Somalia
-Blue_version.svg&filetimestamp=20100121175507){kind=link}
• całkowita
• wody śródlądowe
637 700 km²
1,6%
• całkowita
• gęstość zaludnienia
13 183 884▲
20,6 osób/km²
i od Włoch
1 lipca 1960
2 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (ang.)
3 Nieużywana
Somalia (som. Soomaaliya; arab. As-Sumal, Aş-Şūmāl), Republika Somalijska – państwo w północno-wschodniej części Afryki położone na Półwyspie Somalijskim (zwanym „Rogiem Afryki”). Przylega do Oceanu Indyjskiego i Zatoki Adeńskiej. Na północnym zachodzie graniczy z Dżibuti, na zachodzie z Etiopią, zaś na południowym zachodzie z Kenią.
Od 1991 roku w Somalii trwa wojna domowa, obecnie kraj jest w stanie faktycznego rozpadu, a rząd kontroluje tylko niewielkie skrawki jego terytorium. W 2011 Somalia zajęła 1. miejsce (czwarty rok z rzędu) w rankingu państw o najtrudniejszych warunkach do życia[1]. W lipcu 2011 na terenie Somalii ogłoszono stan klęski głodowej spowodowany długotrwałą suszą, plagami szarańczy, a także długoletnią wojną domową. W wyniku głodu zmarło już 12 tys. osób. Szacuje się, że w całym regionie tzw. "Rogu Afryki" (południowo-zachodnia Etiopia, Somalia, północna Kenia), blisko 12 mln ludzi jest zagrożonych głodem[2].
Geografia
Długość granicy lądowej: 2366 km
Ukształtowanie powierzchni
Kraj nizinny na południu i na wybrzeżu. Na północy wyżynny, ze skalistymi górami do wysokości 2400 m n.p.m. Na północy wyżyny poprzecinane są suchymi dolinami i wyschniętymi korytami rzek. Linia brzegowa jest mało urozmaicona. Jej długość wynosi 3025 km.
Klimat
Pomimo położenia w pobliżu równika, w Somalii panuje stosunkowo suchy klimat. Na południu występuje klimat podrównikowy suchy z niewielkimi opadami deszczu, a na północy zwrotnikowy suchy prawie bez opadów. Monsuny wiejące znad Oceanu Indyjskiego nie przynoszą opadów. W kraju występują dwie dwumiesięczne pory deszczowe. Na południu spada 700 mm deszczu rocznie. Na północy panuje typowa dla pustynnego klimatu susza – roczne opady dochodzą zaledwie do 50 mm. Sprawia to, że Somalia cierpi na niedobór wody pitnej. Przez cały rok utrzymują się w miarę stałe temperatury powyżej 24 stopni Celsjusza (temp. średnia dobowa). Średnia temperatura roczna to 28 stopni. Amplitudy jednak wzrastają w kierunku północnym. W Somalilandzie w dzień dochodzi ona do 34 stopni Celsjusza. W nocy mogą panować niskie temperatury. Somalia nie jest nawiedzana w zasadzie przez żadne ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak trąby powietrzne czy huragany, zdarzają się jednak katastrofalne susze. Padające deszcze mogą być gwałtowne w południowej części kraju, choć zwykle są wtedy krótkotrwałe.
Podział administracyjny
Somalia jest podzielona na 18 regionów.
Struktura etniczna
- Skład etniczny: Somalijczycy 97,3%, Arabowie 1,2%, ludy Bantu 0,4%
Somalijczycy, ludność pochodzenia kuszyckiego, stanowią 98% mieszkańców kraju (1983). Podzieleni są na sześć zespołów rodowych: Dir, Darod, Issak, Hawija, Digil, Rahanwejn. Pierwsze cztery rody należą do Samaale, ludności pasterskiej, pozostałe dwa do Saab, ludów rolniczych o niższej randze społecznej w stosunku do pasterzy. Zespoły rodowe dzielą się na rody, a te z kolei na lineaże. Wszelkie przeszłe i współczesne konflikty Somalii przebiegają na styku rodów, lineaży, itd. (często nazywanych plemionami), których struktura jest bardzo skomplikowana. Oprócz Somalijczyków społeczność kraju tworzy ludność bantuidalna, Bantu zsomalizowani oraz Arabowie.
