokółce. Bydgoszcz: Reprint, 2009, s. 7. 
  23. ↑ Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 14. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  24. ↑ 24,0 24,1 Jan Rećko: Józef Piłsudski w Sokółce. Bydgoszcz: Reprint, 2009, s. 8. 
  25. ↑ Jan Rećko: Józef Piłsudski w Sokółce. Bydgoszcz: Reprint, 2009, s. 15. 
  26. ↑ Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 20. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  27. ↑ Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 16. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  28. ↑ Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 28-29. ISBN 978-83-60534-98-4. 
  29. ↑ Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 15. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  30. ↑ Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 17. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  31. ↑ Ludność w Sokółce. [dostęp 31 grudzień 2008].
  32. ↑ Fundacja Sokólski Fundusz Lokalny. [dostęp 18 wrzesień 2010].
  33. ↑ Stowarzyszenia Na Rzecz Rozwoju Ziemi Sokólskiej "BARKA". [dostęp 18 wrzesień 2010].
  34. ↑ Stowarzyszenie Klub 4x4 Sokółka. [dostęp 18 wrzesień 2010].
  35. ↑ Sokólski Ośrodek Kultury. [dostęp 18 wrzesień 2010].
  36. ↑ Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 36. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  37. ↑ Serwis informacyjny Sokólskiego Ośrodka Kultury. Działalność SOK. [dostęp 05.10.2009].
  38. ↑ KS Sokół Sokółka. [dostęp 9 listopada 2009].
  39. ↑ Uczniowski Klub Sportowy "Batory". [dostęp 9 listopada 2009].
  40. ↑ Klub bilardowy Metal-Fach LP Pool Bilard SOKÓŁKA. [dostęp 18 wrzesień 2010].
  41. ↑ Klub Jeździecki BIK. [dostęp 18 wrzesień 2010].
  42. ↑ OSiR Sokółka. [dostęp 18 wrzesień 2010].
  43. ↑ 43,0 43,1 Portal miejski Sokółki. Kalendarz wydarzeń. [dostęp 03.10.2009].
  44. ↑ Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 11, 22. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  45. ↑ Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 26. ISBN 978-83-61128-35-9. 
  46. ↑ Sala Królestwa w Sokółce, ul. Wierzbowa

Linki zewnętrzne