Religia
- islam - 99,6%
- chrześcijaństwo - 0,3%, w tym:
- prawosławie: 79,5%
- kościoły niezależne: 11,6%
- protestantyzm: 4,5%
- katolicyzm: 4,4%
- hinduizm - 0,1%[3]
Mimo oficjalnych deklaracji o wolności religijnej, mniejszość religijna jest mocno prześladowana. Siłowym nawracaniem chrześcijan na islam zajmuje się między innymi terrorystyczna organizacja Al-Shabaab[4].
Historia
- VII–X w. – wzdłuż wybrzeży Zatoki Adeńskiej i Oceanu Indyjskiego powstały pierwsze arabskie i perskie faktorie handlowe (np. Mogadiszu, Merka, Zejla, Berbera).
- VIII–XII w. – napływ somalijskich nomadów, którzy szybko ulegli islamizacji.
- XIII–XVI w. – walki muzułmańskich sułtanatów z wybrzeża z chrześcijańską Etiopią (przy wsparciu ze strony Somalijczyków).
- XVI w. – wybrzeża Somalii zajęli Portugalczycy.
- XVII–XVIII w. – Portugalczycy zostali wyparci przez Arabów z Omanu (ze stolicą w Zanzibarze).
- XIX w. – północne wybrzeża kraju znalazły się pod kontrolą Egiptu, południowa część pod zwierzchnictwem sułtana Zanzibaru.
- Druga połowa XIX w. – rozpoczęła się penetracja państw europejskich i podział posiadłości kolonialnych pomiędzy Wielką Brytanię, Francję i Włochy:
- 1925 – Włochy zajęły tzw. Jubaland.
- 1936 – Włochy po połączeniu Jubalandu z Etiopią utworzyły Włoską Afrykę Wschodnią.
- 1960 – z połączenia Somalii Brytyjskiej i Somalii Włoskiej powstała niepodległa Republika Somalijska. Pierwszym prezydentem Somalii był Aden Abdullah Osman Daar (1960–67). Jego następcą był Abdirashid Ali Shermarke, zamordowany w 1969 r.
- 21 października 1969 – zamach stanu w Somalii. Władzę przejął generał Mohammed Siad Barre. Zmieniona została nazwa państwa na Somalijską Republikę Demokratyczną.
- 1970 – Somalię ogłoszona została państwem socjalistycznym; wprowadzone zostały stosowne reformy społeczno-gospodarcze oraz ścisła współpraca z ZSRR).
- 1977 – nieudana próba anektowania etiopskiego Ogadenu. ZSRR wsparł w tym konflikcie Etiopię i w rezultacie nastąpiło zerwanie stosunków z Moskwą i przeorientowanie polityki na współpracę z USA.
- Lata 80. XX w. – pogłębiający się kryzys gospodarczy Somalii.
- Przełom lat 1989–1990 – USA wycofał się z pomocy dla Somalii.
- 1991 – Mohammed Siad Barre został obalony, wybuch wojny domowej w Somalii. Interwencja wojsk ONZ (w większości sił USA, ale także polskich).
- 3 października 1993 – amerykańska operacja w Mogadiszu mająca na celu schwytanie adiutantów Mohameda Aidida przez Delta Force i Rangersów, zakończona śmiercią 19 żołnierzy amerykańskich i jednego malezyjskiego (z sił pokojowych ONZ) oraz, według szacunków, ponad 1000 Somalijczyków, w większości cywilów.
- czerwiec 2006 – władzę w Somalii przejęli umiarkowani fundamentaliści islamscy z Unii Trybunałów Islamskich.
- 24 grudnia 2006 – premier Etiopii w orędziu do narodu ogłosił, że jego kraj został zmuszony do wojny z Somalią[5]. W wyniku ofensywy wojsk etiopskich wspieranych przez wojska rządu somalijskiego wyzwolono Mogadiszu i większość terytoriów będących w rękach Unii Trybunałów Islamskich.
Obecnie sytuacja polityczna w Somalii jest niejasna, rząd tymczasowy kontroluje jedynie mały fragment centralnej części kraju. Na obszarze Somalii de facto funkcjonują jeszcze 3 państwa: Somaliland, Puntland (gdzie znajdują się główne bazy piratów) i Galmudug. Duża część kraju znajduje się poza kontrolą jakiegokolwiek rządu, tereny te w większości opanowało fundamentalistyczne ugrupowanie al-Shabaab, powiązane z al Kaidą.
Państwa powstałe na terenie Somalii podczas wojny domowej od 1991
Od obalenia rządu Siad-Barre w 1991 w Somalii trwa wojna domowa pomiędzy klanami. Trwająca od 1991 próba wprowadzenia demokracji przez wojska ONZ nie przyniosła rezultatu, wskutek czego ONZ podjęło decyzję o wycofaniu się z Somalii w 1995.
Wskutek wojny domowej nastąpił de facto rozpad Somalii. Powstało kilka niezależnych państewek, zaś reszta kraju pogrążyła się w walkach pomiędzy klanami.
Republika Somalilandu
Po obaleniu w 1991 dyktatora Siada-Barre na północnym wybrzeżu Somalii (nad Zatoką Adeńską), na terenach, które niegdyś stanowiły kolonię brytyjską Somaliland, Issowie rozpoczęli powstanie i w efekcie przejęli tam całkowitą władzę. W maju 1991 Somalijski Ruch Narodowy (SNM) ogłosił niezależność tych terenów. Tak powstała Republika Somaliland, której jednak nie uznała do tej pory społeczność międzynarodowa i ONZ. Pierwszym prezydentem Somalilandu został A. Ahmed Ali (obecnym prezydentem jest Ahmed M. Mahamoud Silanyo, zwycięzca wyborów w 2010 r.).
Obecnie na terenie Somalilandu panuje najbardziej stabilna sytuacja i w porównaniu z resztą regionu jedynie tam można mówić o względnie mocnej strukturze państwowej. W maju 2001 obywatele Republiki Somalilandu opowiedzieli się w referendum za niepodległością.
Puntland
W 1998 region Puntland ogłosił niezależność. Obecnie posiada status republiki autonomicznej.
Galmudug
14 sierpnia 2006 secesję ogłosił kolejny region – Galmudug. Obecnie posiada status republiki autonomicznej.
Unia Trybunałów Islamskich
Na przełomie czerwca i lipca 2006 armia Unii Trybunałów Islamskich zajęła większość centralnej i południowej części Somalii, w tym stolicę w Mogadiszu. Na skutek ofensywy etiopskiej w grudniu 2006, fundamentaliści islamscy musieli wycofać się z zajmowanych terytoriów i przejść do walki partyzanckiej. W 2008 doprowadzili do ustąpienia prezydenta Abdullahiego Yusufa. Nowym prezydentem został Sharif Sheikh Ahmed wywodzący się z Unii Trybunałów Islamskich. Wojnę wypowiedziały mu radykalne islamistyczne bojówki Al-Shabaab oraz Hizbul Islam.
Państwa obecnie nieistniejące
- W 1998 region Jubaland ogłosił secesję. W 2001 region powrócił pod władzę rządu federalnego.
- Od 2002 południowo-zachodni region Somalii znajdował się poza kontrolą rządu. W 2006 na mocy porozumienia lokalni przywódcy uznali na powrót władzę tymczasowego rządu somalijskiego.
- 1 lipca 2007 północna część regionu spornego pomiędzy Puntlandem a Somalilandem, Maakhir, ogłosiła niezależność. W 2009 roku przyłączył się do Puntlandu.
Zobacz też
Bibliografia
- Encyklopedia Geograficzna Świata: Afryka. Wydawnictwo OPRESS Kraków 1997
Przypisy
- ↑ National Geographic France, wrzesień 2009 Najgorsze miejsca do życia
- ↑ Onet.pl, 13 lipca 2011, Wielki głód w Rogu Afryki
- ↑ Joshua Project. "Somalia – Religions".
- ↑ Pomoc Kościołowi w Potrzebie Somalia: Bojownicy Al-Shabaab przeprowadzili rytualne zabójstwo chrześcijanki uznanej za "odstępczynię".
- ↑ Gazeta.pl